Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 6.100

इति ब्रह्मणि विश्रान्तिम् अवाप्य स शिखिध्वजः । मुहूर्तम् आसीत् संशान्तमना निर्वाणदीपवत्

iti brahmaṇi viśrāntim avāpya sa śikhidhvajaḥ / muhūrtam āsīt saṃśāntamanā nirvāṇadīpavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्विकल्पसमाधानपरिणत्यास्तम् ईयिवान् । स्वलीलयेति कुम्भेन स झगित्य् एव बोधितः

nirvikalpasamādhānapariṇatyāstam īyivān / svalīlayeti kumbhena sa jhagity eva bodhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजन्न् अज्ञाननिद्रातः प्रबुद्धो ऽसि शिवस् स्थितः । कार्यं नास्तमयेनेतो न चानस्तमयेन ते

rājann ajñānanidrātaḥ prabuddho 'si śivas sthitaḥ / kāryaṃ nāstamayeneto na cānastamayena te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सकृद् एव विभातात्मा तिष्ठानिष्ठपदात्मकः । कलाकलननिर्मुक्तो जीवन्मुक्तो ऽङ्ग साम्प्रतम्

sakṛd eva vibhātātmā tiṣṭhāniṣṭhapadātmakaḥ / kalākalananirmukto jīvanmukto 'ṅga sāmpratam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुम्भेन बोधितस् त्व् एवं स बभूव प्रबोधवान् । विनिर्गतो रराजोच्चैर् महामोहसमुद्गकात्

kumbhena bodhitas tv evaṃ sa babhūva prabodhavān / vinirgato rarājoccair mahāmohasamudgakāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्रान्तधीः क्षणेनैव पश्यन् दृश्यस्य वस्तुनः । असत्ताम् एव मुक्तात्मा लीलया समुवाच ह

viśrāntadhīḥ kṣaṇenaiva paśyan dṛśyasya vastunaḥ / asattām eva muktātmā līlayā samuvāca ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञातप्रायम् अपीदं तु यत् पृच्छामि तद् उच्यताम् । भूयो निपुणबोधाय मम मानद मोहहन्

jñātaprāyam apīdaṃ tu yat pṛcchāmi tad ucyatām / bhūyo nipuṇabodhāya mama mānada mohahan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिवे शान्ते निराभासे परे ऽनुल्लङ्घितात्मनि । द्रष्टृदर्शनदृश्याख्यो विश्वात्मा प्रत्ययः कुतः

śive śānte nirābhāse pare 'nullaṅghitātmani / draṣṭṛdarśanadṛśyākhyo viśvātmā pratyayaḥ kutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साधु पृष्टं महाराज राजसे बोधभास्वता । एतद् एव हि ते शिष्टं ज्ञतायास् तद् इदं शृणु

sādhu pṛṣṭaṃ mahārāja rājase bodhabhāsvatā / etad eva hi te śiṣṭaṃ jñatāyās tad idaṃ śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् इदं दृश्यते किञ्चिज् जगत् स्थावरजङ्गमम् । सर्वं सर्वप्रकाराढ्यं कल्पान्ते तत् प्रणश्यति

yad idaṃ dṛśyate kiñcij jagat sthāvarajaṅgamam / sarvaṃ sarvaprakārāḍhyaṃ kalpānte tat praṇaśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् स्तिमितगम्भीरं न तेजो न तमस् ततम् । महाकल्पविलासान्ते सत् सारम् अवशिष्यते

tatas stimitagambhīraṃ na tejo na tamas tatam / mahākalpavilāsānte sat sāram avaśiṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिन्मात्रम् अमलं कान्तम् आभातम् अमलं नभः । समस्तकलनोन्मुक्तं युक्तं परमया श्रिया

cinmātram amalaṃ kāntam ābhātam amalaṃ nabhaḥ / samastakalanonmuktaṃ yuktaṃ paramayā śriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् एकोदितम् अत्यच्छं शान्तम् आततम् उज्ज्वलं । परमात्मात्मकं तेजस् स्तिमितं ज्ञप्तिमात्रकम्

yad ekoditam atyacchaṃ śāntam ātatam ujjvalaṃ / paramātmātmakaṃ tejas stimitaṃ jñaptimātrakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रतर्क्यम् अविज्ञेयं समं शिवम् अनिङ्गनम् । ब्रह्म निर्वाणम् आपूर्णम् आघूर्णद् इव सम्पदा

apratarkyam avijñeyaṃ samaṃ śivam aniṅganam / brahma nirvāṇam āpūrṇam āghūrṇad iva sampadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अणीयसाम् अणीयस् तत् स्थविष्ठं च स्थवीयसाम् । गरीयसां गरिष्ठं च श्रेष्ठं च श्रेयसाम् अपि

aṇīyasām aṇīyas tat sthaviṣṭhaṃ ca sthavīyasām / garīyasāṃ gariṣṭhaṃ ca śreṣṭhaṃ ca śreyasām api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईदृशं तत् परं सूक्ष्मं तस्याग्रे यद् इदं नभः । अणोः पार्श्वे महामेरुर् इव स्थूलात्म लक्ष्यते

