Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 6.2

ततः खिन्नेन्दुवदना पर्याकुलतमःपटा । क्षीयमाणा बभौ श्यामा विवेकान्तेव वासना

tataḥ khinnenduvadanā paryākulatamaḥpaṭā / kṣīyamāṇā babhau śyāmā vivekānteva vāsanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वे ध्वस्ततयालोकाद् दृश्यमानो ऽपरे ऽचले । शेफालिकावतंसाभां तारकानिकरो दधौ

pūrve dhvastatayālokād dṛśyamāno 'pare 'cale / śephālikāvataṃsābhāṃ tārakānikaro dadhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवश्यायकणाकर्षी परामृष्टेन्दुमण्डलः । ज्योत्स्नाकवलनालोलो ववौ प्राभातिको ऽनिलः

avaśyāyakaṇākarṣī parāmṛṣṭendumaṇḍalaḥ / jyotsnākavalanālolo vavau prābhātiko 'nilaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रामलक्ष्मणशत्रुघ्ना उत्थायानुचरैस् सह । ययुर् वन्दितसन्ध्यास् ते पुण्यं वासिष्ठम् आश्रमम्

rāmalakṣmaṇaśatrughnā utthāyānucarais saha / yayur vanditasandhyās te puṇyaṃ vāsiṣṭham āśramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र वन्दितसन्ध्यस्य निर्गतस्याग्निसद्मनः । मुनेर् ववन्दिरे पादाव् आदौ दत्त्वार्घ्यसन्ततिम्

tatra vanditasandhyasya nirgatasyāgnisadmanaḥ / muner vavandire pādāv ādau dattvārghyasantatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षणात् तत् सदनं मौनं मुनिब्राह्मणराजभिः । हस्त्यश्वरथयानैश् च क्षणान् नीरन्ध्रतां ययौ

kṣaṇāt tat sadanaṃ maunaṃ munibrāhmaṇarājabhiḥ / hastyaśvarathayānaiś ca kṣaṇān nīrandhratāṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथासौ मुनिशार्दूलस् तयैव सह सेनया । गृहं दाशरथं कल्ये रामाद्यनुगतो ययौ

athāsau muniśārdūlas tayaiva saha senayā / gṛhaṃ dāśarathaṃ kalye rāmādyanugato yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रैनं पूर्वसम्बुद्धः कृतसन्ध्यो महीपतिः । दूरम् अग्रे विनिर्गत्य पूजयाम् आस सादरम्

tatrainaṃ pūrvasambuddhaḥ kṛtasandhyo mahīpatiḥ / dūram agre vinirgatya pūjayām āsa sādaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुष्पमुक्तामणिव्रातैर् भूयो ऽप्य् अधिकभूषिताम् । सभां प्रविश्य ते सर्वे विविशुर् विष्टरादिषु

puṣpamuktāmaṇivrātair bhūyo 'py adhikabhūṣitām / sabhāṃ praviśya te sarve viviśur viṣṭarādiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैतस्मिन्न् अवसरे ह्यस्तनास् सर्व एव ते । श्रोतारस् समुपाजग्मुर् नभश्चरमहीचराः

athaitasminn avasare hyastanās sarva eva te / śrotāras samupājagmur nabhaścaramahīcarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवेश सा सभा सोम्यं कृतान्योऽन्याभिवादना । बभौ समसमाभोगा शान्तवातेव पद्मिनी

viveśa sā sabhā somyaṃ kṛtānyo'nyābhivādanā / babhau samasamābhogā śāntavāteva padminī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथाप्रदेशम् एवाशु निविष्टेषु यथासुखम् । तेषु तद्देशयोग्येषु विप्रर्षिमुनिराजसु

yathāpradeśam evāśu niviṣṭeṣu yathāsukham / teṣu taddeśayogyeṣu viprarṣimunirājasu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृदुनि स्वागतरवे शनैश् शमम् उपागते । सभाकोणोपविष्टेषु शान्तशब्देषु वन्दिषु

mṛduni svāgatarave śanaiś śamam upāgate / sabhākoṇopaviṣṭeṣu śāntaśabdeṣu vandiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वरयेवोदितेष्व् आशु श्रोतुम् अभ्यागतेष्व् इव । गवाक्षाद् इव जातेषु प्रविष्टेष्व् अर्करश्मिषु

tvarayevoditeṣv āśu śrotum abhyāgateṣv iva / gavākṣād iva jāteṣu praviṣṭeṣv arkaraśmiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्वरं प्रविशच्छ्रोतृहस्तस्पर्शवशोद्भवे । मुक्ताजालझणत्कार ओङ्कार इव शाम्यति

satvaraṃ praviśacchrotṛhastasparśavaśodbhave / muktājālajhaṇatkāra oṅkāra iva śāmyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुमारश् शङ्करस्येव कचो देवगुरोर् इव । प्रह्लाद इव शुक्रस्य सुपर्ण इव शार्ङ्गिणः

