Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 6.108

इत्य् अध्यात्मविचित्राभिः कथाभिस् तौ परस्परम् । आसतां वेद्यवेत्तारौ मुहूर्तत्रितयं वने

ity adhyātmavicitrābhiḥ kathābhis tau parasparam / āsatāṃ vedyavettārau muhūrtatritayaṃ vane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत उत्थाय कस्मिंश्चित् स्नातौ सरससारसे । सरोवरे वने चैव विहृतौ नन्दनोपमे

tata utthāya kasmiṃścit snātau sarasasārase / sarovare vane caiva vihṛtau nandanopame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनाचारेण ताभिश् च कथाभिस् तौ वनेचरौ । नीतवन्तौ दिनान्य् अष्टौ तासु काननवीथिषु

tenācāreṇa tābhiś ca kathābhis tau vanecarau / nītavantau dināny aṣṭau tāsu kānanavīthiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ कुम्भ उवाचान्यद् वनं यावो गिराव् इति । तद् ओम् इति नृपो मत्वा ताव् उभौ प्रविचेरतुः

atha kumbha uvācānyad vanaṃ yāvo girāv iti / tad om iti nṛpo matvā tāv ubhau praviceratuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वनान्य् अनेकरूपाणि जङ्गलानि तटानि च । सरांसि गुल्मजालानि शृङ्गाणि गहनानि च

vanāny anekarūpāṇi jaṅgalāni taṭāni ca / sarāṃsi gulmajālāni śṛṅgāṇi gahanāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नदीर् देशांस् तथा ग्रामान् नगराणि पुराणि च । मरून् घोरान् गिरीन् कुञ्जांस् तीर्थान्य् आयतनानि च

nadīr deśāṃs tathā grāmān nagarāṇi purāṇi ca / marūn ghorān girīn kuñjāṃs tīrthāny āyatanāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समम् एव समस्नेहौ समवेषौ स्थिताव् उभौ । समसत्तौ समोत्साहौ सस्नतुस् तस्थतुस् तथा

samam eva samasnehau samaveṣau sthitāv ubhau / samasattau samotsāhau sasnatus tasthatus tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आनर्चतुः पितॄन् देवान् बुभुजाते च राघव । समं तल्पे च शिश्याते समबुद्धी बभूवतुः

ānarcatuḥ pitṝn devān bubhujāte ca rāghava / samaṃ talpe ca śiśyāte samabuddhī babhūvatuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमालवनषण्डेषु मन्दारगहनेषु च । दम्पती स्निग्धहृदयौ सुहृदौ तौ विरेजतुः

tamālavanaṣaṇḍeṣu mandāragahaneṣu ca / dampatī snigdhahṛdayau suhṛdau tau virejatuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं ग्राह्यम् इदं नेति विकल्पकलना मनः । न जहार तयो राम वात्येव विबुधाचलम्

idaṃ grāhyam idaṃ neti vikalpakalanā manaḥ / na jahāra tayo rāma vātyeva vibudhācalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विचेरतुस् तौ सुहृदौ क्वचिद् धूलिविधूसरौ । क्वचिच् चन्दनदिग्धाङ्गौ क्वचिद् भस्मानुरञ्जितौ

viceratus tau suhṛdau kvacid dhūlividhūsarau / kvacic candanadigdhāṅgau kvacid bhasmānurañjitau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्वचिद् दिव्याम्बरधरौ चीराम्बरधरौ क्वचित् । क्वचित् पल्लवसञ्छन्नौ क्वचित् कुसुममण्डितौ

kvacid divyāmbaradharau cīrāmbaradharau kvacit / kvacit pallavasañchannau kvacit kusumamaṇḍitau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिनैः कतिपयैर् एव गतचित्ततया तया । सत्त्वोदात्ततया चैव राजा कुम्भवद् आबभौ

dinaiḥ katipayair eva gatacittatayā tayā / sattvodāttatayā caiva rājā kumbhavad ābabhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तं सुरगर्भाभं चूडाला सा शिखिध्वजम् । दृष्ट्वा शोभाम् उपगतं चिन्तयाम् आस मानिनी