īdṛśaṃ tat paraṃ sūkṣmaṃ tasyāgre yad idaṃ nabhaḥ / aṇoḥ pārśve mahāmerur iva sthūlātma lakṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईदृशं तत् परं स्थूलं तस्याग्रे यद् इदं जगत् । परमाणुवद् आभाति क्वचिद् एव न भाति वा

īdṛśaṃ tat paraṃ sthūlaṃ tasyāgre yad idaṃ jagat / paramāṇuvad ābhāti kvacid eva na bhāti vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईदृशं तद् गरिष्ठं च जगद्राज्यं यद् अक्षतम् । बुद्ध्वैतद् अमलं शान्तं जरत्तृणलवायते

īdṛśaṃ tad gariṣṭhaṃ ca jagadrājyaṃ yad akṣatam / buddhvaitad amalaṃ śāntaṃ jarattṛṇalavāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईदृशं तत् परं श्रेयस् तस्मिन् सति यद् ईश्वरे । जगत्पदार्थसार्थश्रीस् स्वसत्तोदेति वेदनात्

īdṛśaṃ tat paraṃ śreyas tasmin sati yad īśvare / jagatpadārthasārthaśrīs svasattodeti vedanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् सारम् एकम् एवेह विद्यते भूपते ततम् । एकम् एकान्तबुद्ध्यात्तं नैकम् अप्य् अद्वितावशात्

tat sāram ekam eveha vidyate bhūpate tatam / ekam ekāntabuddhyāttaṃ naikam apy advitāvaśāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद् द्वितीया कलना काचिन् नाम न विद्यते । आत्मतत्त्वम् अलं भातं तद् एवापूर्णम् अक्षतम्

tasmād dvitīyā kalanā kācin nāma na vidyate / ātmatattvam alaṃ bhātaṃ tad evāpūrṇam akṣatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संस्थितं सर्वदा सर्वं सर्वाकारम् इवोदितम् । अवाच्यत्वाद् अलभ्यत्वात् तन् न कार्यं न कारणम्

saṃsthitaṃ sarvadā sarvaṃ sarvākāram ivoditam / avācyatvād alabhyatvāt tan na kāryaṃ na kāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्यक्षादेर् अगम्यत्वात् किम् अप्य् एकम् तद् उत्तमम् । सर्वं सर्वात्मकं सूक्ष्मम् अच्छानुभवमात्रकम्

pratyakṣāder agamyatvāt kim apy ekam tad uttamam / sarvaṃ sarvātmakaṃ sūkṣmam acchānubhavamātrakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यानाख्यस्य रूपस्य निर्गतस्य प्रमादृशः । सतो वाप्य् असतो वापि कथं कारणता भवेत्

tasyānākhyasya rūpasya nirgatasya pramādṛśaḥ / sato vāpy asato vāpi kathaṃ kāraṇatā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् वै न कस्यचिद् बीजम् अनाख्यत्वान् न कारणम् । न किञ्चिज् जायते तस्मात् प्रमाणातिगतात्मनः

yad vai na kasyacid bījam anākhyatvān na kāraṇam / na kiñcij jāyate tasmāt pramāṇātigatātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकर्तृकर्मकरणम् सत्यं चिद्घनम् अक्षतम् । आत्मरूपम् अनाभासं स्वसंवेदनलक्षणम्

akartṛkarmakaraṇam satyaṃ cidghanam akṣatam / ātmarūpam anābhāsaṃ svasaṃvedanalakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मान् न जायते किञ्चित् परस्माद् ब्रह्मणो मुने । कथं किल वदाव्यक्ते स्याज् जन्यजनकक्रमः

tasmān na jāyate kiñcit parasmād brahmaṇo mune / kathaṃ kila vadāvyakte syāj janyajanakakramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न किञ्चिज् जायते शान्ते न च किञ्चित् प्रलीयते । स्वसत्तया स्थितं ब्रह्म न बीजं न च कारणम्

na kiñcij jāyate śānte na ca kiñcit pralīyate / svasattayā sthitaṃ brahma na bījaṃ na ca kāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुद्धानुभवमात्रं तत् तस्माद् अन्यन् न विद्यते । किञ्चिज् जगदहन्तादि तद् एवानन्तम् अस्ति हि

