निर्विकल्पसमाधानात् काष्ठकुड्योपमस् स्थितः । एवं शिखिध्वजो राम चूडालाम् अधुना शृणु
nirvikalpasamādhānāt kāṣṭhakuḍyopamas sthitaḥ / evaṃ śikhidhvajo rāma cūḍālām adhunā śṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika·6·6.107
Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 6.107
शिखिध्वजं तं भर्तारं कुम्भवेषेन तेन सा । प्रबोध्यान्तर्धिम् आगत्य ततार तरसा नभः
śikhidhvajaṃ taṃ bhartāraṃ kumbhaveṣena tena sā / prabodhyāntardhim āgatya tatāra tarasā nabhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवपुत्राकृतिं व्योम्नि जहौ मायाविनिर्मिताम् । विदग्धमुग्धम् आकारं स्त्रैणं जग्राह सुन्दरम्
devaputrākṛtiṃ vyomni jahau māyāvinirmitām / vidagdhamugdham ākāraṃ straiṇaṃ jagrāha sundaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नभसा स्वपुरं प्राप्य विवेशान्तःपुरं क्षणात् । दृश्या बभूव लोकस्य नृपकर्म चकार सा
nabhasā svapuraṃ prāpya viveśāntaḥpuraṃ kṣaṇāt / dṛśyā babhūva lokasya nṛpakarma cakāra sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वासरत्रितयेनापि पुनर् अम्बरम् एत्य सा । बभूव कुम्भो योगेन शिखिध्वजवनं ययौ
vāsaratritayenāpi punar ambaram etya sā / babhūva kumbho yogena śikhidhvajavanaṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा तत्रैव तं भूपम् अपश्यद् वनभूमिगा । निर्विकल्पसमाधिस्थं समुत्कीर्णम् इव द्रुमात्
tathā tatraiva taṃ bhūpam apaśyad vanabhūmigā / nirvikalpasamādhisthaṃ samutkīrṇam iva drumāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो नु खलु भो दिष्ट्या विश्रान्तो ऽयम् इहात्मनि । स्थितस् स्वस्थस् समश् शान्त इत्य् उवाच पुरः प्रभोः
aho nu khalu bho diṣṭyā viśrānto 'yam ihātmani / sthitas svasthas samaś śānta ity uvāca puraḥ prabhoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् एनं तावद् एतस्माद् बोधयामि परात् पदात् । इदानीम् एव किं देहत्यागम् एष करोति वै
tad enaṃ tāvad etasmād bodhayāmi parāt padāt / idānīm eva kiṃ dehatyāgam eṣa karoti vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कञ्चित् कालं स्फुरित्वेह राज्येन विपिनेन वा । समम् एव गमिष्यावस् त्यक्तदेहाव् इमौ शमम्
kañcit kālaṃ sphuritveha rājyena vipinena vā / samam eva gamiṣyāvas tyaktadehāv imau śamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् यावद् एषो विचलं परिणामं न गच्छति । अनेनाभ्यासयोगेन तावद् आबोधयाम्य् अहम्
tad yāvad eṣo vicalaṃ pariṇāmaṃ na gacchati / anenābhyāsayogena tāvad ābodhayāmy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति सञ्चिन्त्य चूडाला सिंहनादं चकार सा । भूयो भूयः प्रभोर् अग्रे वनेचरभयप्रदम्
iti sañcintya cūḍālā siṃhanādaṃ cakāra sā / bhūyo bhūyaḥ prabhor agre vanecarabhayapradam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चचाल शिलेवाद्रौ यदा नादेन तेन सः । भूयो भूयः कृतेनापि तदा सा तं व्यचालयत्
na cacāla śilevādrau yadā nādena tena saḥ / bhūyo bhūyaḥ kṛtenāpi tadā sā taṃ vyacālayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चालितः पातितो ऽप्य् एष यदा न बुबुधे नृपः । तदा सञ्चिन्तयाम् आस चूडाला कुम्भरूपिणी
