Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 5.94

मनाग् अपि विचारेण चेतसस् स्वस्य निग्रहः । मनाग् अपि कृतो येन तेनाप्तं जन्मनः फलम्

manāg api vicāreṇa cetasas svasya nigrahaḥ / manāg api kṛto yena tenāptaṃ janmanaḥ phalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विचारकणिका येषां हृदि स्फुरति पेलवा । एषैवाभ्यासयोगेन प्रयाति शतशाखताम्

vicārakaṇikā yeṣāṃ hṛdi sphurati pelavā / eṣaivābhyāsayogena prayāti śataśākhatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किञ्चित्प्रौढविचारं तु नरं वैराग्यपूर्वकम् । संश्रयन्ति गुणा गौरास् सरः पूर्णम् इवाण्डजाः

kiñcitprauḍhavicāraṃ tu naraṃ vairāgyapūrvakam / saṃśrayanti guṇā gaurās saraḥ pūrṇam ivāṇḍajāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्यग्विचारिणं प्राज्ञं यथाभूतावलोकिनम् । आसादयन्त्य् अपि स्फारा नाविद्याविभवा भृशम्

samyagvicāriṇaṃ prājñaṃ yathābhūtāvalokinam / āsādayanty api sphārā nāvidyāvibhavā bhṛśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं कुर्वन्तीह विषया मानस्यो वृत्तयस् तथा । आधयो व्याधयो वापि सम्यग्दर्शनसन्मतेः

kiṃ kurvantīha viṣayā mānasyo vṛttayas tathā / ādhayo vyādhayo vāpi samyagdarśanasanmateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्वोन्नमत्पवनापूरास् तडित्पिङ्गलपाटलाः । पुष्करावर्तजलदा गृहीता जालमुष्टिभिः

kvonnamatpavanāpūrās taḍitpiṅgalapāṭalāḥ / puṣkarāvartajaladā gṛhītā jālamuṣṭibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्व नभोमध्यसंस्थेन्दुर् मुग्धे मणिसमुद्गके । मुग्धयाङ्गनया बद्धो मुग्धेन्दीवरशङ्कया

kva nabhomadhyasaṃsthendur mugdhe maṇisamudgake / mugdhayāṅganayā baddho mugdhendīvaraśaṅkayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्व कटप्रोच्छलद्भृङ्गपटलोत्पलशेखराः । मुग्धस्त्रीश्वासमधुरैर् मषकैर् मथिता गजाः

kva kaṭaprocchaladbhṛṅgapaṭalotpalaśekharāḥ / mugdhastrīśvāsamadhurair maṣakair mathitā gajāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्वेभमुक्ताफलोल्लासनिरणन्नखपञ्जराः । सिंहास् समरसंरब्धा हरिणैः प्रविदारिताः

kvebhamuktāphalollāsaniraṇannakhapañjarāḥ / siṃhās samarasaṃrabdhā hariṇaiḥ pravidāritāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्व विषोल्लासनिश्श्वासदग्धोन्नतवनद्रुमाः । क्षुद्वन्तो ऽजगराः क्षुब्धा निगीर्णा बालदर्दुरैः

kva viṣollāsaniśśvāsadagdhonnatavanadrumāḥ / kṣudvanto 'jagarāḥ kṣubdhā nigīrṇā bāladarduraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्व प्राप्तभूमिको धीरो ज्ञातज्ञेयो विवेकवान् । आक्रान्तः किल विक्रान्तो विषयेन्द्रियदस्युभिः

kva prāptabhūmiko dhīro jñātajñeyo vivekavān / ākrāntaḥ kila vikrānto viṣayendriyadasyubhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विचारधियम् अप्रौढां हरन्ति विषयारयः । प्रचण्डपवना मृद्वीं क्षतवृन्तां लताम् इव

