Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 6.115

एतत् ते सर्वम् आख्यातं शिखिध्वजकथानकम् । अनेन गच्छ मार्गेण न कदाचन खिद्यसे

etat te sarvam ākhyātaṃ śikhidhvajakathānakam / anena gaccha mārgeṇa na kadācana khidyase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतां दृष्टिम् अवष्टभ्य राघवाघविघातिनीम् । नित्यं नीरागया बुद्ध्या तिष्ठावष्टब्धतत्पदः

etāṃ dṛṣṭim avaṣṭabhya rāghavāghavighātinīm / nityaṃ nīrāgayā buddhyā tiṣṭhāvaṣṭabdhatatpadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा शिखिध्वजो राज्यं कृतवान् एवम् ईदृशः । राम व्यवहरन् राज्ये भोगमोक्षमयो भव

yathā śikhidhvajo rājyaṃ kṛtavān evam īdṛśaḥ / rāma vyavaharan rājye bhogamokṣamayo bhava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिखिध्वजक्रमेणैव यथा बोधम् अवाप्तवान् । कचो बृहस्पतेः पुत्रस् तथा बुध्यस्व राघव

śikhidhvajakrameṇaiva yathā bodham avāptavān / kaco bṛhaspateḥ putras tathā budhyasva rāghava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बृहस्पतेर् भगवतः पुत्रो ऽसौ भगवान् कचः । यथा प्रबुद्धो भगवन् समासेन तथा वद

bṛhaspater bhagavataḥ putro 'sau bhagavān kacaḥ / yathā prabuddho bhagavan samāsena tathā vada

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृणु राजन् कथं श्रीमाञ् शिखिध्वजवद् एव सः । प्रबोधं परमं यातो देवदैशिकजः कचः

śṛṇu rājan kathaṃ śrīmāñ śikhidhvajavad eva saḥ / prabodhaṃ paramaṃ yāto devadaiśikajaḥ kacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बालभावात् समुत्तीर्णस् संसारोत्तरणोन्मुखः । कचः पदपदार्थज्ञो बृहस्पतिम् अभाषत

bālabhāvāt samuttīrṇas saṃsārottaraṇonmukhaḥ / kacaḥ padapadārthajño bṛhaspatim abhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भगवन् सर्वधर्मज्ञ कथं संसृतिपञ्जरात् । अस्मान् निर्गम्यते ब्रूहि जन्तुना जीवतन्तुना

bhagavan sarvadharmajña kathaṃ saṃsṛtipañjarāt / asmān nirgamyate brūhi jantunā jīvatantunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनर्थमकरागाराद् अस्मात् संसारसागरात् । उत्तीर्यते निरुद्वेगं सर्वत्यागेन पुत्रक

anarthamakarāgārād asmāt saṃsārasāgarāt / uttīryate nirudvegaṃ sarvatyāgena putraka

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् आकर्ण्य कचो वाक्यं पितुः परमपावनम् । सर्वम् एव परित्यज्य जगामैकान्तकाननम्

ity ākarṇya kaco vākyaṃ pituḥ paramapāvanam / sarvam eva parityajya jagāmaikāntakānanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बृहस्पतेस् तद्गमनं नोद्वेगाय बभूव ह । संयोगे च वियोगे च महान्तो हि समाशयाः

bṛhaspates tadgamanaṃ nodvegāya babhūva ha / saṃyoge ca viyoge ca mahānto hi samāśayāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वर्षेषु यातेषु त्रिषु पञ्चसु चानघ । पुनः प्राप महारण्ये कस्मिंश्चित् पितरं कचः

atha varṣeṣu yāteṣu triṣu pañcasu cānagha / punaḥ prāpa mahāraṇye kasmiṃścit pitaraṃ kacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिपूज्याभिवन्द्यैनं समालिङ्गितपुत्रकम् । अपृच्छद् वाक्पतिं भूयस् स कचः क्लान्तया गिरा

paripūjyābhivandyainaṃ samāliṅgitaputrakam / apṛcchad vākpatiṃ bhūyas sa kacaḥ klāntayā girā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्येदम् अष्टमं वर्षं सर्वत्यागः कृतो मया । तथापि तात विश्रान्तिं नाधिगच्छाम्य् अनिन्दिताम्

adyedam aṣṭamaṃ varṣaṃ sarvatyāgaḥ kṛto mayā / tathāpi tāta viśrāntiṃ nādhigacchāmy aninditām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् आर्तमनस्य् अस्मिन् कचे वदति कानने । सर्वम् एव त्यजेत्य् उक्त्वा वाक्पतिर् दिवम् उद्ययौ