śuddhānubhavamātraṃ tat tasmād anyan na vidyate / kiñcij jagadahantādi tad evānantam asti hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिवे जगदहन्तादि मुने नास्तीति वेद्म्य् अहम् । सर्गवेदनम् आभाति कथम् एतद् वदाशु मे

śive jagadahantādi mune nāstīti vedmy aham / sargavedanam ābhāti katham etad vadāśu me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्सारं तद् अनाद्यन्तं तत् स्वसंविदि तिष्ठति । तत् तद्भवनम् अत्यच्छं तत्तामात्रं जगद् विदुः

citsāraṃ tad anādyantaṃ tat svasaṃvidi tiṣṭhati / tat tadbhavanam atyacchaṃ tattāmātraṃ jagad viduḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्स्वात्मकचनं नाम यद् असम्भवचेत्यदृक् । तद् अहंवेदनं विद्धि विराडात्म जगत् स्थितम्

citsvātmakacanaṃ nāma yad asambhavacetyadṛk / tad ahaṃvedanaṃ viddhi virāḍātma jagat sthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातस्य वातस्पन्दस्य यथा भेदो न विद्यते । शून्यत्वखत्वोपमयोश् चिन्मात्राहन्त्वयोस् तथा

vātasya vātaspandasya yathā bhedo na vidyate / śūnyatvakhatvopamayoś cinmātrāhantvayos tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जले ऽस्ति देशकालात्ते यथोर्म्यादि सकारणम् । परे ऽस्त्य् अदेशकालात्ते तथा जगद् अकारणम्

jale 'sti deśakālātte yathormyādi sakāraṇam / pare 'sty adeśakālātte tathā jagad akāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जलादौ यत् तरङ्गादि तत् सकारणम् अस्त्व् इह । परे जगदहन्तादि नाकारणम् अवैम्य् अहम्

jalādau yat taraṅgādi tat sakāraṇam astv iha / pare jagadahantādi nākāraṇam avaimy aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदानीं भवता ज्ञातम् एतत् सत्यं महीपते । इदं जगदहन्तादि नेह किञ्चन विद्यते

idānīṃ bhavatā jñātam etat satyaṃ mahīpate / idaṃ jagadahantādi neha kiñcana vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जगच्छब्दार्थरहितं जगद् अस्ति शिवात्मकम् । व्योम्न्य् एव निर्मितं शान्तं व्योम्नस् सूक्ष्मतरेण वा

jagacchabdārtharahitaṃ jagad asti śivātmakam / vyomny eva nirmitaṃ śāntaṃ vyomnas sūkṣmatareṇa vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा नभसि शून्यत्वं तथेदं ब्रह्मणि स्थितम् । सदसद्वस्तुरूपेण न वा रूपेण केनचित्

yathā nabhasi śūnyatvaṃ tathedaṃ brahmaṇi sthitam / sadasadvasturūpeṇa na vā rūpeṇa kenacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवंरूपं जगद् इदं सम्यग्ज्ञानाच् छिवं भवेत् । सम्यग्ज्ञानप्रभावेण विषम् अप्य् अमृतं भवेत्

evaṃrūpaṃ jagad idaṃ samyagjñānāc chivaṃ bhavet / samyagjñānaprabhāveṇa viṣam apy amṛtaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असम्यग्ज्ञानम् अखिलं जगद् दुःखप्रदं परम् । विषबुद्ध्यामृतम् अपि भुक्तं विषरसायते

asamyagjñānam akhilaṃ jagad duḥkhapradaṃ param / viṣabuddhyāmṛtam api bhuktaṃ viṣarasāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईश्वरत्वाद् यथा वेत्ति यद् यद् एष चिदीश्वरः । तत् तथैवाशु भवति तादृग्रूपतया शिवम्