vicāradhiyam aprauḍhāṃ haranti viṣayārayaḥ / pracaṇḍapavanā mṛdvīṃ kṣatavṛntāṃ latām iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न विवेकबलप्रौढां भङ्क्तुं शक्ता दुराधयः । कल्पक्षोभसहं धीरं शैलं मन्दानिला इव

na vivekabalaprauḍhāṃ bhaṅktuṃ śaktā durādhayaḥ / kalpakṣobhasahaṃ dhīraṃ śailaṃ mandānilā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अगृहीतमहीपीठं विचारकुसुमद्रुमम् । चिन्तावात्या विधुन्वन्ति न स्थिरस्थितिसुस्थितम्

agṛhītamahīpīṭhaṃ vicārakusumadrumam / cintāvātyā vidhunvanti na sthirasthitisusthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गच्छतस् तिष्ठतो वापि जाग्रतस् स्वपतो ऽपि वा । न विचारपरं चेतो यस्यासौ मृत उच्यते

gacchatas tiṣṭhato vāpi jāgratas svapato 'pi vā / na vicāraparaṃ ceto yasyāsau mṛta ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किम् इदं स्याज् जगत् किं स्याद् अहम् इत्य् अनिशं शनैः । विचारयाध्यात्मदृशा स्वयं वा सज्जनैस् सह

kim idaṃ syāj jagat kiṃ syād aham ity aniśaṃ śanaiḥ / vicārayādhyātmadṛśā svayaṃ vā sajjanais saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्धकारपरेणाशु विचारेण परं पदम् । दृश्यते विमलं रत्नं प्रदीपेनेव भास्वता

andhakārapareṇāśu vicāreṇa paraṃ padam / dṛśyate vimalaṃ ratnaṃ pradīpeneva bhāsvatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञानेन सर्वदुःखानां विनाश उपजायते । कृतालोकविलासेन तमसाम् इव भास्वता

jñānena sarvaduḥkhānāṃ vināśa upajāyate / kṛtālokavilāsena tamasām iva bhāsvatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञाने प्रकटतां याते ज्ञेयं स्वयम् उदेत्य् अलम् । रवाव् अभ्युदिते भूमाव् आलोक इव निर्मलः

jñāne prakaṭatāṃ yāte jñeyaṃ svayam udety alam / ravāv abhyudite bhūmāv āloka iva nirmalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येन शास्त्रविचारेण ब्रह्मतत्त्वं विबुध्यते । तज् ज्ञानम् उच्यते ज्ञेयाद् अभिन्नम् इव संस्थितम्

yena śāstravicāreṇa brahmatattvaṃ vibudhyate / taj jñānam ucyate jñeyād abhinnam iva saṃsthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विचारो ऽध्यात्मविद्यानां ज्ञानम् अङ्ग विदुर् बुधाः । ज्ञेयम् अस्यान्तर् एवास्ति माधुर्यं पयसो यथा

vicāro 'dhyātmavidyānāṃ jñānam aṅga vidur budhāḥ / jñeyam asyāntar evāsti mādhuryaṃ payaso yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्यग्ज्ञानसमालोकः पुमाञ् ज्ञेयमयस् स्वयम् । भवत्य् आपीतमैरेयो मदानन्दमयो यथा

samyagjñānasamālokaḥ pumāñ jñeyamayas svayam / bhavaty āpītamaireyo madānandamayo yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सदसद्रूपम् अमलं ज्ञेयं ब्रह्म परं विदुः । ज्ञानाधिगममात्रेण तत् स्वयं सम्प्रसीदति

sadasadrūpam amalaṃ jñeyaṃ brahma paraṃ viduḥ / jñānādhigamamātreṇa tat svayaṃ samprasīdati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञानवान् उदितानन्दो न क्वचित् परिमज्जति । जीवन्मुक्तो गतासङ्गं सम्राडात्मैव तिष्ठति

jñānavān uditānando na kvacit parimajjati / jīvanmukto gatāsaṅgaṃ samrāḍātmaiva tiṣṭhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञानवान् हृद्यशब्देषु वीणावंशरवादिषु । कामिन्याः कामगीतेषु सम्भोगमणितेषु च

