इत्य् आकर्णयति स्वच्छसमचेतसि राघवे । विश्रान्ते स्वात्मनि स्वैरं परमानन्दम् आगते
ity ākarṇayati svacchasamacetasi rāghave / viśrānte svātmani svairaṃ paramānandam āgate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika·6·6.30
Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 6.30
तत्रस्थेषु च सर्वेषु तेषूपशमशालिषु । अपरिक्षुब्धचित्तेषु स्थितेष्व् अभ्युदितात्मसु
tatrastheṣu ca sarveṣu teṣūpaśamaśāliṣu / aparikṣubdhacitteṣu sthiteṣv abhyuditātmasu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संशान्तसकलस्पन्दशब्दसंव्यवहारिणि । सभाभोगे स्थिते सोम्ये रात्राव् इव महीतले
saṃśāntasakalaspandaśabdasaṃvyavahāriṇi / sabhābhoge sthite somye rātrāv iva mahītale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रमूकमुग्धघण्टासु निषण्णासु नभस्तले । शृण्वन्तीष्व् इव शुद्धासु पताकासु वचो मुनेः
pramūkamugdhaghaṇṭāsu niṣaṇṇāsu nabhastale / śṛṇvantīṣv iva śuddhāsu patākāsu vaco muneḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शान्तसञ्चारसङ्क्रान्तनिश्चलास्येषु पक्षिषु । स्वपत्स्व् अन्तःपुराणां च पञ्जरेष्व् आलयेषु च
śāntasañcārasaṅkrāntaniścalāsyeṣu pakṣiṣu / svapatsv antaḥpurāṇāṃ ca pañjareṣv ālayeṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विचारयत्सु तत्त्वार्थं बुद्ध्या प्राप्तविकासया । सुतत्त्वज्ञेषु सभ्येषु सहजानन्दशालिषु
vicārayatsu tattvārthaṃ buddhyā prāptavikāsayā / sutattvajñeṣu sabhyeṣu sahajānandaśāliṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परोपशमशालिन्या तया सद्वाक्यमालया । विनयावनतिस्थेषु क्रीडामर्कटकेष्व् अपि
paropaśamaśālinyā tayā sadvākyamālayā / vinayāvanatistheṣu krīḍāmarkaṭakeṣv api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राघवस्यात्मविश्रान्तिस्थित्यर्थं वचनौघतः । विरराम मुनिर् वारि ससेत्व् आत्मरयाद् इव
rāghavasyātmaviśrāntisthityarthaṃ vacanaughataḥ / virarāma munir vāri sasetv ātmarayād iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ याते मुहूर्तार्धे राघवे प्रतिबोधिते । पुनर् आह तम् एवार्थं वसिष्ठो वदतां वरः
atha yāte muhūrtārdhe rāghave pratibodhite / punar āha tam evārthaṃ vasiṣṭho vadatāṃ varaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राम सम्यक्प्रबुद्धो ऽसि स्वात्मानम् असि लब्धवान् । एतम् एवावलम्ब्यान्तस् तिष्ठ मेह मदं कृथाः
rāma samyakprabuddho 'si svātmānam asi labdhavān / etam evāvalambyāntas tiṣṭha meha madaṃ kṛthāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं संसारचक्रं हि नाभौ सङ्कल्पमात्रके । संरोधितायां वहनाद् रघुनन्दन रुध्यते
idaṃ saṃsāracakraṃ hi nābhau saṅkalpamātrake / saṃrodhitāyāṃ vahanād raghunandana rudhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बोधितायां मनोनाभ्याम् इदं संसारचक्रकम् । प्रयत्नाद् रोधितम् अपि प्रवहत्य् एव वेगतः
bodhitāyāṃ manonābhyām idaṃ saṃsāracakrakam / prayatnād rodhitam api pravahaty eva vegataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परं पौरुषम् आश्रित्य बलं प्रज्ञां च युक्तितः । नाभिं संसारचक्रस्य चित्तम् एव निरोधयेत्
paraṃ pauruṣam āśritya balaṃ prajñāṃ ca yuktitaḥ / nābhiṃ saṃsāracakrasya cittam eva nirodhayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रज्ञासौजन्ययुक्तेन शास्त्रसंवलितेन च । पौरुषेण न यत् प्राप्तं न तत् क्वचन लभ्यते
prajñāsaujanyayuktena śāstrasaṃvalitena ca / pauruṣeṇa na yat prāptaṃ na tat kvacana labhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दैवैकपरतां त्यक्त्वा बालबोधोपकल्पिताम् । निजं प्रयत्नम् आश्रित्य चित्तम् आदौ निरोधयेत्