evam ārtamanasy asmin kace vadati kānane / sarvam eva tyajety uktvā vākpatir divam udyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गते तस्मिन् कचो देहाद् वल्कलाद्य् अप्य् अशेषतः । तत्याजाम्बुदवर्षादि शरदीव नभस्तलम्

gate tasmin kaco dehād valkalādy apy aśeṣataḥ / tatyājāmbudavarṣādi śaradīva nabhastalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उवासैको दिगन्तेषु शान्तश् शून्यवपुश् श्वसन् । गतेन्द्वभ्रार्कतारेण शरद्व्योम्ना समोपमः

uvāsaiko diganteṣu śāntaś śūnyavapuś śvasan / gatendvabhrārkatāreṇa śaradvyomnā samopamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनर् वर्षत्रयेणैष कस्मिंश्चित् काननान्तरे । दूयमानमनाः प्राप तम् एव पितरं गुरुम्

punar varṣatrayeṇaiṣa kasmiṃścit kānanāntare / dūyamānamanāḥ prāpa tam eva pitaraṃ gurum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतपूजाक्रमो भक्त्या समालिङ्गितपुत्रकम् । अपृच्छत् तम् असौ भूयः खेदगद्गदया गिरा

kṛtapūjākramo bhaktyā samāliṅgitaputrakam / apṛcchat tam asau bhūyaḥ khedagadgadayā girā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तात सर्वं परित्यक्तं कन्थावेणुलताद्य् अपि । तथापि नास्ति विश्रान्तिस् स्वपदे किं करोम्य् अहम्

tāta sarvaṃ parityaktaṃ kanthāveṇulatādy api / tathāpi nāsti viśrāntis svapade kiṃ karomy aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्तं सर्वम् इति प्राहुस् तत् त्यक्त्वा पुत्र राजसे । चित्तत्यागं विदुस् सर्वत्यागं त्यागविदो जनाः

cittaṃ sarvam iti prāhus tat tyaktvā putra rājase / cittatyāgaṃ vidus sarvatyāgaṃ tyāgavido janāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा वाक्पतिः पुत्रं पुप्लुवे तरसा नभः । अन्वियेष कचश् चित्तं परित्यक्तुम् अखिन्नधीः

ity uktvā vākpatiḥ putraṃ pupluve tarasā nabhaḥ / anviyeṣa kacaś cittaṃ parityaktum akhinnadhīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिन्तयन्न् अप्य् असौ चित्तं यदा वेद न कानने । तदा सञ्चिन्तयाम् आस धियेदम् अविषण्णया

cintayann apy asau cittaṃ yadā veda na kānane / tadā sañcintayām āsa dhiyedam aviṣaṇṇayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पदार्थवृन्दं देहादि न सर्वम् इति कथ्यते । तद् एतत् किं क्व वा व्यर्थं निरागस्कं त्यजाम्य् अहम्

padārthavṛndaṃ dehādi na sarvam iti kathyate / tad etat kiṃ kva vā vyarthaṃ nirāgaskaṃ tyajāmy aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितुस् सकाशं गच्छामि ज्ञातुं चित्तमहारिपुम् । ज्ञात्वा च तत् त्यजाम्य् आशु ततस् तिष्ठामि विज्वरम्

pitus sakāśaṃ gacchāmi jñātuṃ cittamahāripum / jñātvā ca tat tyajāmy āśu tatas tiṣṭhāmi vijvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति सञ्चिन्त्य स कच उत्ततार त्रिविष्टपम् । वाक्पतिं प्राप्य सस्नेहं ववन्दे प्रणनाम च

iti sañcintya sa kaca uttatāra triviṣṭapam / vākpatiṃ prāpya sasnehaṃ vavande praṇanāma ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पप्रच्छ चैनम् एकान्ते किं चित्तं भगवन् मम । स्वरूपं ब्रूहि चित्तस्य येनैतत् सन्त्यजाम्य् अहम्

papraccha cainam ekānte kiṃ cittaṃ bhagavan mama / svarūpaṃ brūhi cittasya yenaitat santyajāmy aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्तं निजम् अहङ्कारं विदुश् चित्तविदो जनाः । अन्तर् यो ऽयम् अहम्भावो जन्तोस् तच् चित्तम् उच्यते