jñānavān hṛdyaśabdeṣu vīṇāvaṃśaravādiṣu / kāminyāḥ kāmagīteṣu sambhogamaṇiteṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वसन्तमदमत्तानां षट्पदानां स्वनेषु च । प्रावृट्प्रसरपुष्टेषु जलदस्तनितेषु च

vasantamadamattānāṃ ṣaṭpadānāṃ svaneṣu ca / prāvṛṭprasarapuṣṭeṣu jaladastaniteṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्ताण्डवशिखण्डेषु केकाकलरवेषु च । रणिताम्भोजषण्डेषु सारसक्वणितेषु च

uttāṇḍavaśikhaṇḍeṣu kekākalaraveṣu ca / raṇitāmbhojaṣaṇḍeṣu sārasakvaṇiteṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्तर्यादिकरान्तेषु गम्भीरमुरजेषु च । ततावनद्धसुषिरचित्रवाद्यस्वनेषु च

kartaryādikarānteṣu gambhīramurajeṣu ca / tatāvanaddhasuṣiracitravādyasvaneṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केषुचिन् न निबध्नाति रूक्षेषु मधुरेषु च । रणितेषु रतिं राम पद्मेष्व् इव निशाकरः

keṣucin na nibadhnāti rūkṣeṣu madhureṣu ca / raṇiteṣu ratiṃ rāma padmeṣv iva niśākaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञानवान् बालकदलीस्तम्भपल्लवपाणिषु । चन्दनागुरुमन्दारलतास्तबकसद्मसु

jñānavān bālakadalīstambhapallavapāṇiṣu / candanāgurumandāralatāstabakasadmasu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कौशेयहारकुन्देन्दुकमलोत्पलभूमिषु । द्रवत्काञ्चनकान्तेषु नितम्बस्तनबाहुषु

kauśeyahārakundendukamalotpalabhūmiṣu / dravatkāñcanakānteṣu nitambastanabāhuṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊरुष्व् अनङ्गसदनहेमतोरणशोभिषु । सुरगन्धर्वकन्याङ्गलतानन्दनकेलिषु

ūruṣv anaṅgasadanahematoraṇaśobhiṣu / suragandharvakanyāṅgalatānandanakeliṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केषुचिन् न निबध्नाति स्वायत्तेष्व् अप्य् असक्तधीः । राम स्पर्शरतिं धीरो हंसो मरुमहीष्व् इव

keṣucin na nibadhnāti svāyatteṣv apy asaktadhīḥ / rāma sparśaratiṃ dhīro haṃso marumahīṣv iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञानवान् पिण्डखर्जूरकदम्बपनसादिषु । मृद्वीकेक्ष्वारुकाक्षोटबिसजम्बीरजातिषु

jñānavān piṇḍakharjūrakadambapanasādiṣu / mṛdvīkekṣvārukākṣoṭabisajambīrajātiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मदिरामधुमैरेयमार्द्वीकासवभूतिषु । दधिक्षीरघृतामिक्षानवनीतौदनेषु च

madirāmadhumaireyamārdvīkāsavabhūtiṣu / dadhikṣīraghṛtāmikṣānavanītaudaneṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षड्रसेषु विचित्रेषु लेह्यपेयविलासिषु । फलेष्व् अन्नेषु मूलेषु शाकेष्व् अप्य् आमिषेषु च