daivaikaparatāṃ tyaktvā bālabodhopakalpitām / nijaṃ prayatnam āśritya cittam ādau nirodhayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आ विरिञ्चात् प्रवृत्तेन भ्रमेणाज्ञानरूपिणा । असद् एव सदाभासम् इदम् आलक्ष्यते ऽनघ
ā viriñcāt pravṛttena bhrameṇājñānarūpiṇā / asad eva sadābhāsam idam ālakṣyate 'nagha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अज्ञानभ्रमविस्तारमिथ्यैकाकृतयो ऽनघ । इमे देहा भ्रमन्तीह सर्व एवासदुत्थिताः
ajñānabhramavistāramithyaikākṛtayo 'nagha / ime dehā bhramantīha sarva evāsadutthitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सङ्कल्पपुरुषस्येव देहस्यार्थे कदाचन । सुखदुःखविकारित्वं न कार्यं राम धीमता
saṅkalpapuruṣasyeva dehasyārthe kadācana / sukhaduḥkhavikāritvaṃ na kāryaṃ rāma dhīmatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुःखम्लानमुखक्लेदी प्रसन्नात् क्लेदवर्जितात् । अपि चित्रनराद् देहनरस् तुच्छतरस् स्मृतः
duḥkhamlānamukhakledī prasannāt kledavarjitāt / api citranarād dehanaras tucchataras smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आधिव्याधिपरिम्लाने स्वयं क्लेदिनि नाशिनि । न तथा स्थिरता देहे चित्रपुंसि यथा किल
ādhivyādhiparimlāne svayaṃ kledini nāśini / na tathā sthiratā dehe citrapuṃsi yathā kila
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विनाशितो हि चित्रस्थो देहो नश्यति नान्यथा । अवश्यनाशो नाशात्मा स्वयं देहो विनश्यति
vināśito hi citrastho deho naśyati nānyathā / avaśyanāśo nāśātmā svayaṃ deho vinaśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पालितस् सुस्थिरां शोभाम् आदत्ते चित्रमानवः । देहस् तु पालितो ऽप्य् उच्चैर् नश्यत्य् एव न वर्धते
pālitas susthirāṃ śobhām ādatte citramānavaḥ / dehas tu pālito 'py uccair naśyaty eva na vardhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन श्रेष्ठश् चित्रदेहो नायं सङ्कल्पदेहकः । ये गुणाश् चित्रदेहे हि न ते सङ्कल्पदेहके
tena śreṣṭhaś citradeho nāyaṃ saṅkalpadehakaḥ / ye guṇāś citradehe hi na te saṅkalpadehake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्रदेहाद् अपि जडाद् यो ऽयं तुच्छतरः किल । तस्मिन् मांसमये देहे केवास्था भवतो ऽनघ
citradehād api jaḍād yo 'yaṃ tucchataraḥ kila / tasmin māṃsamaye dehe kevāsthā bhavato 'nagha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीर्घसङ्कल्पदेहो ऽयम् अस्मिन् क्वास्था महामते । स्वल्पसङ्कल्पजाद् देहाद् अपि तुच्छतरो ह्य् अयम्
dīrghasaṅkalpadeho 'yam asmin kvāsthā mahāmate / svalpasaṅkalpajād dehād api tucchataro hy ayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वल्पसङ्कल्पजो दीर्घैस् सुखदुःखैर् न गृह्यते । दीर्घसङ्कल्पजश् चायं दीर्घदुःखेन दुःखितः
svalpasaṅkalpajo dīrghais sukhaduḥkhair na gṛhyate / dīrghasaṅkalpajaś cāyaṃ dīrghaduḥkhena duḥkhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देहो हि सङ्कल्पमयो नायम् अस्ति न नास्ति च । किं व्यर्थम् एतदर्थं हि मूढो ऽयं क्लेशभाग् जनः
deho hi saṅkalpamayo nāyam asti na nāsti ca / kiṃ vyartham etadarthaṃ hi mūḍho 'yaṃ kleśabhāg janaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा चित्रमये पुंसि क्षते क्षीणे न वः क्षतिः । यथा सङ्कल्पपुरुषे क्षते क्षीणे न वः क्षतिः
