Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 6.104

एवं चैतन् महाबुद्धे यादृशं कारणं परम् । तादृशं कार्यम् एवेदं जगद् इत्य् एव वेद्म्य् अहम्

evaṃ caitan mahābuddhe yādṛśaṃ kāraṇaṃ param / tādṛśaṃ kāryam evedaṃ jagad ity eva vedmy aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र कारणता तत्र कार्यं समुपपद्यते । यन् न कारणम् एवादौ तस्मात् कार्यं कुतो भवेत्

yatra kāraṇatā tatra kāryaṃ samupapadyate / yan na kāraṇam evādau tasmāt kāryaṃ kuto bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नेहास्ति कारणं किञ्चिन् न च कार्यं कदाचन । विद्यमानम् इदं सर्वं शिवं शान्तम् अजं जगत्

nehāsti kāraṇaṃ kiñcin na ca kāryaṃ kadācana / vidyamānam idaṃ sarvaṃ śivaṃ śāntam ajaṃ jagat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जायते कारणात् कार्यं यत् तत् कारणवद् भवेत् । यन् न जायत एवेह तस्मिन् सदृशता कुतः

jāyate kāraṇāt kāryaṃ yat tat kāraṇavad bhavet / yan na jāyata eveha tasmin sadṛśatā kutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बीजम् एव न यस्यास्ति तत् कथं वद जायते । अप्रतर्क्यम् अनाख्यं च यन् न तस्येह बीजता

bījam eva na yasyāsti tat kathaṃ vada jāyate / apratarkyam anākhyaṃ ca yan na tasyeha bījatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देशकालवशात् सर्वा हेतुमत्यः प्रमोपमाः । अकर्तृ ब्रह्म विषयः प्रमाकारणयोः कथम्

deśakālavaśāt sarvā hetumatyaḥ pramopamāḥ / akartṛ brahma viṣayaḥ pramākāraṇayoḥ katham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकर्तृकर्मकरणे नास्ति कारणता शिवे । तस्माद् अकारणं नास्ति जगच्छब्दार्थवेदनम्

akartṛkarmakaraṇe nāsti kāraṇatā śive / tasmād akāraṇaṃ nāsti jagacchabdārthavedanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मैव स्वं स्वरूपं सद् यत् स्थितं धारयत् ततम् । असम्यग्दर्शिविषयं तद् एव जगद् आचितम्

brahmaiva svaṃ svarūpaṃ sad yat sthitaṃ dhārayat tatam / asamyagdarśiviṣayaṃ tad eva jagad ācitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिन्मात्रम् अजरं शान्तं यद् एकं तत् प्रगीयते । तेनैवाजं जगद्ब्रह्म सच् छान्तं बुध्यते वपुः

cinmātram ajaraṃ śāntaṃ yad ekaṃ tat pragīyate / tenaivājaṃ jagadbrahma sac chāntaṃ budhyate vapuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्य स्व एव यो भावश् चेतसः पृथिवीपते । स एव नाशः कथितश् चानुभूतश् च पण्डितैः

asya sva eva yo bhāvaś cetasaḥ pṛthivīpate / sa eva nāśaḥ kathitaś cānubhūtaś ca paṇḍitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्तं नाशस्वभावं त्वं विद्धि नाशात्मकं नृप । क्षणनाशाय सङ्कल्पश् चित्तशब्देन कथ्यते

cittaṃ nāśasvabhāvaṃ tvaṃ viddhi nāśātmakaṃ nṛpa / kṣaṇanāśāya saṅkalpaś cittaśabdena kathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असङ्कल्पनमात्रेण सम्यग्ज्ञानोदयं विना । सङ्कल्पः क्षीयते सिद्ध्यै स्वयम् एवासदात्मकः

asaṅkalpanamātreṇa samyagjñānodayaṃ vinā / saṅkalpaḥ kṣīyate siddhyai svayam evāsadātmakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाम्नैवाङ्गीकृताभावं यद् अविद्येति कथ्यते । विद्यमानं कथं तत् स्याच् चित्तं तामरसेक्षण

nāmnaivāṅgīkṛtābhāvaṃ yad avidyeti kathyate / vidyamānaṃ kathaṃ tat syāc cittaṃ tāmarasekṣaṇa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हस्ताव् उत्क्षिप्य यो ब्रूते शूद्रो ऽस्मीति भृशं गिरा । कथं स विप्रो भवति विप्रत्वं तस्य कीदृशम्