ṣaḍraseṣu vicitreṣu lehyapeyavilāsiṣu / phaleṣv anneṣu mūleṣu śākeṣv apy āmiṣeṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केषुचिन् न निबध्नाति तृप्तमूर्तिर् असक्तधीः । आस्वादनरतिं विप्रश् श्वशरीरपलेष्व् इव

keṣucin na nibadhnāti tṛptamūrtir asaktadhīḥ / āsvādanaratiṃ vipraś śvaśarīrapaleṣv iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञानवान् यमचन्द्रेन्द्ररुद्रविष्ण्वब्जजादिषु । मेरुमन्दरकैलाससह्यदर्दुरसानुषु

jñānavān yamacandrendrarudraviṣṇvabjajādiṣu / merumandarakailāsasahyadardurasānuṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कौशेयदलजालेषु चन्द्रबिम्बफलादिषु । कल्पपादपकुञ्जेषु देवीदोलाविलासिषु

kauśeyadalajāleṣu candrabimbaphalādiṣu / kalpapādapakuñjeṣu devīdolāvilāsiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रत्नकाञ्चनकुड्येषु मणिमुक्तामयेषु च । तिलोत्तमोर्वशीरम्भामेनकाङ्गलतासु च

ratnakāñcanakuḍyeṣu maṇimuktāmayeṣu ca / tilottamorvaśīrambhāmenakāṅgalatāsu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केषुचिद् दर्शनं श्रीमान् नाभिवाञ्छत्य् असक्तधीः । परिपूर्णमना मौनी मानी शत्रुष्व् इवाबलः

keṣucid darśanaṃ śrīmān nābhivāñchaty asaktadhīḥ / paripūrṇamanā maunī mānī śatruṣv ivābalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञानवान् कुन्दमन्दारकल्हारकुमुदादिषु । कमलोत्पलपुन्नागकेतकागुरुजातिषु

jñānavān kundamandārakalhārakumudādiṣu / kamalotpalapunnāgaketakāgurujātiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कदम्बचूतजम्बीरकिंशुकाशोकशाखिषु । जपातिमुक्तसौवीरनिम्बपाटलदामसु

kadambacūtajambīrakiṃśukāśokaśākhiṣu / japātimuktasauvīranimbapāṭaladāmasu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चन्दनागुरुकर्पूररजोमृगमदेषु च । कश्मीरजलवङ्गैलाकक्कोलतगरादिषु

candanāgurukarpūrarajomṛgamadeṣu ca / kaśmīrajalavaṅgailākakkolatagarādiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केषुचिन् न निबध्नाति सौगन्ध्यरतिम् एकधीः । समबुद्धिर् अविक्षोभी मध्वामोदेष्व् इव द्विजः

keṣucin na nibadhnāti saugandhyaratim ekadhīḥ / samabuddhir avikṣobhī madhvāmodeṣv iva dvijaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अब्धौ गुलुगुलारावे प्रतिश्रुत्कस्वने गिरौ । निनदे च मृगेन्द्राणां न क्षुभ्यति मनाग् अपि

abdhau gulugulārāve pratiśrutkasvane girau / ninade ca mṛgendrāṇāṃ na kṣubhyati manāg api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मत्तमातङ्गबृंहासु वेतालवलनासु च । पिशाचयक्षक्ष्वेडासु न मनाग् अपि कम्पते

mattamātaṅgabṛṃhāsu vetālavalanāsu ca / piśācayakṣakṣveḍāsu na manāg api kampate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अशनिस्वनघोषेण नगास्फोटरवेण च । ऐरावणनिनादेन साम्यध्यानान् न कम्पते

aśanisvanaghoṣeṇa nagāsphoṭaraveṇa ca / airāvaṇaninādena sāmyadhyānān na kampate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वहत्क्रकचकाषेण शितासिदलनेन च । शिलाशनिनिपातेन कम्पते न स्वरूपतः

vahatkrakacakāṣeṇa śitāsidalanena ca / śilāśaninipātena kampate na svarūpataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानन्दम् एत्य् उपवने न खेदम् अधिगच्छति । न खेदम् एति मरुषु नानन्दम् अधिगच्छति

nānandam ety upavane na khedam adhigacchati / na khedam eti maruṣu nānandam adhigacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूताङ्गारसमानल्पसैकतेष्व् अरिबन्धुषु । पुष्पप्रकरसञ्छन्नमृदुशाद्वलभूमिषु

