Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 6.24

अथासौ वायसश्रेष्ठो जिज्ञासार्थम् इदं मया । भूयः पृष्टो महाबाहो कल्पवृक्षलताग्रखे

athāsau vāyasaśreṣṭho jijñāsārtham idaṃ mayā / bhūyaḥ pṛṣṭo mahābāho kalpavṛkṣalatāgrakhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चरतां जगतः कोशे व्यवहारवताम् अपि । कथं विहगराजेन्द्र देहं मृत्युर् न बाधते

caratāṃ jagataḥ kośe vyavahāravatām api / kathaṃ vihagarājendra dehaṃ mṛtyur na bādhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जानन्न् अपि हि सर्वज्ञ ब्रह्मञ् जिज्ञासयैव माम् । पृच्छसि प्रभवो नित्यं भृत्यं वाचालयन्ति हि

jānann api hi sarvajña brahmañ jijñāsayaiva mām / pṛcchasi prabhavo nityaṃ bhṛtyaṃ vācālayanti hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथापि यत् पृच्छसि मां तत् ते प्रकथयाम्य् अहम् । अनाज्ञाभङ्गम् एवाहुर् मुख्यम् आराधनं सताम्

tathāpi yat pṛcchasi māṃ tat te prakathayāmy aham / anājñābhaṅgam evāhur mukhyam ārādhanaṃ satām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दोषमुक्ताफलप्रोता वासनातन्तुसन्ततिः । हृदि न ग्रथिता यस्य मृत्युस् तं न जिघांसति

doṣamuktāphalaprotā vāsanātantusantatiḥ / hṛdi na grathitā yasya mṛtyus taṃ na jighāṃsati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्वासवृक्षक्रकचास् सर्वे देहलताघुणाः । आधयो यं न भिन्दन्ति मृत्युस् तं न जिघांसति

viśvāsavṛkṣakrakacās sarve dehalatāghuṇāḥ / ādhayo yaṃ na bhindanti mṛtyus taṃ na jighāṃsati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षण्डात् षण्डं निपतितं शाखामृगम् इवोद्धतं । न चञ्चलं मनो यस्य तं मृत्युर् न जिघांसति

ṣaṇḍāt ṣaṇḍaṃ nipatitaṃ śākhāmṛgam ivoddhataṃ / na cañcalaṃ mano yasya taṃ mṛtyur na jighāṃsati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शरीरतरुसर्पौघाश् चित्तौर्वशिखिनश् शिखाः । आशा यं न दहन्त्य् अन्तस् तं मृत्युर् न जिघांसति

śarīratarusarpaughāś cittaurvaśikhinaś śikhāḥ / āśā yaṃ na dahanty antas taṃ mṛtyur na jighāṃsati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रागद्वेषविषापूरस् स्वमनोबिलमन्दिरः । लोभव्यालो न भुङ्क्ते यं मृत्युस् तं न जिघांसति

rāgadveṣaviṣāpūras svamanobilamandiraḥ / lobhavyālo na bhuṅkte yaṃ mṛtyus taṃ na jighāṃsati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पीताशेषविवेकाम्बुश् शरीराम्भोधिवाडवः । न निर्दहति यं कोपस् तं मृत्युर् न जिघांसति

pītāśeṣavivekāmbuś śarīrāmbhodhivāḍavaḥ / na nirdahati yaṃ kopas taṃ mṛtyur na jighāṃsati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यन्त्रं तिलानां कठिनं राशिम् उग्रम् इवाकुलम् । यं पीडयति नानङ्गस् तं मृत्युर् न जिघांसति

yantraṃ tilānāṃ kaṭhinaṃ rāśim ugram ivākulam / yaṃ pīḍayati nānaṅgas taṃ mṛtyur na jighāṃsati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकस्मिन् निर्मले येन पदे परमपावने । संश्रिता दृढविश्रान्तिस् तं मृत्युर् न जिघांसति

ekasmin nirmale yena pade paramapāvane / saṃśritā dṛḍhaviśrāntis taṃ mṛtyur na jighāṃsati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एते ब्रह्मन् महादोषास् संसारव्याधिहेतवः । मनाग् अपि न लुम्पन्ति चित्तम् एकसमाहितम्

ete brahman mahādoṣās saṃsāravyādhihetavaḥ / manāg api na lumpanti cittam ekasamāhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आधिव्याधिसमुत्थानि वलितानि महाभ्रमैः । न विलुम्पन्ति दुःखानि चित्तम् एकसमाहितम्

