Library·Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika·6·6.10
तस्मान् नकिञ्चिद् एवेदं जगत् स्थावरजङ्गमम् । न किञ्चिद् भूततां यातं यत् किञ्चिद् अपि विद्धि हे
tasmān nakiñcid evedaṃ jagat sthāvarajaṅgamam / na kiñcid bhūtatāṃ yātaṃ yat kiñcid api viddhi he
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र काचिन् न कलना भावाभावमयात्मिका । तद् इदं राम जीवादि सर्वं व्यर्थं किम् ईहसे
tatra kācin na kalanā bhāvābhāvamayātmikā / tad idaṃ rāma jīvādi sarvaṃ vyarthaṃ kim īhase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुबुद्धो ऽयम् असाव् अन्तर् इति यो व्यपदिश्यते । न तं लभामहे सर्पं रज्जुसर्पभ्रमाद् इव
subuddho 'yam asāv antar iti yo vyapadiśyate / na taṃ labhāmahe sarpaṃ rajjusarpabhramād iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपरिज्ञात आत्मैव भ्रमतां समुपागतः । ज्ञात आत्मत्वम् आयाति सीमान्तं सर्वसंविदाम्
aparijñāta ātmaiva bhramatāṃ samupāgataḥ / jñāta ātmatvam āyāti sīmāntaṃ sarvasaṃvidām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविद्येत्य् उच्यते लोके चिच् चेत्यमलमालिता । चेत्यातीताच्छताम् एति सर्वोपाधिविवर्जिता
avidyety ucyate loke cic cetyamalamālitā / cetyātītācchatām eti sarvopādhivivarjitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तमात्रं हि पुरुषस् तस्मिन् नष्टे न नश्यति । स्थिते तिष्ठति नात्मायं घटे सति यथाम्बरम्
cittamātraṃ hi puruṣas tasmin naṣṭe na naśyati / sthite tiṣṭhati nātmāyaṃ ghaṭe sati yathāmbaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गच्छन् पश्यति गच्छन्तं स्थितं तिष्ठञ् शिशुर् यथा । भानुम् एवम् इदं चेतः पश्यत्य् आत्मानम् आकुलम्
gacchan paśyati gacchantaṃ sthitaṃ tiṣṭhañ śiśur yathā / bhānum evam idaṃ cetaḥ paśyaty ātmānam ākulam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोशकारवद् आत्मानं वासनाननतन्तुभिः । वेष्टयंश् चैव चेतो ऽन्तर् बालत्वान् नावबुध्यते
kośakāravad ātmānaṃ vāsanānanatantubhiḥ / veṣṭayaṃś caiva ceto 'ntar bālatvān nāvabudhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मौर्ख्यम् अत्यन्तघनताम् आगतं सदवस्थितम् । स्थावरादितनुं प्राप्तं कीदृशं भवति प्रभो
maurkhyam atyantaghanatām āgataṃ sadavasthitam / sthāvarāditanuṃ prāptaṃ kīdṛśaṃ bhavati prabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमनस्त्वम् असम्प्राप्तं मनस्त्वाद् अपि विच्युतम् । तटस्थं रूपम् आश्रित्य स्थितैषा स्थावरेषु चित्
amanastvam asamprāptaṃ manastvād api vicyutam / taṭasthaṃ rūpam āśritya sthitaiṣā sthāvareṣu cit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुप्तपुर्यष्टका यत्र संस्थिता दुःखदायिनी । मूकान्धजडवत् तत्र सत्तामात्रेण तिष्ठति
suptapuryaṣṭakā yatra saṃsthitā duḥkhadāyinī / mūkāndhajaḍavat tatra sattāmātreṇa tiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्ताद्वैततया यत्र संस्थिता स्थावरेषु चित् । तत्रादूरस्थितां मुक्तिं मन्ये वेद्यविदां वर
sattādvaitatayā yatra saṃsthitā sthāvareṣu cit / tatrādūrasthitāṃ muktiṃ manye vedyavidāṃ vara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुद्धिपूर्वं विचार्येदं यथावस्त्ववलोकनात् । सत्तासामान्यबोधो यस् स मोक्षश् चेद् अनन्तकः
buddhipūrvaṃ vicāryedaṃ yathāvastvavalokanāt / sattāsāmānyabodho yas sa mokṣaś ced anantakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिज्ञाय परित्यागो वासनानां य उत्तमः । सत्तासामान्यरूपत्वं तत् कैवल्यपदं विदुः
parijñāya parityāgo vāsanānāṃ ya uttamaḥ / sattāsāmānyarūpatvaṃ tat kaivalyapadaṃ viduḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विचार्यार्यैस् सहालोक्य शास्त्राण्य् अध्यात्मभावनात् । सत्तासामान्यनिष्ठत्वं यत् तद् ब्रह्म परं विदुः