cālitaḥ pātito 'py eṣa yadā na bubudhe nṛpaḥ / tadā sañcintayām āsa cūḍālā kumbharūpiṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो परिणतस् साधुस् स्वपदे भगवान् अयम् । तद् एनं हि कया युक्त्या साम्प्रतं बोधयाम्य् अहम्
aho pariṇatas sādhus svapade bhagavān ayam / tad enaṃ hi kayā yuktyā sāmprataṃ bodhayāmy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ वैनं महात्मानं किमर्थं बोधयाम्य् अहम् । विदेहं बोधम् आसाद्य तिष्ठत्व् एष यथासुखम्
atha vainaṃ mahātmānaṃ kimarthaṃ bodhayāmy aham / videhaṃ bodham āsādya tiṣṭhatv eṣa yathāsukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहम् अप्य् अङ्गनादेहम् इमं त्यक्त्वा परं पदम् । अपुनर्जननायैव गच्छामीह हि किं मम
aham apy aṅganādeham imaṃ tyaktvā paraṃ padam / apunarjananāyaiva gacchāmīha hi kiṃ mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति सञ्चिन्त्य देहं स्वं त्यक्तुम् अभ्युद्यता सती । पुनस् सञ्चिन्तयाम् आस चूडाला सा महासती
iti sañcintya dehaṃ svaṃ tyaktum abhyudyatā satī / punas sañcintayām āsa cūḍālā sā mahāsatī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आलोकयामि वै तावद् एनं देहं महीपतेः । यद्य् अस्य सत्त्वशेषो ऽस्ति बोधबीजं हृदन्तरे
ālokayāmi vai tāvad enaṃ dehaṃ mahīpateḥ / yady asya sattvaśeṣo 'sti bodhabījaṃ hṛdantare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् कालेनैष भगवान् सम्प्रबोधम् उपैष्यति । मूलकोशरसालीनं पुष्पजालं मधाव् इव
tat kālenaiṣa bhagavān samprabodham upaiṣyati / mūlakośarasālīnaṃ puṣpajālaṃ madhāv iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदेह विहरञ् जीवन्मुक्त एको भवत्य् अयम् । मैको भवत्व् एष इति मन्ये गच्छामि नो शमम्
tadeha viharañ jīvanmukta eko bhavaty ayam / maiko bhavatv eṣa iti manye gacchāmi no śamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति सञ्चिन्त्य चूडाला स्पर्शेन नयनेन च । पतिम् आलोक्य साशङ्कम् उवाच वरवर्णिनी
iti sañcintya cūḍālā sparśena nayanena ca / patim ālokya sāśaṅkam uvāca varavarṇinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्त्य् एव सत्त्वशेषो ऽस्य हृदि सम्बोधकारणम् । कायो ऽयम् अगलद्रूपो नेमं देहं त्यजाम्य् अहम्
asty eva sattvaśeṣo 'sya hṛdi sambodhakāraṇam / kāyo 'yam agaladrūpo nemaṃ dehaṃ tyajāmy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भृशं संशान्तचित्तस्य काष्ठलोष्टसमस्थितेः । सत्त्वशेषः कथं ब्रह्मञ् ज्ञायते ध्यानशालिनः
bhṛśaṃ saṃśāntacittasya kāṣṭhaloṣṭasamasthiteḥ / sattvaśeṣaḥ kathaṃ brahmañ jñāyate dhyānaśālinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रबोधकारणं यस्य दुर्लक्ष्याणुवपुर् हृदि । विद्यते सत्त्वशेषो ऽन्तर् बीजे पुष्पफलं यथा
prabodhakāraṇaṃ yasya durlakṣyāṇuvapur hṛdi / vidyate sattvaśeṣo 'ntar bīje puṣpaphalaṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तस्पन्दविमुक्तस्य तस्यास्पन्दितसच्चितः । द्वित्वैकत्वविहीनस्य समस्याचलसंस्थितेः
cittaspandavimuktasya tasyāspanditasaccitaḥ / dvitvaikatvavihīnasya samasyācalasaṃsthiteḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कायस् समसमाभोगो न ग्लायति न हृष्यति । नास्तम् एति न चोदेति समम् एवावतिष्ठते