yathā citramaye puṃsi kṣate kṣīṇe na vaḥ kṣatiḥ / yathā saṅkalpapuruṣe kṣate kṣīṇe na vaḥ kṣatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा मनोराज्यमये क्षते क्षीणे न वः क्षतिः । यथा द्वितीये शशिनि क्षते क्षीणे न वः क्षतिः
yathā manorājyamaye kṣate kṣīṇe na vaḥ kṣatiḥ / yathā dvitīye śaśini kṣate kṣīṇe na vaḥ kṣatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा स्वप्नसमारम्भे क्षते क्षीणे न वः क्षतिः । यथा घनातपजले क्षते क्षीणे न वः क्षतिः
yathā svapnasamārambhe kṣate kṣīṇe na vaḥ kṣatiḥ / yathā ghanātapajale kṣate kṣīṇe na vaḥ kṣatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सङ्कल्पमात्रकलिते प्रकृत्यैव विनाशिनि । तथा शरीरयन्त्रे ऽस्मिन् क्षते क्षीणे न वः क्षतिः
saṅkalpamātrakalite prakṛtyaiva vināśini / tathā śarīrayantre 'smin kṣate kṣīṇe na vaḥ kṣatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीर्घस्वप्नमये ह्य् अस्मिंश् चिरसङ्कल्पकल्पिते । भूषिते दूषिते देहे न हि किञ्चिच् चितः क्षतम्
dīrghasvapnamaye hy asmiṃś cirasaṅkalpakalpite / bhūṣite dūṣite dehe na hi kiñcic citaḥ kṣatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चिद् अस्तम् उपायाति नात्मा चलति राघव । न ब्रह्म विकृतिं याति किं वो देहक्षये क्षतम्
na cid astam upāyāti nātmā calati rāghava / na brahma vikṛtiṃ yāti kiṃ vo dehakṣaye kṣatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ्रमच्चक्रोपरिस्थो हि त्यक्तचक्रो ऽपि चक्रवत् । यथा पश्यति दिक्चक्रं भ्रमद् अत्यन्तमोहितः
bhramaccakroparistho hi tyaktacakro 'pi cakravat / yathā paśyati dikcakraṃ bhramad atyantamohitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकस्माद् एव रूढेन मिथ्याज्ञानेन वल्गता । अभ्यस्तेन तथैवेदं दृश्यते देहचक्रकम्
akasmād eva rūḍhena mithyājñānena valgatā / abhyastena tathaivedaṃ dṛśyate dehacakrakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ्रमितं च भ्रमद्रूपं पतद्रूपं च पातितम् । हतं च हन्यमानं च वपुर् दुर्वासनावशात्
bhramitaṃ ca bhramadrūpaṃ patadrūpaṃ ca pātitam / hataṃ ca hanyamānaṃ ca vapur durvāsanāvaśāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अज्ञानजं भ्रमं त्यक्त्वा सत्यां दृष्टिम् अवेक्ष्य च । धीरताम् अलम् आलम्ब्य घनं भ्रमम् इदं त्यजेत्
ajñānajaṃ bhramaṃ tyaktvā satyāṃ dṛṣṭim avekṣya ca / dhīratām alam ālambya ghanaṃ bhramam idaṃ tyajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सङ्कल्पेन कृतो देहो मिथ्याज्ञानेन सन् न सन् । असत्येन कृतं यत् स्यान् न तत् सत्यं कदाचन
saṅkalpena kṛto deho mithyājñānena san na san / asatyena kṛtaṃ yat syān na tat satyaṃ kadācana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असदभ्युत्थितो देहो रज्ज्वाम् इव भुजङ्गमः । असत्याम् एव चेमां च करोति च जगत्क्रियाम्
asadabhyutthito deho rajjvām iva bhujaṅgamaḥ / asatyām eva cemāṃ ca karoti ca jagatkriyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जडेन राम क्रियते यत् तन् न कृतम् उच्यते । कुर्वन्न् अपि ततो देहो न कर्ता क्वचिद् एव हि
jaḍena rāma kriyate yat tan na kṛtam ucyate / kurvann api tato deho na kartā kvacid eva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरीहो हि जडो देहो नात्मनो ऽस्त्य् अभिवाञ्छितम् । कर्ता न कश्चिद् एवातो द्रष्टा केवलम् अस्य् अजः
nirīho hi jaḍo deho nātmano 'sty abhivāñchitam / kartā na kaścid evāto draṣṭā kevalam asy ajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा दीपो निवातस्थस् स्वात्मन्य् एव हि तिष्ठति । साक्षिवत् सर्वभावेषु तथा तिष्ठ जगत्स्थितौ