atha taṃ suragarbhābhaṃ cūḍālā sā śikhidhvajam / dṛṣṭvā śobhām upagataṃ cintayām āsa māninī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं पतिर् अनिन्द्यात्मा तथेमा वनभूमयः । इयं स्थितिर् अनायासा यो न कामी स वञ्चितः

ayaṃ patir anindyātmā tathemā vanabhūmayaḥ / iyaṃ sthitir anāyāsā yo na kāmī sa vañcitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीवन्मुक्तधियां भोगे यथाप्राप्तम् अतिष्ठताम् । एकग्रहात्मिका तुच्छा मूढतैवोदिता भवेत्

jīvanmuktadhiyāṃ bhoge yathāprāptam atiṣṭhatām / ekagrahātmikā tucchā mūḍhataivoditā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निजः पतिर् अनिन्द्यात्मा निराधित्वं नवं वयः । गृहाणि पुष्पजालानि सा हता या न कामिनी

nijaḥ patir anindyātmā nirādhitvaṃ navaṃ vayaḥ / gṛhāṇi puṣpajālāni sā hatā yā na kāminī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वनपुष्पलतागेहे स्वायत्ते भर्तरि प्रिये । रमते या न निर्दुःखा सा हतैव दुरङ्गना

vanapuṣpalatāgehe svāyatte bhartari priye / ramate yā na nirduḥkhā sā hataiva duraṅganā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वश्यं विवाहितं कान्तं पतिम् आसाद्य निर्जने । स्त्री सती या न रमते तां धिग् अस्तु दुरङ्गनाम्

vaśyaṃ vivāhitaṃ kāntaṃ patim āsādya nirjane / strī satī yā na ramate tāṃ dhig astu duraṅganām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समुज्झता यथाप्राप्तम् अपि वेद्यविदा सता । अनिन्द्यं स्वम् उदारार्थं किं तज्ज्ञेन कृतं भवेत्

samujjhatā yathāprāptam api vedyavidā satā / anindyaṃ svam udārārthaṃ kiṃ tajjñena kṛtaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् कञ्चिद् रचयाम्य् आशु प्रपञ्चं प्रज्ञया नवम् । येनायं भूपतिर् भर्ता रमते मयि मानदः

tat kañcid racayāmy āśu prapañcaṃ prajñayā navam / yenāyaṃ bhūpatir bhartā ramate mayi mānadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति सञ्चिन्त्य चूडाला कुम्भवेषधरा पतिम् । प्राह काननगुल्मस्था कोकिलं कोकिला यथा

iti sañcintya cūḍālā kumbhaveṣadharā patim / prāha kānanagulmasthā kokilaṃ kokilā yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चैत्रमासस्य शुक्ले ऽयं प्रतिपद्दिवसस् सुहृत् । अद्यास्थानं महारम्भं स्वर्गे भवति वै हरेः

caitramāsasya śukle 'yaṃ pratipaddivasas suhṛt / adyāsthānaṃ mahārambhaṃ svarge bhavati vai hareḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सन्निधानं मया तत्र कर्तव्यं पितुर् अग्रतः । यथास्थिता हि नियतिर् न सन्त्याज्या कदाचन

sannidhānaṃ mayā tatra kartavyaṃ pitur agrataḥ / yathāsthitā hi niyatir na santyājyā kadācana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिपालयितव्यं मे त्वयेहाद्य वनावनौ । क्रीडता ध्यानपुष्पाभ्यां समुद्वेगम् अगच्छता

pratipālayitavyaṃ me tvayehādya vanāvanau / krīḍatā dhyānapuṣpābhyāṃ samudvegam agacchatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आगच्छामि दिनान्ते ऽद्य निर्विकल्पं नभस्तलात् । स्वर्गाद् अतितराम् एव त्वत्सङ्गो मम तुष्टये

āgacchāmi dinānte 'dya nirvikalpaṃ nabhastalāt / svargād atitarām eva tvatsaṅgo mama tuṣṭaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा मञ्जरीं कुम्भो ददौ मित्राय कौसुमीम् । प्रीतये स्वाम् इव प्रीतिं कान्तां नन्दनवृक्षजाम्

ity uktvā mañjarīṃ kumbho dadau mitrāya kausumīm / prītaye svām iva prītiṃ kāntāṃ nandanavṛkṣajām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आगन्तव्यं त्वया शीघ्रम् एवं वदति भूपतौ । पुप्लुवे च वनाद् व्योम शरन्मुग्धपयोदवत्