vicāryāryais sahālokya śāstrāṇy adhyātmabhāvanāt / sattāsāmānyaniṣṭhatvaṃ yat tad brahma paraṃ viduḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तस् सुप्ता स्थिता मन्दा यत्र बीज इवाङ्कुरः । वासना तत् सुषुप्तत्वं विद्धि जन्मप्रदं पुनः
antas suptā sthitā mandā yatra bīja ivāṅkuraḥ / vāsanā tat suṣuptatvaṃ viddhi janmapradaṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तस् संलीनमननं परितस् सुप्तवासनम् । सुषुप्तं जडधर्मापि जन्मदुःखशतप्रदम्
antas saṃlīnamananaṃ paritas suptavāsanam / suṣuptaṃ jaḍadharmāpi janmaduḥkhaśatapradam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थावरादय एते हि समस्ता जडधर्मिणः । सुषुप्तपदम् आरूढा जन्मयोग्याः पुनः पुनः
sthāvarādaya ete hi samastā jaḍadharmiṇaḥ / suṣuptapadam ārūḍhā janmayogyāḥ punaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा बीजेषु पुष्पाणि मृदो राशौ यथा घटाः । तथान्तस् संस्थितास् साधो स्थावरेषु स्ववासनाः
yathā bījeṣu puṣpāṇi mṛdo rāśau yathā ghaṭāḥ / tathāntas saṃsthitās sādho sthāvareṣu svavāsanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्रास्ति वासनाबीजं तत् सुषुप्तं न सिद्धये । निर्बीजा वासना यत्र तत् तुर्यं सिद्धिदं स्मृतम्
yatrāsti vāsanābījaṃ tat suṣuptaṃ na siddhaye / nirbījā vāsanā yatra tat turyaṃ siddhidaṃ smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वासनायास् तथा वह्नेर् ऋणव्याधिद्विषाम् अपि । स्नेहवैरविषाणां च शेषस् स्वल्पो ऽपि बाधते
vāsanāyās tathā vahner ṛṇavyādhidviṣām api / snehavairaviṣāṇāṃ ca śeṣas svalpo 'pi bādhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्दग्धवासनाबीजस् सत्तासामान्यरूपवान् । सदेहो वा विदेहो वा न भूयो दुःखभाग् भवेत्
nirdagdhavāsanābījas sattāsāmānyarūpavān / sadeho vā videho vā na bhūyo duḥkhabhāg bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिच्छक्तिर् वासनाबीजरूपिणी स्वापधर्मिणी । स्थिता रसतया नित्यं स्थावरादिषु वस्तुषु
cicchaktir vāsanābījarūpiṇī svāpadharmiṇī / sthitā rasatayā nityaṃ sthāvarādiṣu vastuṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बीजेषूल्लासरूपेण जाड्येन जडरूपिषु । द्रवेषु द्रवभावेन काठिन्येनेतरेषु च
bījeṣūllāsarūpeṇa jāḍyena jaḍarūpiṣu / draveṣu dravabhāvena kāṭhinyenetareṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भस्मन्य् अथादित्यरुचौ पांसुष्व् अप्य् अणुरूपिणी । असितेषु तलस्थित्या शितधारतयासिषु
bhasmany athādityarucau pāṃsuṣv apy aṇurūpiṇī / asiteṣu talasthityā śitadhāratayāsiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मशक्तिः पदार्थेषु घटावटपटादिषु । सर्वत्र सत्तासामान्यं रूपम् आश्रित्य तिष्ठति
ātmaśaktiḥ padārtheṣu ghaṭāvaṭapaṭādiṣu / sarvatra sattāsāmānyaṃ rūpam āśritya tiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इतीयम् अखिलां दृश्यदशाम् आदाय संस्थिता । यथा घनपटा प्रावृड् अम्बरालम्बिनी तथा
itīyam akhilāṃ dṛśyadaśām ādāya saṃsthitā / yathā ghanapaṭā prāvṛḍ ambarālambinī tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वरूपम् अस्याश् चैवैतत् कथितं प्रविचारितम् । असर्वं सर्वतो व्यापि सद् इवासन्मयात्मकम्
svarūpam asyāś caivaitat kathitaṃ pravicāritam / asarvaṃ sarvato vyāpi sad ivāsanmayātmakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मदृष्टिर् अदृष्टैषा संसृतिभ्रमदायिनी । दृष्टा सती समग्राणां दुःखानां क्षयकारिणी
ātmadṛṣṭir adṛṣṭaiṣā saṃsṛtibhramadāyinī / dṛṣṭā satī samagrāṇāṃ duḥkhānāṃ kṣayakāriṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्यास् त्व् अदर्शनं यत् तद् अविद्येत्य् उच्यते बुधैः । अविद्या हि जगद्धेतुस् ततस् सर्वं प्रवर्तते
asyās tv adarśanaṃ yat tad avidyety ucyate budhaiḥ / avidyā hi jagaddhetus tatas sarvaṃ pravartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविद्या रूपरहिता यावद् एवावलोक्यते । तावद् एव गलत्य् आशु तुहिनाणुर् यथातपे