yathā dīpo nivātasthas svātmany eva hi tiṣṭhati / sākṣivat sarvabhāveṣu tathā tiṣṭha jagatsthitau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा दिवसकार्याणि भास्करस् स्वस्थ एव सन् । करोत्य् एवम् इमां राम कुरु पार्थिवसंस्थितिम्
yathā divasakāryāṇi bhāskaras svastha eva san / karoty evam imāṃ rāma kuru pārthivasaṃsthitim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्मिन् ह्य् असन्मये देहगेहे शून्ये समुत्थिते । सत्ताम् उपगते मिथ्या बालकल्पितयक्षवत्
asmin hy asanmaye dehagehe śūnye samutthite / sattām upagate mithyā bālakalpitayakṣavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुतो ऽप्य् आगत्य निस्सारस् सर्वसज्जनवर्जितः । अहङ्कारकुवेतालः प्रविष्टश् चित्तनामभृत्
kuto 'py āgatya nissāras sarvasajjanavarjitaḥ / ahaṅkārakuvetālaḥ praviṣṭaś cittanāmabhṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भृत्यतां मास्य गच्छ त्वम् अहङ्कारस्य दुर्मतेः । अस्य भृत्यतया राम निरयः प्राप्यते फलम्
bhṛtyatāṃ māsya gaccha tvam ahaṅkārasya durmateḥ / asya bhṛtyatayā rāma nirayaḥ prāpyate phalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वसङ्कल्पविलासेन देहगेहे निराकृतिः । उन्मत्तचित्तवेतालः परिवल्गति लीलया
svasaṅkalpavilāsena dehagehe nirākṛtiḥ / unmattacittavetālaḥ parivalgati līlayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शून्यदेहगृहं प्राप्य चित्तयक्षेण तत् कृतम् । भीता येन महान्तो ऽपि समाधिनिरतास् स्थिताः
śūnyadehagṛhaṃ prāpya cittayakṣeṇa tat kṛtam / bhītā yena mahānto 'pi samādhiniratās sthitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तवेतालम् उद्वास्य स्वशरीरैकमन्दिरात् । संसारशून्यनगरे न बिभेषि कदाचन
cittavetālam udvāsya svaśarīraikamandirāt / saṃsāraśūnyanagare na bibheṣi kadācana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तभूताभिभूते ऽस्मिन् ये शरीरगृहे रताः । चित्रम् अद्यापि ते कस्माद् घट्टिता नाश्मवत् स्थिताः
cittabhūtābhibhūte 'smin ye śarīragṛhe ratāḥ / citram adyāpi te kasmād ghaṭṭitā nāśmavat sthitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रस्ते चित्तपिशाचेन देहवेश्मनि या धृतिः । पिशाचस्यैव सा बुद्धिर् नापिशाचस्य राघव
graste cittapiśācena dehaveśmani yā dhṛtiḥ / piśācasyaiva sā buddhir nāpiśācasya rāghava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहङ्कारबृहद्यक्षे गृहे दग्धशरीरके । विहरानास्थया साधो न तवैतत् किल स्थिरम्
ahaṅkārabṛhadyakṣe gṛhe dagdhaśarīrake / viharānāsthayā sādho na tavaitat kila sthiram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहङ्कारानुचरतां त्यक्त्वा विततया धिया । अहङ्कारमृतिं प्राप्य स्वात्मैवाश्व् अवलम्ब्यताम्
ahaṅkārānucaratāṃ tyaktvā vitatayā dhiyā / ahaṅkāramṛtiṃ prāpya svātmaivāśv avalambyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहङ्कारपिशाचेन ग्रस्ता ये निरयैषिणः । तेषां मोहामयान्धानां न मित्राणि न बन्धवः
ahaṅkārapiśācena grastā ye nirayaiṣiṇaḥ / teṣāṃ mohāmayāndhānāṃ na mitrāṇi na bandhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहङ्कारोपहतया बुद्ध्या या क्रियते क्रिया । विषवल्ल्या इव फलं तस्यास् स्यान् मरणात्मकम्
ahaṅkāropahatayā buddhyā yā kriyate kriyā / viṣavallyā iva phalaṃ tasyās syān maraṇātmakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विवेकधैर्यहीनेन स्वाहङ्कारमहाशवम् । मूर्खेणालम्बितं येन नष्टम् एवाशु विद्धि तम्