āgantavyaṃ tvayā śīghram evaṃ vadati bhūpatau / pupluve ca vanād vyoma śaranmugdhapayodavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुष्पजालं जहौ व्योम व्रजन् कुसुमदामजम् । विसारि वनवातेन हिमं हैम इवाम्बुदः

puṣpajālaṃ jahau vyoma vrajan kusumadāmajam / visāri vanavātena himaṃ haima ivāmbudaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिखिध्वजो व्रजन्तं तं ददर्शादर्शनं गतम् । उन्निद्रो ऽब्दं यथा बर्ही सत्प्रीतिर् हि सुदुस्त्यजा

śikhidhvajo vrajantaṃ taṃ dadarśādarśanaṃ gatam / unnidro 'bdaṃ yathā barhī satprītir hi sudustyajā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिखिध्वजदृशाम् अन्ते व्योम्नि कुम्भवपुर् जहौ । सानावर्तेव वारिश्रीर् मुग्धा स्वं रूपम् आययौ

śikhidhvajadṛśām ante vyomni kumbhavapur jahau / sānāvarteva vāriśrīr mugdhā svaṃ rūpam āyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप मञ्जरिताकारकल्पवृक्षोपमं पुरम् । स्फुरत्पताकम् आत्मीयं स्वर्गरम्यं दिवः पथा

prāpa mañjaritākārakalpavṛkṣopamaṃ puram / sphuratpatākam ātmīyaṃ svargaramyaṃ divaḥ pathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तःपुरम् अदृश्यैव विवेश ललनाकुलम् । मधुमासमहालक्ष्मीर् लसल्लतम् इव द्रुमम्

antaḥpuram adṛśyaiva viveśa lalanākulam / madhumāsamahālakṣmīr lasallatam iva drumam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजकार्याण्य् अशेषाणि तत्र सम्पाद्य सत्वरम् । शिखिध्वजवनं गन्तुं पुनर् आपुप्लुवे नभः

rājakāryāṇy aśeṣāṇi tatra sampādya satvaram / śikhidhvajavanaṃ gantuṃ punar āpupluve nabhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उल्लङ्घ्य गगनाध्वानं समं दिनकरांशुभिः । शिखिध्वजवनं शैले ददर्श गगने स्थिता

ullaṅghya gaganādhvānaṃ samaṃ dinakarāṃśubhiḥ / śikhidhvajavanaṃ śaile dadarśa gagane sthitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं दृष्ट्वा कुम्भरूपं तत् पुनर् जग्राह सत्वरम् । शिखिध्वजस्य पुरतः पपात च खपुष्पवत्

taṃ dṛṣṭvā kumbharūpaṃ tat punar jagrāha satvaram / śikhidhvajasya purataḥ papāta ca khapuṣpavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र म्लानद्युति मुखं चकाराखिन्नमानसम् । इन्दुं सनीहारम् इव यामा खिन्नम् इवाम्बुजम्

tatra mlānadyuti mukhaṃ cakārākhinnamānasam / induṃ sanīhāram iva yāmā khinnam ivāmbujam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं दृष्ट्वा तादृगाकारं समुत्तस्थौ शिखिध्वजः । बभूव खिन्नचेताश् च समुवाचेदम् आदृतः

taṃ dṛṣṭvā tādṛgākāraṃ samuttasthau śikhidhvajaḥ / babhūva khinnacetāś ca samuvācedam ādṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवपुत्र नमस् ते ऽस्तु विमना इव लक्ष्यसे । कुम्भस् त्वं त्यज संरम्भम् इदम् आसनम् आस्यताम्

devaputra namas te 'stu vimanā iva lakṣyase / kumbhas tvaṃ tyaja saṃrambham idam āsanam āsyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सन्तो विदितवेद्या ये ते हि हर्षविषादजाम् । नाश्रयन्ति स्थितिं स्वस्थाः पद्मा इव जलार्द्रताम्