pūtāṅgārasamānalpasaikateṣv aribandhuṣu / puṣpaprakarasañchannamṛduśādvalabhūmiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षुरधारासु तीक्ष्णासु शय्यासु च नवोत्पलैः । उन्नताचलदेशेषु कूपकोशतलेषु च

kṣuradhārāsu tīkṣṇāsu śayyāsu ca navotpalaiḥ / unnatācaladeśeṣu kūpakośataleṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिलास्व् अर्कांशुतप्तासु मृद्वीषु ललनासु च । सम्पत्स्व् आपत्सु चोग्रासु मरणेषूत्सवेषु च

śilāsv arkāṃśutaptāsu mṛdvīṣu lalanāsu ca / sampatsv āpatsu cogrāsu maraṇeṣūtsaveṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विहरन्न् अपि नोद्वेगं नानन्दम् अधिगच्छति । अन्तर्मुक्तं मनो नित्यं समं कृत्वैव तिष्ठति

viharann api nodvegaṃ nānandam adhigacchati / antarmuktaṃ mano nityaṃ samaṃ kṛtvaiva tiṣṭhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयश्शङ्कुचिताङ्गासु नरकारण्यभूमिषु । परस्परेरितानन्तकुन्ततोमरवृष्टिषु

ayaśśaṅkucitāṅgāsu narakāraṇyabhūmiṣu / paraspareritānantakuntatomaravṛṣṭiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न बिभेति न चादत्ते वैवश्यं न च दीनताम् । समस् स्वस्थमना मौनी धीरस् तिष्ठति शैलवत्

na bibheti na cādatte vaivaśyaṃ na ca dīnatām / samas svasthamanā maunī dhīras tiṣṭhati śailavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपवित्रं च पथ्यं च विषपङ्कगराद्य् अपि । भुक्त्वा जरयति क्षिप्रं क्लिन्नं नष्टं च मृष्टवत्

apavitraṃ ca pathyaṃ ca viṣapaṅkagarādy api / bhuktvā jarayati kṣipraṃ klinnaṃ naṣṭaṃ ca mṛṣṭavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निम्बप्रतिविषाकल्कक्षीरेक्षुसलिलान्धसाम् । असक्तबुद्धिस् तत्त्वज्ञो भवत्य् आस्वादने समः

nimbaprativiṣākalkakṣīrekṣusalilāndhasām / asaktabuddhis tattvajño bhavaty āsvādane samaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मैरेयमदिराक्षीररक्तमेदोवसासवैः । तुषास्थितृणकेशान्नैर् न हृष्यति न कुप्यति

maireyamadirākṣīraraktamedovasāsavaiḥ / tuṣāsthitṛṇakeśānnair na hṛṣyati na kupyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीवितस्यापि हन्तारं दातारं चैकरूपया । दृशा प्रसादमाधुर्यशालिन्या परिपश्यति

jīvitasyāpi hantāraṃ dātāraṃ caikarūpayā / dṛśā prasādamādhuryaśālinyā paripaśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थिरास्थिरशरीरेषु रम्यारम्येषु वस्तुषु । न हृष्यति ग्लायति वा सदा समतयेद्धया

sthirāsthiraśarīreṣu ramyāramyeṣu vastuṣu / na hṛṣyati glāyati vā sadā samatayeddhayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्यक्तास्थत्वाद् अनादेयरूपत्वाज् जगतस् स्थितेः । नूनं विदितवेद्यत्वान् नीरागत्वात् स्वचेतसः

tyaktāsthatvād anādeyarūpatvāj jagatas sthiteḥ / nūnaṃ viditavedyatvān nīrāgatvāt svacetasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न कस्यचिन् न कस्याञ्चिद् अक्षस्य विषयस्थितौ । ददाति प्रसरं साधुर् आधिप्रोज्झितया धिया