kumāraś śaṅkarasyeva kaco devaguror iva / prahlāda iva śukrasya suparṇa iva śārṅgiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वसिष्ठस्यानने रामश् शनैर् दृष्टिम् अपातयत् । भ्रमन्तीम् अम्बरे वातः फुल्लपद्म इवालिनीम्

vasiṣṭhasyānane rāmaś śanair dṛṣṭim apātayat / bhramantīm ambare vātaḥ phullapadma ivālinīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुनिस् त्व् अनुज्झितेनाथ तेनैव रघुनन्दनम् । क्रमेणोवाच वाक्यज्ञो वाक्यं वाक्यार्थकोविदम्

munis tv anujjhitenātha tenaiva raghunandanam / krameṇovāca vākyajño vākyaṃ vākyārthakovidam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्चित् स्मरसि यत् प्रोक्तं ह्यो मया रघुनन्दन । वाक्यम् अत्यन्तगुर्वर्थं परमार्थावबोधकम्

kaccit smarasi yat proktaṃ hyo mayā raghunandana / vākyam atyantagurvarthaṃ paramārthāvabodhakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदानीम् अवबोधार्थम् अन्यच् च रिपुमर्दन । उच्यमानं मयेदं त्वं शृणु शाश्वतसिद्धये

idānīm avabodhārtham anyac ca ripumardana / ucyamānaṃ mayedaṃ tvaṃ śṛṇu śāśvatasiddhaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैराग्याभ्यासवशतस् तथा तत्त्वावलोकनात् । संसारात् तीर्यते तेन तेष्व् एवाभ्यासम् आहर

vairāgyābhyāsavaśatas tathā tattvāvalokanāt / saṃsārāt tīryate tena teṣv evābhyāsam āhara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्यक् तत्त्वावबोधेन दुर्बोधे क्षयम् आगते । गलिते वासनावेशे विशोकं प्राप्यते पदम्

samyak tattvāvabodhena durbodhe kṣayam āgate / galite vāsanāveśe viśokaṃ prāpyate padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिक्कालाद्यनवच्छिन्नम् अदृष्टोभयकोटिकम् । एकं ब्रह्मैव हि जगत् स्थितं द्वित्वम् इवागतम्

dikkālādyanavacchinnam adṛṣṭobhayakoṭikam / ekaṃ brahmaiva hi jagat sthitaṃ dvitvam ivāgatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वभावानवच्छिन्नं यत्र ब्रह्मैव विद्यते । शान्तं समसमाभासं तत्रान्यत् तत् कथं भवेत्

sarvabhāvānavacchinnaṃ yatra brahmaiva vidyate / śāntaṃ samasamābhāsaṃ tatrānyat tat kathaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति मत्वाहम् इत्य् अन्तर् मुक्त्वा मुक्तवपुर् महान् । एकरूपः प्रशान्तात्मा मौनी स्वात्ममयो भव

iti matvāham ity antar muktvā muktavapur mahān / ekarūpaḥ praśāntātmā maunī svātmamayo bhava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नास्ति चित्तं न चाविद्या न मनो न च जीवकः । एताश् च कलना राम कृता ब्रह्मण एव ताः

nāsti cittaṃ na cāvidyā na mano na ca jīvakaḥ / etāś ca kalanā rāma kṛtā brahmaṇa eva tāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यास् सम्पदो याश् च दृशो याश् चितो याश् चिदेषणाः । ब्रह्मैव तद् अनाद्यन्तम् अब्रह्मेह न विद्यते

yās sampado yāś ca dṛśo yāś cito yāś cideṣaṇāḥ / brahmaiva tad anādyantam abrahmeha na vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाताले भूतले स्वर्गे त्रिनेत्रान्तं तृणादि यत् । दृश्यते तत् परं ब्रह्म चिद्रूपं नान्यद् अस्ति हि

pātāle bhūtale svarge trinetrāntaṃ tṛṇādi yat / dṛśyate tat paraṃ brahma cidrūpaṃ nānyad asti hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपेक्ष्यं हेयम् आदेयं बन्धवो विभवा वपुः । ब्रह्मैव विगताद्यन्तम् अब्धिवत् प्रविजृम्भते

upekṣyaṃ heyam ādeyaṃ bandhavo vibhavā vapuḥ / brahmaiva vigatādyantam abdhivat pravijṛmbhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावद् अज्ञानकलना यावद् अब्रह्मवासना । यावद् आस्था जगज्जाले तावच् चित्तादिकल्पना

yāvad ajñānakalanā yāvad abrahmavāsanā / yāvad āsthā jagajjāle tāvac cittādikalpanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहे यावद् अहम्भावो दृश्ये ऽस्मिन् यावद् आत्मता । यावन् ममेदम् इत्य् आस्था तावच् चित्तादिविभ्रमः