santo viditavedyā ye te hi harṣaviṣādajām / nāśrayanti sthitiṃ svasthāḥ padmā iva jalārdratām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन स्मोपविशेत्य् उक्ते कुम्भ आहासने विशन् । गिरा विषण्णया शीर्णवंशस्वनसमानया

tena smopaviśety ukte kumbha āhāsane viśan / girā viṣaṇṇayā śīrṇavaṃśasvanasamānayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावद्देहम् अवस्थासु समचित्ततयैव ये । कर्मेन्द्रियैर् न तिष्ठन्ति न ते तत्त्वधियश् शठाः

yāvaddeham avasthāsu samacittatayaiva ye / karmendriyair na tiṣṭhanti na te tattvadhiyaś śaṭhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये ह्य् अतत्त्वविदो मूढा राजन् बालतयैव ते । अवस्थाभ्यः पलायन्ते गृहीताभ्यस् स्वभावतः

ye hy atattvavido mūḍhā rājan bālatayaiva te / avasthābhyaḥ palāyante gṛhītābhyas svabhāvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावत्तिलं यथा तैलं यावद्देहं दशा तथा । यो न देहदशाम् एति स च्छिनत्त्य् असिनाम्बरम्

yāvattilaṃ yathā tailaṃ yāvaddehaṃ daśā tathā / yo na dehadaśām eti sa cchinatty asināmbaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष देहदशादुःखपरिहारो ह्य् अनुत्तमः । यत् साम्यं चेतसो योगान् न तु कर्मेन्द्रियस्थितेः

eṣa dehadaśāduḥkhaparihāro hy anuttamaḥ / yat sāmyaṃ cetaso yogān na tu karmendriyasthiteḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावद्देहं यथाचारं दशास्व् अङ्ग विजानता । कर्मेन्द्रियैर् हि स्थातव्यं न तु बुद्धीन्द्रियैः क्वचित्

yāvaddehaṃ yathācāraṃ daśāsv aṅga vijānatā / karmendriyair hi sthātavyaṃ na tu buddhīndriyaiḥ kvacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परमेष्ठिप्रभृतयस् सर्व एवोदिताशयाः । देहावस्थासु तिष्ठन्ति नियतेर् एष निश्चयः

parameṣṭhiprabhṛtayas sarva evoditāśayāḥ / dehāvasthāsu tiṣṭhanti niyater eṣa niścayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अज्ञतत्त्वज्ञभूतादि दृश्यजातम् इदं हि यत् । तत् सर्वम् एव नियतिं धावत्य् अम्बु यथाम्बुधिम्

ajñatattvajñabhūtādi dṛśyajātam idaṃ hi yat / tat sarvam eva niyatiṃ dhāvaty ambu yathāmbudhim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तज्ज्ञा बुद्ध्यादिसाम्येन पाण्यादिचलनेन च । नियतिं यापयन्तीमां यावद्देहम् अखण्डिताः

tajjñā buddhyādisāmyena pāṇyādicalanena ca / niyatiṃ yāpayantīmāṃ yāvaddeham akhaṇḍitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अज्ञास् तु सर्वक्षोभेण सुखदुःखदशाहताः । नियतिं यापयन्त्य् अङ्ग देहलक्षैर् विखण्डिताः

ajñās tu sarvakṣobheṇa sukhaduḥkhadaśāhatāḥ / niyatiṃ yāpayanty aṅga dehalakṣair vikhaṇḍitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्थं सुखेषु ननु दुःखदशासु चेत्थं स्थातव्यम् इत्य् अधिगतं यद् इहाङ्ग जीवैः । तज्ज्ञाज्ञभूतनिचयस् स्फुरितस् तद् एव दुर्लङ्घ्य एष नियतो नियतेर् विलासः

itthaṃ sukheṣu nanu duḥkhadaśāsu cetthaṃ sthātavyam ity adhigataṃ yad ihāṅga jīvaiḥ / tajjñājñabhūtanicayas sphuritas tad eva durlaṅghya eṣa niyato niyater vilāsaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.