īśvaratvād yathā vetti yad yad eṣa cidīśvaraḥ / tat tathaivāśu bhavati tādṛgrūpatayā śivam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा ज्वालाभ्रमाला वा विचित्राकारविभ्रमैः । तिष्ठत्य् अनन्यरूपैव ब्रह्मसत्ता तथैव हि

yathā jvālābhramālā vā vicitrākāravibhramaiḥ / tiṣṭhaty ananyarūpaiva brahmasattā tathaiva hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत् परं चित्स्वरूपेण स्थितम् आत्मनि मन्थरम् । तत् तेनेदम् अहन्तादि जगदाद्य् एव लक्ष्यते

yat paraṃ citsvarūpeṇa sthitam ātmani mantharam / tat tenedam ahantādi jagadādy eva lakṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केवलं परम् एवेत्थं परमं भासते शिवम् । कुतो जगदहन्तादि प्रश्न एवेह नोचितः

kevalaṃ param evetthaṃ paramaṃ bhāsate śivam / kuto jagadahantādi praśna eveha nocitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् वस्तु विद्यमानं सत् प्रश्नस् तत्र विराजते । प्रेक्षितं यत् तु नास्त्य् एव प्रेक्षाप्रश्नेन तत्र किम्

yad vastu vidyamānaṃ sat praśnas tatra virājate / prekṣitaṃ yat tu nāsty eva prekṣāpraśnena tatra kim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सन्निवेशं विना सत्ता यथा हेम्नो न विद्यते । तथा जगदहम्भावं विना नेशस्य संस्थितिः

sanniveśaṃ vinā sattā yathā hemno na vidyate / tathā jagadahambhāvaṃ vinā neśasya saṃsthitiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकारणत्वान् नास्तीदं ब्रह्मैवेत्थं विजृम्भते । अजृम्भमाणम् एवाहंजगत्त्वेनेह संस्थितम्

akāraṇatvān nāstīdaṃ brahmaivetthaṃ vijṛmbhate / ajṛmbhamāṇam evāhaṃjagattveneha saṃsthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यन्मया एव तेनैव मिथस् सम्प्रेरिताशयम् । चमत्कुर्वन्त्य् अमी भावाः पञ्चेषु मिथुनौघवत्

yanmayā eva tenaiva mithas sampreritāśayam / camatkurvanty amī bhāvāḥ pañceṣu mithunaughavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिन्मात्र एव चिन्मात्रं चिन्मात्रेणैव चीयते । नानात्मनेवानानैव स्वात्मनात्माप्य् अनात्मवत्

cinmātra eva cinmātraṃ cinmātreṇaiva cīyate / nānātmanevānānaiva svātmanātmāpy anātmavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्णात् पूर्णम् उद्धरन्ति पूर्णात् पूर्णानि चक्रिरे । भवन्ति पूर्णात् पूर्णानि पूर्णम् एवावतिष्ठते

pūrṇāt pūrṇam uddharanti pūrṇāt pūrṇāni cakrire / bhavanti pūrṇāt pūrṇāni pūrṇam evāvatiṣṭhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिन्मात्रम् एव कचति यच् चिन्मात्रतयात्मनि । अकचत् त्व् एव तन् नाम कचितं सर्गवेदनम्

cinmātram eva kacati yac cinmātratayātmani / akacat tv eva tan nāma kacitaṃ sargavedanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं चिता चिद् एवासौ भवतीव स्वयं स्वतः । अभवन्त्य् एव रूपं स्वम् अत्यजन्ती निरामयम्

ahaṃ citā cid evāsau bhavatīva svayaṃ svataḥ / abhavanty eva rūpaṃ svam atyajantī nirāmayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चितो रूपम् अनाद्यन्तं मनोरूपम् अनन्तकम् । सम्राट्छरीरम् आभासि भवतीव स्वयम्भुवः

cito rūpam anādyantaṃ manorūpam anantakam / samrāṭcharīram ābhāsi bhavatīva svayambhuvaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्यत्य् अथासद् एवेदं स्वरूपत्वात् सद् एव वा । भावनाद् घनताम् एति दृश्यं भवति च क्रमात्

paśyaty athāsad evedaṃ svarūpatvāt sad eva vā / bhāvanād ghanatām eti dṛśyaṃ bhavati ca kramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शान्तं जगत्प्रसररूपतया स्वभावशब्दार्थमुक्तम् इदम् अव्यपदेश्यम् एकम् । वस्तुस्थितं निजचमत्करणावलोकरूपं जगत्त्वरहितानुभवात्मतत्त्वम्

śāntaṃ jagatprasararūpatayā svabhāvaśabdārthamuktam idam avyapadeśyam ekam / vastusthitaṃ nijacamatkaraṇāvalokarūpaṃ jagattvarahitānubhavātmatattvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.