na kasyacin na kasyāñcid akṣasya viṣayasthitau / dadāti prasaraṃ sādhur ādhiprojjhitayā dhiyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतत्त्वज्ञम् अविश्रान्तम् अलब्धात्मानम् अस्थिरम् । निगिरन्तीन्द्रियाण्य् आशु हरिणा इव पल्लवम्

atattvajñam aviśrāntam alabdhātmānam asthiram / nigirantīndriyāṇy āśu hariṇā iva pallavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उह्यमानं भवाम्भोधौ वासनावीचिवेल्लितम् । निगिरन्तीन्द्रियग्राहा हाहाक्रन्दपरायणम्

uhyamānaṃ bhavāmbhodhau vāsanāvīcivellitam / nigirantīndriyagrāhā hāhākrandaparāyaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विचारतो लब्धपदं विश्रान्तधियम् आत्मनि । न हरन्ति विकल्पौघा जलौघा इव पर्वतम्

vicārato labdhapadaṃ viśrāntadhiyam ātmani / na haranti vikalpaughā jalaughā iva parvatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वसङ्कल्पसीमान्ते विश्रान्तानां परे पदे । तेषां लब्धस्वरूपाणां मेरुर् एव तृणायते

sarvasaṅkalpasīmānte viśrāntānāṃ pare pade / teṣāṃ labdhasvarūpāṇāṃ merur eva tṛṇāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जगज् जरत्तृणलवो विषं चामृतम् एव च । क्षणः कल्पसहस्रं च समता ततचेतसाम्

jagaj jarattṛṇalavo viṣaṃ cāmṛtam eva ca / kṣaṇaḥ kalpasahasraṃ ca samatā tatacetasām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संविन्मात्रं जगद् इति मत्वा मुदितबुद्धयः । संविन्मयत्वाद् अन्तस्स्थजगत्का विहरन्त्य् अमी

saṃvinmātraṃ jagad iti matvā muditabuddhayaḥ / saṃvinmayatvād antassthajagatkā viharanty amī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संविन्मात्रपरिस्पन्दे जागते वस्तुपञ्जरे । किं हेयं किम् उपादेयम् इह तत्त्वविदो मुनेः

saṃvinmātraparispande jāgate vastupañjare / kiṃ heyaṃ kim upādeyam iha tattvavido muneḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संविद् एवेदम् अखिलं भ्रान्तिम् अन्यां त्यजानघ । संविन्मयवपुस् स्फारः किं जहासि किम् ईहसे

saṃvid evedam akhilaṃ bhrāntim anyāṃ tyajānagha / saṃvinmayavapus sphāraḥ kiṃ jahāsi kim īhase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् एतज् जायते भूमेर् भविष्यत् पेलवाङ्कुरः । तत् संविद् एव प्रथते तथा न त्व् अङ्कुरो ऽस्ति सः

yad etaj jāyate bhūmer bhaviṣyat pelavāṅkuraḥ / tat saṃvid eva prathate tathā na tv aṅkuro 'sti saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदाव् अन्ते च यन् नास्ति वर्तमाने ऽपि तस्य या । कञ्चित् काललवं दृष्टा सत्तासौ संविदो भ्रमः

ādāv ante ca yan nāsti vartamāne 'pi tasya yā / kañcit kālalavaṃ dṛṣṭā sattāsau saṃvido bhramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति मत्वा धियं त्यक्त्वा भावाभावानुपातिनीम् । निस्सङ्गसंविद्भारूपो भव भावान्तम् आगतः

iti matvā dhiyaṃ tyaktvā bhāvābhāvānupātinīm / nissaṅgasaṃvidbhārūpo bhava bhāvāntam āgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कायेन मनसा बुद्ध्या केवलैर् इन्द्रियैर् अपि । कर्म कुर्वन्न् अकुर्वन् वा निस्सङ्गस् सन् न लिप्यसे

kāyena manasā buddhyā kevalair indriyair api / karma kurvann akurvan vā nissaṅgas san na lipyase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गतसङ्गेन मनसा कुर्वन्न् अपि न लिप्यसे । सुखदुःखैर् महाबाहो मनोरथदशास्व् इव