dehe yāvad ahambhāvo dṛśye 'smin yāvad ātmatā / yāvan mamedam ity āsthā tāvac cittādivibhramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावन् नोदितम् उच्चैस्त्वं सज्जनासङ्गशृङ्गतः । यावन् मौर्ख्यं न सङ्क्षीणं तावच् चित्तादिनिम्नता

yāvan noditam uccaistvaṃ sajjanāsaṅgaśṛṅgataḥ / yāvan maurkhyaṃ na saṅkṣīṇaṃ tāvac cittādinimnatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावच् छिथिलतां यातं नेदं भुवनभावनम् । सम्यग्दर्शनशक्त्यान्तस् तावच् चित्तोदयस् स्फुटः

yāvac chithilatāṃ yātaṃ nedaṃ bhuvanabhāvanam / samyagdarśanaśaktyāntas tāvac cittodayas sphuṭaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावद् अज्ञत्वम् अन्धत्वं वैवश्यं विषयाशया । मूर्छामोहसमुच्छ्रायस् तावच् चित्तादिकल्पना

yāvad ajñatvam andhatvaṃ vaivaśyaṃ viṣayāśayā / mūrchāmohasamucchrāyas tāvac cittādikalpanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावद् आशाविषामोदः परिस्फुरति हृद्वने । प्रविचारचकोरो ऽत्र न तावत् प्रविशत्य् अलम्

yāvad āśāviṣāmodaḥ parisphurati hṛdvane / pravicāracakoro 'tra na tāvat praviśaty alam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भोगेष्व् अनास्थमनसश् शीतलामलनिर्वृतेः । छिन्नाशापाशजालस्य क्षीयते चित्तविभ्रमः

bhogeṣv anāsthamanasaś śītalāmalanirvṛteḥ / chinnāśāpāśajālasya kṣīyate cittavibhramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृष्णामोहपरित्यागान् नित्यशीतलसंविदः । पुंसस् संशान्तचित्तस्य प्रबुद्धस्य क्व चित्तभूः

tṛṣṇāmohaparityāgān nityaśītalasaṃvidaḥ / puṃsas saṃśāntacittasya prabuddhasya kva cittabhūḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असंस्तुतम् इवानास्थम् अवस्तु परिपश्यतः । दूरस्थम् इव देहं स्वम् असन्तं चित्तभूः कुतः

asaṃstutam ivānāstham avastu paripaśyataḥ / dūrastham iva dehaṃ svam asantaṃ cittabhūḥ kutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भावितानन्तचित्तत्त्वरूपरूपान्तरात्मनः । स्वाङ्गांशलीनजगतश् शान्तो जीवादिविभ्रमः

bhāvitānantacittattvarūparūpāntarātmanaḥ / svāṅgāṃśalīnajagataś śānto jīvādivibhramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असम्यग्दर्शने शान्ते मिथ्याभ्रमभरात्मनि । उदिते परमादित्ये परमार्थैकदर्शने

asamyagdarśane śānte mithyābhramabharātmani / udite paramāditye paramārthaikadarśane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपुनर्दर्शनायैव दग्धं संशुष्कपर्णवत् । चित्तं विगलितं विद्धि वह्नौ घृतलवं यथा

apunardarśanāyaiva dagdhaṃ saṃśuṣkaparṇavat / cittaṃ vigalitaṃ viddhi vahnau ghṛtalavaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीवन्मुक्ता महात्मानो ये परावरदर्शिनः । तेषां या चित्तपदवी सा सत्त्वम् इति कथ्यते

jīvanmuktā mahātmāno ye parāvaradarśinaḥ / teṣāṃ yā cittapadavī sā sattvam iti kathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीवन्मुक्तशरीरेषु वासना व्यवहारिणी । न चित्तनाम्नी भवति सा हि सत्त्वपदं गता

jīvanmuktaśarīreṣu vāsanā vyavahāriṇī / na cittanāmnī bhavati sā hi sattvapadaṃ gatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निश्चेतसो हि तत्त्वज्ञा नित्यं सत्त्वपदे स्थिताः । लीलया प्रभ्रमन्तीह सत्त्वसंस्थितिहेलया

niścetaso hi tattvajñā nityaṃ sattvapade sthitāḥ / līlayā prabhramantīha sattvasaṃsthitihelayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शान्ता व्यवहरन्तो ऽपि सत्त्वस्थास् संयतेन्द्रियाः । नित्यं पश्यन्ति चिज्ज्योतिर् न द्वैतैक्ये न वासनाः