cittaṃ nijam ahaṅkāraṃ viduś cittavido janāḥ / antar yo 'yam ahambhāvo jantos tac cittam ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्ये ऽस्य दुष्करस् त्यागो न सिद्धिम् उपगच्छति । कथम् एष किल त्यक्तुं युज्यते योगिनां वर

manye 'sya duṣkaras tyāgo na siddhim upagacchati / katham eṣa kila tyaktuṃ yujyate yogināṃ vara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि पुष्पावदलनाद् अपि लोचनमीलनात् । सुकरो ऽहङ्कृतित्यागो न क्लेशो ऽत्र मनाग् अपि

api puṣpāvadalanād api locanamīlanāt / sukaro 'haṅkṛtityāgo na kleśo 'tra manāg api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रयस्त्रिंशन्महाकोटीप्रमाणस्य महामते । गुरो गीर्वाणवृन्दस्य कथम् एतद् वदाशु मे

trayastriṃśanmahākoṭīpramāṇasya mahāmate / guro gīrvāṇavṛndasya katham etad vadāśu me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथैतद् एव तनय तथा शृणु वदामि ते । अज्ञानमात्रसंसिद्धं वस्तु ज्ञानेन नश्यति

yathaitad eva tanaya tathā śṛṇu vadāmi te / ajñānamātrasaṃsiddhaṃ vastu jñānena naśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वस्तुतो नास्त्य् अहङ्कारः पुत्र मिथ्याभ्रमो ह्य् असौ । असन् सन्न् इव सम्पन्नो बालवेतालवच् छठः

vastuto nāsty ahaṅkāraḥ putra mithyābhramo hy asau / asan sann iva sampanno bālavetālavac chaṭhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा रज्ज्वां भुजङ्गत्वं मराव् अम्बुमतिर् यथा । मिथ्यावभासात् स्फुरति तथा मिथ्याप्य् अहङ्कृतिः

yathā rajjvāṃ bhujaṅgatvaṃ marāv ambumatir yathā / mithyāvabhāsāt sphurati tathā mithyāpy ahaṅkṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असद् एव यथा द्वित्वं मोहाद् इन्दोर् विलोक्यते । तथा स्फुरत्य् अहङ्कारो नसत्यो नाम सत्यवत्

asad eva yathā dvitvaṃ mohād indor vilokyate / tathā sphuraty ahaṅkāro nasatyo nāma satyavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकम् आद्यन्तरहितं चिन्मात्रम् अमलं ततम् । खाद् अप्य् अतितराम् अच्छं विद्यते सर्ववेदनम्

ekam ādyantarahitaṃ cinmātram amalaṃ tatam / khād apy atitarām acchaṃ vidyate sarvavedanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वत्र सर्वदा सर्वप्रकारं सर्वजन्तुषु । तद् एवैकं कचत्य् अम्बु विलोलास्व् इव वीचिषु

sarvatra sarvadā sarvaprakāraṃ sarvajantuṣu / tad evaikaṃ kacaty ambu vilolāsv iva vīciṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र को ऽयम् अहम्भावः कुतो वा कथम् उत्थितः । क्वाब्धेर् जातो रजोराशिः क्वानलाद् उत्थितम् जलम्

atra ko 'yam ahambhāvaḥ kuto vā katham utthitaḥ / kvābdher jāto rajorāśiḥ kvānalād utthitam jalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं सो ऽहम् इति व्यर्थं प्रत्ययं त्यज पुत्रक । तुच्छं परिमिताकारं दिक्कालविवशीकृतम्

ayaṃ so 'ham iti vyarthaṃ pratyayaṃ tyaja putraka / tucchaṃ parimitākāraṃ dikkālavivaśīkṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिक्कालाद्यनवच्छिन्नं स्वच्छं नित्योदितं ततम् । सर्वार्थमयम् एकार्थं चिन्मात्रम् अमलं भवान्

dikkālādyanavacchinnaṃ svacchaṃ nityoditaṃ tatam / sarvārthamayam ekārthaṃ cinmātram amalaṃ bhavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फलकुसुमदलानां सर्वदिक्संस्थितानां रस इव जगतां त्वं संस्थितस् सर्वदैव । विमलतरचिदात्मा नित्यम् एवात्यनन्तः क इव किल तवाहंनिश्चयो भावमूर्ते

phalakusumadalānāṃ sarvadiksaṃsthitānāṃ rasa iva jagatāṃ tvaṃ saṃsthitas sarvadaiva / vimalataracidātmā nityam evātyanantaḥ ka iva kila tavāhaṃniścayo bhāvamūrte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.