kāyas samasamābhogo na glāyati na hṛṣyati / nāstam eti na codeti samam evāvatiṣṭhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वित्वैकत्वादियुक्तस्य यस्य प्रस्पन्दते मनः । तस्य देहो ऽन्यताम् एति नास्पन्दस्य कदाचन
dvitvaikatvādiyuktasya yasya praspandate manaḥ / tasya deho 'nyatām eti nāspandasya kadācana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तस्पन्दो हि सर्वेषां कारणं जगतस् स्थितेः । राम भावविकाराणां कुसुमानां यथा मधुः
cittaspando hi sarveṣāṃ kāraṇaṃ jagatas sthiteḥ / rāma bhāvavikārāṇāṃ kusumānāṃ yathā madhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्मिन् प्रस्पन्दते देहे चित्तं स हि मुहुर् मुहुः । हर्षग्लपनसम्मोहवशम् एति रघूद्वह
yasmin praspandate dehe cittaṃ sa hi muhur muhuḥ / harṣaglapanasammohavaśam eti raghūdvaha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्ते प्रशमम् आयाते कायो यस् सत्त्ववान् स्थितः । बाधते नाम्बरस्येव तस्य भावविकारभूः
citte praśamam āyāte kāyo yas sattvavān sthitaḥ / bādhate nāmbarasyeva tasya bhāvavikārabhūḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीच्यादि न यथोदेति समाया जलसन्ततेः । तथा न दृश्यते दोषस् समायास् सत्त्वसंस्थितेः
vīcyādi na yathodeti samāyā jalasantateḥ / tathā na dṛśyate doṣas samāyās sattvasaṃsthiteḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्त्वस्यानुपलम्भो ऽस्ति नान्यस् स्वोपशमाद् ऋते । यावद् भावि समं सत्त्वं कालाच् छाम्यति केवलम्
sattvasyānupalambho 'sti nānyas svopaśamād ṛte / yāvad bhāvi samaṃ sattvaṃ kālāc chāmyati kevalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देहे यस्मिंस् तु नो चित्तं नापि सत्त्वं च विद्यते । स तापहिमवद् राम पञ्चत्वेन विलीयते
dehe yasmiṃs tu no cittaṃ nāpi sattvaṃ ca vidyate / sa tāpahimavad rāma pañcatvena vilīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिखिध्वजस्य देहो ऽसौ निश्चितं चेतसोज्झितः । सत्त्वांशेन च संयुक्तस् तेन न म्लानिभाजनम्
śikhidhvajasya deho 'sau niścitaṃ cetasojjhitaḥ / sattvāṃśena ca saṃyuktas tena na mlānibhājanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं तथाभूतम् आलोक्य भर्तुर् देहं वराङ्गना । अनुज्झितवती देहं चिन्तयाम् आस सत्वरम्
taṃ tathābhūtam ālokya bhartur dehaṃ varāṅganā / anujjhitavatī dehaṃ cintayām āsa satvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तत्त्वं सर्वगं शुद्धं प्रविश्याबोधयाम्य् अहम् । भविष्यद्बोधनं कान्तम् एष तत्र हि संस्थितः
cittattvaṃ sarvagaṃ śuddhaṃ praviśyābodhayāmy aham / bhaviṣyadbodhanaṃ kāntam eṣa tatra hi saṃsthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न बोधयामि यद्य् एनं चिरात् तद् बुध्यते स्वयम् । किम् इहैकावतिष्ठे ऽहम् इत्य् एनं बोधयाम्य् अहम्
na bodhayāmi yady enaṃ cirāt tad budhyate svayam / kim ihaikāvatiṣṭhe 'ham ity enaṃ bodhayāmy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति सञ्चिन्त्य चूडाला देहं कारणपञ्जरम् । सन्त्यज्य प्राप चित्तत्त्वे स्थितिम् आद्यन्तवर्जिते
iti sañcintya cūḍālā dehaṃ kāraṇapañjaram / santyajya prāpa cittattve sthitim ādyantavarjite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र सा चेतनस्पन्दं कृत्वा सत्त्ववतः प्रभोः । स्वं विवेश पुनर् देहं खान् नीडम् इव पक्षिणी