ādhivyādhisamutthāni valitāni mahābhramaiḥ / na vilumpanti duḥkhāni cittam ekasamāhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न दादति न चादत्ते न जहाति न याचते । कुर्वद् एव च कार्याणि चित्तम् एकसमाहितम्

na dādati na cādatte na jahāti na yācate / kurvad eva ca kāryāṇi cittam ekasamāhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नास्तम् एति न चोदेति नसंस्मृति नविस्मृति । न सुप्तं न च जाग्रत्स्थं चित्तम् एकसमाहितम्

nāstam eti na codeti nasaṃsmṛti navismṛti / na suptaṃ na ca jāgratsthaṃ cittam ekasamāhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्धीकृतहृदाकाशाः कामक्रोधविकारजाः । चिन्ता न परिहिंसन्ति चित्तम् एकसमाहितम्

andhīkṛtahṛdākāśāḥ kāmakrodhavikārajāḥ / cintā na parihiṃsanti cittam ekasamāhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये दुरर्था दुरारम्भा दुर्गुणा दुरुदाहृताः । दुष्क्रमास् ते न कृन्तन्ति चित्तम् एकसमाहितम्

ye durarthā durārambhā durguṇā durudāhṛtāḥ / duṣkramās te na kṛntanti cittam ekasamāhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुभानि विपुलार्थानि महान्ति गुणवन्ति च । सर्वाण्य् एवानुधावन्ति चित्तम् एकसमाहितम्

śubhāni vipulārthāni mahānti guṇavanti ca / sarvāṇy evānudhāvanti cittam ekasamāhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् उदर्कहितं सत्यम् अनपायि गतभ्रमम् । दुरीहितदशामुक्तं तत्परं कारयेन् मनः

yad udarkahitaṃ satyam anapāyi gatabhramam / durīhitadaśāmuktaṃ tatparaṃ kārayen manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् अदृष्टम् अशुद्धेन चिरवैधुर्यकारिणा । मुने कामपिशाचेन तत्परं कारयेन् मनः

yad adṛṣṭam aśuddhena ciravaidhuryakāriṇā / mune kāmapiśācena tatparaṃ kārayen manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदौ मध्ये तथान्ते च चिराय परि चोदितम् । यच् चारु मधुरं पथ्यं तत्परं कारयेन् मनः

ādau madhye tathānte ca cirāya pari coditam / yac cāru madhuraṃ pathyaṃ tatparaṃ kārayen manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् अनर्थदशाहीनं निर्णीतं सद्भिर् आदितः । गुणानुबन्धि लोक्यं च तत्परं कारयेन् मनः

yad anarthadaśāhīnaṃ nirṇītaṃ sadbhir āditaḥ / guṇānubandhi lokyaṃ ca tatparaṃ kārayen manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पेशलं मधुरं हृद्यं स्वादु शीतम् अपक्षयम् । सुतीक्ष्णम् अतिनिर्णीतं तत्परं कारयेन् मनः

peśalaṃ madhuraṃ hṛdyaṃ svādu śītam apakṣayam / sutīkṣṇam atinirṇītaṃ tatparaṃ kārayen manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् बुद्धेः परम् आलोक्यम् आद्यं यद् अमृतं परम् । यद् अनुत्तमसौभाग्यं तत्परं कारयेन् मनः

yad buddheḥ param ālokyam ādyaṃ yad amṛtaṃ param / yad anuttamasaubhāgyaṃ tatparaṃ kārayen manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सामरे सहगन्धर्वे सविद्याधरकिन्नरे । ससुरस्त्रीगणे स्वर्गे न किञ्चित् सुस्थिरं शुभम्

sāmare sahagandharve savidyādharakinnare / sasurastrīgaṇe svarge na kiñcit susthiraṃ śubham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सनरे सनराधीशे सपर्वतपुरव्रजे । साम्बुधौ भूतले तात न किञ्चिच् छोभनं स्थिरम्