hastāv utkṣipya yo brūte śūdro 'smīti bhṛśaṃ girā / kathaṃ sa vipro bhavati vipratvaṃ tasya kīdṛśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवृत्तधातुर् अत्युच्चैर् मृतो ऽस्मीति विरौति यः । मृतम् एवाङ्ग तं विद्धि जीवितं तस्य तु भ्रमः

vivṛttadhātur atyuccair mṛto 'smīti virauti yaḥ / mṛtam evāṅga taṃ viddhi jīvitaṃ tasya tu bhramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रमाकृति यद् अस्तीह दृश्यते ऽलातचक्रवत् । मृगतृष्णाद्विचन्द्रादिबालवेतालकादिवत्

bhramākṛti yad astīha dṛśyate 'lātacakravat / mṛgatṛṣṇādvicandrādibālavetālakādivat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् कथं किल नाम स्यात् सत्यं भ्रमभरात्मकम् । अज्ञानभ्रान्तिर् एवातश् चित्तम् इत्य् एव कथ्यते

tat kathaṃ kila nāma syāt satyaṃ bhramabharātmakam / ajñānabhrāntir evātaś cittam ity eva kathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अज्ञानम् उच्यते चित्तम् असत् सद् इव संस्थितम् । मिथ्याभ्रमं निराकारं केशोण्डुकम् इवाम्बरे

ajñānam ucyate cittam asat sad iva saṃsthitam / mithyābhramaṃ nirākāraṃ keśoṇḍukam ivāmbare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् अज्ञानम् एवैतच् चित्तशब्देन कथ्यते । तन्नाशश् चेतसो नाशश् चित्तत्यागस् स एव च

evam ajñānam evaitac cittaśabdena kathyate / tannāśaś cetaso nāśaś cittatyāgas sa eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अज्ञानं कीदृशं देव कथं चैतद् विनश्यति । समासेनेति भगवन् वद मे वदतां वर

ajñānaṃ kīdṛśaṃ deva kathaṃ caitad vinaśyati / samāseneti bhagavan vada me vadatāṃ vara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् असंवेदनं सम्यग् वस्तुनो राजसत्तम । दृष्टादृष्टस्य कुम्भादेस् तद् अज्ञानम् इति स्मृतम्

yad asaṃvedanaṃ samyag vastuno rājasattama / dṛṣṭādṛṣṭasya kumbhādes tad ajñānam iti smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असंवेदनम् अज्ञानं ज्ञानं संवेदनं भवेत् । अज्ञानस्य त्व् असंवित्तेर् ज्ञानात् संवेदनात् क्षयः

asaṃvedanam ajñānaṃ jñānaṃ saṃvedanaṃ bhavet / ajñānasya tv asaṃvitter jñānāt saṃvedanāt kṣayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जलज्ञानं मुधाभ्रान्तिस् साधो मरुमरीचिषु । नैतज् जलम् इति ज्ञानात् संवित्तिः प्रविलीयते

jalajñānaṃ mudhābhrāntis sādho marumarīciṣu / naitaj jalam iti jñānāt saṃvittiḥ pravilīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं चित्तम् इति प्रौढं यद् अज्ञानम् अलं हृदि । नास्ति चित्तम् इति ज्ञानात् तत् समूलं विनश्यति

idaṃ cittam iti prauḍhaṃ yad ajñānam alaṃ hṛdi / nāsti cittam iti jñānāt tat samūlaṃ vinaśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा रज्ज्वां भुजङ्गत्वम् अज्ञानभ्रमसम्भवम् । न सर्पो ऽयम् इति ज्ञानाद् धृदि रूढात् प्रणश्यति

yathā rajjvāṃ bhujaṅgatvam ajñānabhramasambhavam / na sarpo 'yam iti jñānād dhṛdi rūḍhāt praṇaśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्तं मनो ऽहम् इत्य् अन्तर् यावद् अज्ञानसम्भवः । तावच् चित्तं मनो माया भवत्य् एव न संशयः

cittaṃ mano 'ham ity antar yāvad ajñānasambhavaḥ / tāvac cittaṃ mano māyā bhavaty eva na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्तं नास्त्य् अहम् इत्य् अन्तर् यावज् ज्ञानोदयो भवेत् । तावच् चित्तं मनो माया नास्त्य् एवात्र न संशयः