tatra sā cetanaspandaṃ kṛtvā sattvavataḥ prabhoḥ / svaṃ viveśa punar dehaṃ khān nīḍam iva pakṣiṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुम्भाकृतिर् अथोत्थाय निविष्टा कुसुमस्थले । साम गातुं प्रवृत्ता सा भ्रमरीवृन्दसस्वना
kumbhākṛtir athotthāya niviṣṭā kusumasthale / sāma gātuṃ pravṛttā sā bhramarīvṛndasasvanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं सामस्वनम् आकर्ण्य चित् सत्त्वगुणशालिनः । बुबुधे भूपतेर् देहे वसन्त इव पद्मिनी
taṃ sāmasvanam ākarṇya cit sattvaguṇaśālinaḥ / bubudhe bhūpater dehe vasanta iva padminī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृशं विकासयाम् आस तां तदार्क इवाब्जिनीम् । गृहीतसत्त्वसम्पत्तिश् शिखिध्वजमहीपतिः
dṛśaṃ vikāsayām āsa tāṃ tadārka ivābjinīm / gṛhītasattvasampattiś śikhidhvajamahīpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपश्यत् कुम्भम् अग्रस्थं सामगायनतत्परम् । परेण वपुषा युक्तं सामवेदम् इवापरम्
apaśyat kumbham agrasthaṃ sāmagāyanatatparam / pareṇa vapuṣā yuktaṃ sāmavedam ivāparam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो बत वयं धन्याः पुनः प्राप्तो मुनेस् सुतः । इत्य् एवोदाहरन् राजा कुम्भाय कुसुमं ददौ
aho bata vayaṃ dhanyāḥ punaḥ prāpto munes sutaḥ / ity evodāharan rājā kumbhāya kusumaṃ dadau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिष्ट्या स्थितास् स्मो भगवंस् तव चेतसि पावने । के नाम न महासत्त्वाः प्रसादेष्व् अङ्ग हि स्थिराः
diṣṭyā sthitās smo bhagavaṃs tava cetasi pāvane / ke nāma na mahāsattvāḥ prasādeṣv aṅga hi sthirāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्मत्पवित्रीकरणम् एकम् आगमकारणम् । तव पापापहं ब्रूहि द्वितीयं कतरद् भवेत्
asmatpavitrīkaraṇam ekam āgamakāraṇam / tava pāpāpahaṃ brūhi dvitīyaṃ katarad bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यतः प्रभृति यातो ऽस्मि त्वत्सकाशाद् अरिन्दम । ततः प्रभृति चेतो मे त्वयैवेह समं स्थितम्
yataḥ prabhṛti yāto 'smi tvatsakāśād arindama / tataḥ prabhṛti ceto me tvayaiveha samaṃ sthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न रमे स्वर्गरङ्गेषु देवोद्यानेषु चानघ । मेरुमन्दरकूटेषु कैलासकुहरेषु च
na rame svargaraṅgeṣu devodyāneṣu cānagha / merumandarakūṭeṣu kailāsakuhareṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वत्सङ्गम् एव वाञ्छामि सुभगाचारपेशलम् । अमृतस्यन्दसङ्काशं मधुमासम् इव द्रुमः
tvatsaṅgam eva vāñchāmi subhagācārapeśalam / amṛtasyandasaṅkāśaṃ madhumāsam iva drumaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् एवेह तिष्ठामि समीपे तव साम्प्रतम् । अभीष्टं यद् यद् एवाङ्ग रम्याणां धुरि तत् स्थितम्
tasmād eveha tiṣṭhāmi samīpe tava sāmpratam / abhīṣṭaṃ yad yad evāṅga ramyāṇāṃ dhuri tat sthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वादृशो बन्धुर् आप्तश् च सुहृन् मित्रं सखा तथा । विश्वास्यश् चैव शिष्यश् च मन्ये जगति नास्ति मे
tvādṛśo bandhur āptaś ca suhṛn mitraṃ sakhā tathā / viśvāsyaś caiva śiṣyaś ca manye jagati nāsti me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो नु फलितं पुण्यपादपैर् नः कुलाचले । यद् भवान् अप्य् असङ्गो ऽपि वाञ्छत्य् अस्मत्समागमम्