sanare sanarādhīśe saparvatapuravraje / sāmbudhau bhūtale tāta na kiñcic chobhanaṃ sthiram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सनागे सासुरव्यूहे सासुरस्त्रीजने तथा । समस्त एव पाताले न किञ्चिच् छोभनं स्थिरम्

sanāge sāsuravyūhe sāsurastrījane tathā / samasta eva pātāle na kiñcic chobhanaṃ sthiram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सस्वर्गे सधराभोगे सपाताले सदिक्तटे । जगत्य् अस्मिंस् तु सर्वस्मिन् न किञ्चिच् छोभनं स्थिरम्

sasvarge sadharābhoge sapātāle sadiktaṭe / jagaty asmiṃs tu sarvasmin na kiñcic chobhanaṃ sthiram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समुखे सकरे सांसे सपादे सोरुमण्डले । सरक्तमांसे देहे ऽस्मिन् न किञ्चिच् छोभनं स्थिरम्

samukhe sakare sāṃse sapāde sorumaṇḍale / saraktamāṃse dehe 'smin na kiñcic chobhanaṃ sthiram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आधिव्याधिविलोलासु दुःखौघवलितासु च । क्रियासु नित्यतुच्छासु न किञ्चिच् छोभनं स्थिरम्

ādhivyādhivilolāsu duḥkhaughavalitāsu ca / kriyāsu nityatucchāsu na kiñcic chobhanaṃ sthiram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तरलीकृतचित्तासु हृदयामर्दनीषु च । चिन्तासु जीवकारासु न किञ्चित् सुस्थिरं शुभम्

taralīkṛtacittāsu hṛdayāmardanīṣu ca / cintāsu jīvakārāsu na kiñcit susthiraṃ śubham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृत्क्षीरोदकसस्पन्दमन्दरेषु चलेष्व् अति । स्वसङ्कल्पविकल्पेषु न किञ्चित् सुस्थिरं शुभम्

hṛtkṣīrodakasaspandamandareṣu caleṣv ati / svasaṅkalpavikalpeṣu na kiñcit susthiraṃ śubham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनारतागमापायपरास्व् अशिशिरास्व् अति । चित्राचारासु चेष्टासु न किञ्चित् सुस्थिरं शुभम्

anāratāgamāpāyaparāsv aśiśirāsv ati / citrācārāsu ceṣṭāsu na kiñcit susthiraṃ śubham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न वरम् एकमहीतलराजता न च वरं विविधामररूपता । न च वरं धरणीतलनागता स्थितिम् उपैति हि यत्र सतां मनः

na varam ekamahītalarājatā na ca varaṃ vividhāmararūpatā / na ca varaṃ dharaṇītalanāgatā sthitim upaiti hi yatra satāṃ manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न वरम् आकुलशास्त्रविचारणं न च वरं वरकाव्यविवेचनम् । न वरम् अग्र्यकथाक्रमचर्वणं स्थितिम् उपैति हि यत्र सतां मनः

na varam ākulaśāstravicāraṇaṃ na ca varaṃ varakāvyavivecanam / na varam agryakathākramacarvaṇaṃ sthitim upaiti hi yatra satāṃ manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न वरम् आधिमयं चिरजीवितं न च वरं मरणं दृढमूढता । न च वरं नरको न च विष्टपं स्थितिम् उपैति हि यत्र सतां मनः

na varam ādhimayaṃ cirajīvitaṃ na ca varaṃ maraṇaṃ dṛḍhamūḍhatā / na ca varaṃ narako na ca viṣṭapaṃ sthitim upaiti hi yatra satāṃ manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति विविधजगत्क्रमास् समस्ताश् चलमतिमूढतया नरस्य रूढाः । चलतरकलनाहिते पदार्थे कथम् उपयान्ति चिरं स्थितिं महान्तः

iti vividhajagatkramās samastāś calamatimūḍhatayā narasya rūḍhāḥ / calatarakalanāhite padārthe katham upayānti ciraṃ sthitiṃ mahāntaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.