cittaṃ nāsty aham ity antar yāvaj jñānodayo bhavet / tāvac cittaṃ mano māyā nāsty evātra na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मिथ्यायक्षभ्रमो यावत् तावद् यक्षो हि दृश्यते । मिथ्यायक्षभ्रमे शान्ते कुतो यक्षस्य सम्भवः

mithyāyakṣabhramo yāvat tāvad yakṣo hi dṛśyate / mithyāyakṣabhrame śānte kuto yakṣasya sambhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न चित्तम् अस्ति नो चैत्तम् अहङ्कारादिसंयुतम् । किञ्चिद् एव जगत्य् अस्मिन् संविद् एकास्ति निर्मला

na cittam asti no caittam ahaṅkārādisaṃyutam / kiñcid eva jagaty asmin saṃvid ekāsti nirmalā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तया सङ्कल्पचित्तादि कृतम् आसीद् विमूढया । यद् यत् सङ्कल्प्य तत् सर्वं परित्यक्तं प्रबुद्धया

tayā saṅkalpacittādi kṛtam āsīd vimūḍhayā / yad yat saṅkalpya tat sarvaṃ parityaktaṃ prabuddhayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सङ्कल्पेन यद् आयाति तत् सङ्कल्पेन गच्छति । पवनेन महाबाहो ज्वालाजालम् इवानले

saṅkalpena yad āyāti tat saṅkalpena gacchati / pavanena mahābāho jvālājālam ivānale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मतत्त्वैकघनया तत् तया ब्रह्मसत्तया । जगत् सर्वम् अभिव्याप्तं समुद्र इव वारिणा

ātmatattvaikaghanayā tat tayā brahmasattayā / jagat sarvam abhivyāptaṃ samudra iva vāriṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाहम् अस्मि न चान्यो ऽस्ति न त्वं नैते न चित्तकम् । नेन्द्रियाणि न चाकाशम् आत्मैवैको ऽस्ति निर्मलः

nāham asmi na cānyo 'sti na tvaṃ naite na cittakam / nendriyāṇi na cākāśam ātmaivaiko 'sti nirmalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घटाद्याकाररूपेण स एवायं विलोक्यते । इदं चित्तम् अयं चाहम् इति केव कुकल्पना

ghaṭādyākārarūpeṇa sa evāyaṃ vilokyate / idaṃ cittam ayaṃ cāham iti keva kukalpanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न जायते न म्रियते किञ्चिद् अस्मिञ् जगत्त्रये । केवलं विलसत्य् आत्मा सदसद्भावनात्मना

na jāyate na mriyate kiñcid asmiñ jagattraye / kevalaṃ vilasaty ātmā sadasadbhāvanātmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वम् आत्मा परं ब्रह्म सकृत् प्रकटम् आततम् । द्वित्वैकत्वे न विद्येते निर्भ्रान्तिर् भव सत्यतः

sarvam ātmā paraṃ brahma sakṛt prakaṭam ātatam / dvitvaikatve na vidyete nirbhrāntir bhava satyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वेन्द्रियगुणाकारस् सन्न् एवासि सखे नभः । न दह्यसे महाबुद्धे न च क्वचन लिप्यसे

sarvendriyaguṇākāras sann evāsi sakhe nabhaḥ / na dahyase mahābuddhe na ca kvacana lipyase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न ते विनश्यति सखे न च किञ्चिद् विवर्धते । निर्मलाकाशरूपस्य चैकस्यानन्तरूपिणः

na te vinaśyati sakhe na ca kiñcid vivardhate / nirmalākāśarūpasya caikasyānantarūpiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इच्छानिच्छात्मिके शक्ती ये तवापि त्वम् एव ते । न ह्य् अंशुव्यतिरेकेण शशाङ्क उपलभ्यते

icchānicchātmike śaktī ye tavāpi tvam eva te / na hy aṃśuvyatirekeṇa śaśāṅka upalabhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वम् अजरम् अपरं परस्वभावं सकृद् अमलं सततं सद् एकरूपम् । विगलितकलनं कलाख्यलीलं समुदितम् आद्यम् अजं तद् आत्मतत्त्वम्

tvam ajaram aparaṃ parasvabhāvaṃ sakṛd amalaṃ satataṃ sad ekarūpam / vigalitakalanaṃ kalākhyalīlaṃ samuditam ādyam ajaṃ tad ātmatattvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.