śāntā vyavaharanto 'pi sattvasthās saṃyatendriyāḥ / nityaṃ paśyanti cijjyotir na dvaitaikye na vāsanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तर्मुखतया सर्वं चिद्वह्नौ त्रिजगत्तृणम् । जुह्वतो ऽन्तर् विचेष्टन्ते मूढवच् छीतलाशयाः

antarmukhatayā sarvaṃ cidvahnau trijagattṛṇam / juhvato 'ntar viceṣṭante mūḍhavac chītalāśayāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवेकविशदं चेतस् सत्त्वम् इत्य् अभिधीयते । भूयः फलति नो मोहं दग्धं बीजम् इवाङ्कुरम्

vivekaviśadaṃ cetas sattvam ity abhidhīyate / bhūyaḥ phalati no mohaṃ dagdhaṃ bījam ivāṅkuram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

या वासना विमूढान्तर् पुनर्जननधर्मिणी । चित्तशब्दाभिधा सोक्ता विपर्यस्यति बोधतः

yā vāsanā vimūḍhāntar punarjananadharmiṇī / cittaśabdābhidhā soktā viparyasyati bodhataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्तप्राप्यो भवान् राम सत्त्वभावम् उपागतम् । चित्तं ज्ञानाग्निना दग्धं न ते भूयः प्ररोहति

prāptaprāpyo bhavān rāma sattvabhāvam upāgatam / cittaṃ jñānāgninā dagdhaṃ na te bhūyaḥ prarohati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संरोहतीषुणा विद्धं तथा परशुनाग्निना । न हि ज्ञानाग्निनिर्दग्धं प्रबोधविशदं मनः

saṃrohatīṣuṇā viddhaṃ tathā paraśunāgninā / na hi jñānāgninirdagdhaṃ prabodhaviśadaṃ manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मबृंहैव हि जगज् जगच् च ब्रह्मबृंहणात् । विद्यते नानयोर् भेदश् चिद्घनब्रह्मणोर् इह

brahmabṛṃhaiva hi jagaj jagac ca brahmabṛṃhaṇāt / vidyate nānayor bhedaś cidghanabrahmaṇor iha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिदन्तर् अस्ति त्रिजगन् मरिचे तिक्तता यथा । नातश् चिज्जगती भिन्ने तस्मात् सदसती मुधा

cidantar asti trijagan marice tiktatā yathā / nātaś cijjagatī bhinne tasmāt sadasatī mudhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अचिन्मयत्वान् नासि त्वं खात्मा किम् इव रोदिषि । अचिन्मयत्वाज् जगताम् अभावे कलनाः कुतः

acinmayatvān nāsi tvaṃ khātmā kim iva rodiṣi / acinmayatvāj jagatām abhāve kalanāḥ kutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिन्मयश् चेद् भवान् सर्वं तच् चित्त्वं प्रविचारय । शुद्धसत्त्वम् अनाद्यन्तं तत्राङ्ग कलनाः कुतः

cinmayaś ced bhavān sarvaṃ tac cittvaṃ pravicāraya / śuddhasattvam anādyantaṃ tatrāṅga kalanāḥ kutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिदात्मासि निरंशो ऽसि पारावारविवर्जितः । रूपं स्मर निजं स्फारं मास्मृत्या सम्मितो भव

cidātmāsi niraṃśo 'si pārāvāravivarjitaḥ / rūpaṃ smara nijaṃ sphāraṃ māsmṛtyā sammito bhava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां स्वसत्तां गतस् सर्वम् असर्वं वा भवोदयी । तादृग्रूपो ऽसि शान्तो ऽसि चिद् असि ब्रह्मरूप्य् असि

tāṃ svasattāṃ gatas sarvam asarvaṃ vā bhavodayī / tādṛgrūpo 'si śānto 'si cid asi brahmarūpy asi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिच्छिलोदरम् एवासि नासि नानस्य् अथोम् असि । यो ऽसि सो ऽसि न सो ऽसीव सद् अस्य् असद् असि स्वभाः

cicchilodaram evāsi nāsi nānasy athom asi / yo 'si so 'si na so 'sīva sad asy asad asi svabhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यः पदार्थविशेषो ऽन्तर् न त्वं नान्यो न सो ऽस्ति ते । तद् अस्य् अतद् असि स्वच्छचिद्घनात्मन् नमो ऽस्तु ते

yaḥ padārthaviśeṣo 'ntar na tvaṃ nānyo na so 'sti te / tad asy atad asi svacchacidghanātman namo 'stu te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आद्यन्तवर्जितविशालशिलान्तरालसम्पीनचिद्घनवपुर् गगनामलस् त्वम् । स्वस्थो भवाजरढपल्लवकोशलेखालीलास्थिताखिलजगज्जलधे जयस् ते

ādyantavarjitaviśālaśilāntarālasampīnacidghanavapur gaganāmalas tvam / svastho bhavājaraḍhapallavakośalekhālīlāsthitākhilajagajjaladhe jayas te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.