aho nu phalitaṃ puṇyapādapair naḥ kulācale / yad bhavān apy asaṅgo 'pi vāñchaty asmatsamāgamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं वनम् इमे वृक्षा भृत्यो ऽयम् अहम् आदृतः । रोचते चेन् न ते स्वर्गस् तद् इह स्थीयतां प्रभो
idaṃ vanam ime vṛkṣā bhṛtyo 'yam aham ādṛtaḥ / rocate cen na te svargas tad iha sthīyatāṃ prabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवद्वितीर्णया योगयुक्त्या विश्रान्तवान् अहम् । यथा साधो तथा मन्ये स्वर्गे विश्रमणं कुतः
bhavadvitīrṇayā yogayuktyā viśrāntavān aham / yathā sādho tathā manye svarge viśramaṇaṃ kutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताम् एव स्वस्थितिं स्वच्छाम् अवलम्ब्य प्रकाशिनीम् । विहरेह यथाकामं स्वर्गे भूमितले ऽथ वा
tām eva svasthitiṃ svacchām avalambya prakāśinīm / vihareha yathākāmaṃ svarge bhūmitale 'tha vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परे पदे महानन्दे कच्चिद् विश्रान्तवान् असि । इदं भेदमयं दुःखं कच्चित् सन्त्यक्तवान् असि
pare pade mahānande kaccid viśrāntavān asi / idaṃ bhedamayaṃ duḥkhaṃ kaccit santyaktavān asi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कच्चिद् आपातरम्येभ्यस् सङ्कल्पेभ्यो रतिर् भृशम् । निर्मूलतां गता राजन्न् ओघतीरलतेव ते
kaccid āpātaramyebhyas saṅkalpebhyo ratir bhṛśam / nirmūlatāṃ gatā rājann oghatīralateva te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हेयादेयदशातीतं शान्तं समसमस्थिति । यथाप्राप्तेष्व् अनुद्वेगि कच्चित् तव मनस् स्थितम्
heyādeyadaśātītaṃ śāntaṃ samasamasthiti / yathāprāpteṣv anudvegi kaccit tava manas sthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वत्प्रसादेन भगवन् दृष्टा दृश्यातिगा गतिः । प्राप्तस् संसारसीमान्तो लब्धो लब्धव्यनिश्चयः
tvatprasādena bhagavan dṛṣṭā dṛśyātigā gatiḥ / prāptas saṃsārasīmānto labdho labdhavyaniścayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिरायातिचिरेणैव विश्रान्तास् स्मो निरामयाः । लब्धं लब्धव्यम् अखिलं तृप्तास् स्मश् चिरम् अक्षताः
cirāyāticireṇaiva viśrāntās smo nirāmayāḥ / labdhaṃ labdhavyam akhilaṃ tṛptās smaś ciram akṣatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नोपदेष्टव्यम् अस्माकं किञ्चिद् अप्य् उपयुज्यते । सर्वत्रैवातितृप्तास् स्मस् संस्थितास् स्मो गतज्वरम्
nopadeṣṭavyam asmākaṃ kiñcid apy upayujyate / sarvatraivātitṛptās smas saṃsthitās smo gatajvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञातम् अज्ञातम् अप्राप्तं सम्प्राप्तं त्यक्तम् आश्रितम् । त्वत्त्वं परत्वं मत्त्वं मे खस्येवास्ति न किञ्चन
jñātam ajñātam aprāptaṃ samprāptaṃ tyaktam āśritam / tvattvaṃ paratvaṃ mattvaṃ me khasyevāsti na kiñcana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निस्संसृतिर् विगतमोहभयाभिरामो नित्योदितस् समसमाशयसर्वसोम्यः । सर्वात्मकस् सकलसङ्कलनाविमुक्त आकाशकोशविशदश् शमम् आस्थितो ऽस्मि
nissaṃsṛtir vigatamohabhayābhirāmo nityoditas samasamāśayasarvasomyaḥ / sarvātmakas sakalasaṅkalanāvimukta ākāśakośaviśadaś śamam āsthito 'smi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.