gatasaṅgena manasā kurvann api na lipyase / sukhaduḥkhair mahābāho manorathadaśāsv iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गतसङ्गमतिः कर्म कुर्वन्न् अप्य् अङ्गयष्टिभिः । न लिप्यते सुखैर् दुःखैर् मनोरथकलास्व् इव

gatasaṅgamatiḥ karma kurvann apy aṅgayaṣṭibhiḥ / na lipyate sukhair duḥkhair manorathakalāsv iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गतसङ्गमना दृष्ट्या पश्यन्न् अपि न पश्यति । एतद् अन्यस्थचित्तत्वाद् बालेनाप्य् अनुभूयते

gatasaṅgamanā dṛṣṭyā paśyann api na paśyati / etad anyasthacittatvād bālenāpy anubhūyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गतसङ्गं मनो जन्तोः पश्यंश् चापि न पश्यति । न शृणोत्य् अपि शृण्वंश् च न स्पृशत्य् अपि संस्पृशन्

gatasaṅgaṃ mano jantoḥ paśyaṃś cāpi na paśyati / na śṛṇoty api śṛṇvaṃś ca na spṛśaty api saṃspṛśan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न जिघ्रत्य् अपि जिघ्रंश् च नोन्मिषंश् चोन्मिषत्य् अपि । पदार्थे न पतत्य् एव बलात् पातितम् अप्य् अलम्

na jighraty api jighraṃś ca nonmiṣaṃś conmiṣaty api / padārthe na pataty eva balāt pātitam apy alam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देशान्तरस्थचेतोभिर् एतद् आत्मगृहस्थितैः । अप्रौढमतिभिस् साधु मुर्खैर् अप्य् अनुभूयते

deśāntarasthacetobhir etad ātmagṛhasthitaiḥ / aprauḍhamatibhis sādhu murkhair apy anubhūyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सङ्गः कारणम् अर्थानां सङ्गस् संसारकारणम् । सङ्गः कारणम् आशानां सङ्गः कारणम् आपदाम्

saṅgaḥ kāraṇam arthānāṃ saṅgas saṃsārakāraṇam / saṅgaḥ kāraṇam āśānāṃ saṅgaḥ kāraṇam āpadām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सङ्गत्यागं विदुर् मोक्षं सङ्गत्यागाद् अजन्मता । सङ्गं सन्त्यज्य भावानां जीवन्मुक्तो भवानघ

saṅgatyāgaṃ vidur mokṣaṃ saṅgatyāgād ajanmatā / saṅgaṃ santyajya bhāvānāṃ jīvanmukto bhavānagha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वसंशयनीहारशरन्मारुत हे मुने । सङ्गः किम् उच्यते ब्रूहि समासेन मम प्रभो

sarvasaṃśayanīhāraśaranmāruta he mune / saṅgaḥ kim ucyate brūhi samāsena mama prabho

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भावाभावे पदार्थानां हर्षामर्षविकारदा । मलिना वासना यैषा स सङ्ग इति कथ्यते

bhāvābhāve padārthānāṃ harṣāmarṣavikāradā / malinā vāsanā yaiṣā sa saṅga iti kathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीवन्मुक्तशरीराणाम् अपुनर्जन्मकारिणी । मुक्ता हर्षविषादाभ्यां शुद्धा भवति वासना

jīvanmuktaśarīrāṇām apunarjanmakāriṇī / muktā harṣaviṣādābhyāṃ śuddhā bhavati vāsanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताम् असङ्गाभिधां विद्धि यावद्देहं च भाविनीम् । तया यत् क्रियते कर्म तद् बन्धायैव केवलम्

tām asaṅgābhidhāṃ viddhi yāvaddehaṃ ca bhāvinīm / tayā yat kriyate karma tad bandhāyaiva kevalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवंरूपं परित्यज्य सङ्गं स्वाङ्गविकारदम् । यदि तिष्ठसि निर्व्यग्रं कुर्वन्न् अपि तद् अस्य् असि