avidyā rūparahitā yāvad evāvalokyate / tāvad eva galaty āśu tuhināṇur yathātape
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा नरो गलन्निद्रो यावत् कलनया मनाक् । विमृशत्य् आशयं तावन् निद्रा तस्य विलीयते
yathā naro galannidro yāvat kalanayā manāk / vimṛśaty āśayaṃ tāvan nidrā tasya vilīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा कीदृग् अवस्त्व् एतद् इति यावद् विकल्प्यते । अविद्या क्षीयते तावद् आलोकेनान्धता यथा
tathā kīdṛg avastv etad iti yāvad vikalpyate / avidyā kṣīyate tāvad ālokenāndhatā yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीपहस्तो यदाभ्येति तमोरूपदिदृक्षया । तदा गलति तत् सर्वं तमस् तापे घृतं यथा
dīpahasto yadābhyeti tamorūpadidṛkṣayā / tadā galati tat sarvaṃ tamas tāpe ghṛtaṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तु संलक्ष्यते दीपैस् तमसो रूपनिश्चयः । उदेति केवलं ध्वान्तध्वंसो विमलमूर्तिमान्
na tu saṃlakṣyate dīpais tamaso rūpaniścayaḥ / udeti kevalaṃ dhvāntadhvaṃso vimalamūrtimān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् आलोक्यमानैषा क्वापि याति पलायते । असद्रूपा ह्य् अवस्तुत्वं दृश्यते ऽस्या विचारणात्
evam ālokyamānaiṣā kvāpi yāti palāyate / asadrūpā hy avastutvaṃ dṛśyate 'syā vicāraṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आलोक आगते यादृग् यद् यत् तद् दृश्यते तथा । अवस्तुत्वे त्व् अविद्यायास् त्व् अवस्तुत्वं प्रतीयते
āloka āgate yādṛg yad yat tad dṛśyate tathā / avastutve tv avidyāyās tv avastutvaṃ pratīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावन् नालोक्यते तावन् न किञ्चिद् अपि दृश्यते । आलोक्यते यथा यद् यत् तत् तथा प्रतिपद्यते
yāvan nālokyate tāvan na kiñcid api dṛśyate / ālokyate yathā yad yat tat tathā pratipadyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्तमांसास्थियन्त्रे ऽस्मिन् कस् स्याम् अहम् इति स्वयम् । यावद् विचार्यते तावत् सर्वम् आशु प्रलीयते
raktamāṃsāsthiyantre 'smin kas syām aham iti svayam / yāvad vicāryate tāvat sarvam āśu pralīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आद्यन्तयोर् असद्रूपे नूनं परिहृते हृदः । सर्वस्मिन्न् एव यश् शेषस् तम् अविद्याक्षयं विदुः
ādyantayor asadrūpe nūnaṃ parihṛte hṛdaḥ / sarvasminn eva yaś śeṣas tam avidyākṣayaṃ viduḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन् नकिञ्चिच् च किञ्चिच् च यत् सत् तद् ब्रह्म शाश्वतम् । तद् वस्तु तद् उपादेयं तद् अविद्यानिवर्तनम्
tan nakiñcic ca kiñcic ca yat sat tad brahma śāśvatam / tad vastu tad upādeyaṃ tad avidyānivartanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वरूपं नाम्न एवास्या ज्ञायते निस्स्वभावकम् । न हि जिह्वागतस्येक्षोस् स्वादो ऽन्यस्मात् प्रतीयते
svarūpaṃ nāmna evāsyā jñāyate nissvabhāvakam / na hi jihvāgatasyekṣos svādo 'nyasmāt pratīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाविद्या क्वचिद् अप्य् अस्ति ब्रह्मैवेदम् अखण्डितम् । सदसत्कलनास्फारम् अशेषं येन मण्डितम्
nāvidyā kvacid apy asti brahmaivedam akhaṇḍitam / sadasatkalanāsphāram aśeṣaṃ yena maṇḍitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतावद् एवाविद्या यन् नेदं ब्रह्मेति निश्चयः । एतद् एव क्षयो यस् स्याद् इदं ब्रह्मेति निश्चयः
etāvad evāvidyā yan nedaṃ brahmeti niścayaḥ / etad eva kṣayo yas syād idaṃ brahmeti niścayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घटपटशकटावभासजालं न विभुर् इतीत्य् उदितेह सा त्व् अविद्या । घटपटशकटावभासजालं विभुर् इति चेद् गलितैव सा त्व् अविद्या
ghaṭapaṭaśakaṭāvabhāsajālaṃ na vibhur itīty uditeha sā tv avidyā / ghaṭapaṭaśakaṭāvabhāsajālaṃ vibhur iti ced galitaiva sā tv avidyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.