evaṃrūpaṃ parityajya saṅgaṃ svāṅgavikāradam / yadi tiṣṭhasi nirvyagraṃ kurvann api tad asy asi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हर्षामर्षविकाराभ्यां यदि गच्छसि नान्यताम् । वीतरागभयक्रोधस् तद् असङ्गो ऽसि राघव

harṣāmarṣavikārābhyāṃ yadi gacchasi nānyatām / vītarāgabhayakrodhas tad asaṅgo 'si rāghava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असङ्गताम् अनायासां जीवन्मुक्तस्थितिं स्थिराम् । अवलम्ब्य समस् स्वस्थो वीतरागो भवानघ

asaṅgatām anāyāsāṃ jīvanmuktasthitiṃ sthirām / avalambya samas svastho vītarāgo bhavānagha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीवन्मुक्तमतिर् मौनी निगृहीतेन्द्रियग्रहः । अमानमदमात्सर्य आर्यस् तिष्ठति विज्वरः

jīvanmuktamatir maunī nigṛhītendriyagrahaḥ / amānamadamātsarya āryas tiṣṭhati vijvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सदा समग्रे ऽपि हि वस्तुजाते समाशयो ऽप्य् अन्तर् अदीनसत्त्वः । व्यापारमात्रात् सहजात् क्रमस्थान् न किञ्चिद् अप्य् अन्यद् असौ करोति

sadā samagre 'pi hi vastujāte samāśayo 'py antar adīnasattvaḥ / vyāpāramātrāt sahajāt kramasthān na kiñcid apy anyad asau karoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् एव किञ्चित् प्रकृतक्रमस्थं कर्तव्यम् आत्मीयम् असौ तद् एव । संसङ्गसम्बन्धविहीनयैव कुर्वन्न् अखेदो रमते धियान्तः

yad eva kiñcit prakṛtakramasthaṃ kartavyam ātmīyam asau tad eva / saṃsaṅgasambandhavihīnayaiva kurvann akhedo ramate dhiyāntaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्य् आपदं प्राप्य सुसम्पदं वा महामतिस् स्वं प्रकृतं स्वभावम् । जहाति नो मन्दरवेल्लितो ऽपि शौक्ल्यं यथा क्षीरमहाम्बुराशिः

apy āpadaṃ prāpya susampadaṃ vā mahāmatis svaṃ prakṛtaṃ svabhāvam / jahāti no mandaravellito 'pi śauklyaṃ yathā kṣīramahāmburāśiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्प्राप्य साम्राज्यम् अथापदं वा सरीसृपत्वं सुरनाथतां वा । तिष्ठत्य् अखेदोदयम् अस्तहर्षं क्षयोदयेष्व् इन्दुर् इवैकरूपः

samprāpya sāmrājyam athāpadaṃ vā sarīsṛpatvaṃ suranāthatāṃ vā / tiṣṭhaty akhedodayam astaharṣaṃ kṣayodayeṣv indur ivaikarūpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निरस्तसंरम्भम् अपास्तभेदं प्रशान्तनानाफलफल्गुचेष्टः । विचारयात्मानम् अदीनसत्त्वो यथा भवस्य् उत्तमकार्यनिष्ठः

nirastasaṃrambham apāstabhedaṃ praśāntanānāphalaphalguceṣṭaḥ / vicārayātmānam adīnasattvo yathā bhavasy uttamakāryaniṣṭhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथोदितप्रसरविलासशुद्धया गतज्वरं पदम् अवलोकयामलम् । धियेद्धया पुनर् इह जन्मबन्धनैर् न बध्यसे समधिगतात्मदृग् यथा

tathoditaprasaravilāsaśuddhayā gatajvaraṃ padam avalokayāmalam / dhiyeddhayā punar iha janmabandhanair na badhyase samadhigatātmadṛg yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.