vivekadhairyahīnena svāhaṅkāramahāśavam / mūrkheṇālambitaṃ yena naṣṭam evāśu viddhi tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहङ्कारपिशाचेन वराका ये वशीकृताः । त एते नरकाग्नीनां राघवेन्धनतां गताः
ahaṅkārapiśācena varākā ye vaśīkṛtāḥ / ta ete narakāgnīnāṃ rāghavendhanatāṃ gatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहङ्कारोरगो यस्य परिस्फुरति कोटरे । स देहपादपो धीरैर् अचिरेण निपात्यते
ahaṅkārorago yasya parisphurati koṭare / sa dehapādapo dhīrair acireṇa nipātyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहङ्कारपिशाचो ऽस्मिन् देहे तिष्ठतु यातु वा । त्वम् एनम् आलोकय मा मनसा महतां वर
ahaṅkārapiśāco 'smin dehe tiṣṭhatu yātu vā / tvam enam ālokaya mā manasā mahatāṃ vara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवधूतो ह्य् अवज्ञातश् चेतसैव तिरस्कृतः । अहङ्कारपिशाचस् ते नेह किञ्चित् करिष्यति
avadhūto hy avajñātaś cetasaiva tiraskṛtaḥ / ahaṅkārapiśācas te neha kiñcit kariṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देहालये स्फुरत्य् अस्मिन् राम चित्तपिशाचके । अस्यानन्तविलासस्य किम् इवागतम् आत्मनः
dehālaye sphuraty asmin rāma cittapiśācake / asyānantavilāsasya kim ivāgatam ātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तयक्षाभिभूतानां याः पुंसां विततापदः । शक्यन्ते परिसङ्ख्यातुं न ता वर्षशतैर् अपि
cittayakṣābhibhūtānāṃ yāḥ puṃsāṃ vitatāpadaḥ / śakyante parisaṅkhyātuṃ na tā varṣaśatair api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हतो मृतो ऽस्मि दग्धो ऽस्मीत्य् एता दुर्भगवृत्तयः । अहङ्कारपिशाचस्य शक्तयो ऽन्यस्य नानघ
hato mṛto 'smi dagdho 'smīty etā durbhagavṛttayaḥ / ahaṅkārapiśācasya śaktayo 'nyasya nānagha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वगो ऽपि यथाकाशस् सम्बद्धो नेह केनचित् । सर्वगो ऽपि तथैवात्मा नाहङ्कारेण सङ्गतः
sarvago 'pi yathākāśas sambaddho neha kenacit / sarvago 'pi tathaivātmā nāhaṅkāreṇa saṅgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत् करोति यद् आदत्ते देहयन्त्रम् इदं चलम् । वातरज्जुयुतं राम तद् अहङ्कारचेष्टितम्
yat karoti yad ādatte dehayantram idaṃ calam / vātarajjuyutaṃ rāma tad ahaṅkāraceṣṭitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृक्षोन्नतौ यथा हेतुर् अकर्त्र् अपि किलाम्बरम् । आत्मसंस्थस् तथेहात्मा चित्तचेष्टासु कारणम्
vṛkṣonnatau yathā hetur akartr api kilāmbaram / ātmasaṃsthas tathehātmā cittaceṣṭāsu kāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मसन्निधिमात्रेण कुड्यरूपम् इवामलम् । दीपसन्निधिमात्रेण स्फुरत्य् आत्तवपुर् मनः
ātmasannidhimātreṇa kuḍyarūpam ivāmalam / dīpasannidhimātreṇa sphuraty āttavapur manaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतिविश्लिष्टयो राम नित्यम् एवात्मचित्तयोः । द्यावापृथिव्योर् इव कस् सम्बन्धः प्रकटान्धयोः
ativiśliṣṭayo rāma nityam evātmacittayoḥ / dyāvāpṛthivyor iva kas sambandhaḥ prakaṭāndhayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चलनस्पन्दनेहाभिर् आत्मशक्तिभिर् आवृतम् । चित्तम् आत्मेति मौर्ख्येण दृश्यते रघुनन्दन
calanaspandanehābhir ātmaśaktibhir āvṛtam / cittam ātmeti maurkhyeṇa dṛśyate raghunandana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मा प्रकाशरूपो हि नित्यस् सर्वगतो विभुः । चित्तं शठम् अहङ्कारं विद्धि हार्दं बृहत्तमः
ātmā prakāśarūpo hi nityas sarvagato vibhuḥ / cittaṃ śaṭham ahaṅkāraṃ viddhi hārdaṃ bṛhattamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मासि रघुसर्वस्व जडा नासि मनोदृषत् । दूरीकुरु मनोमोहं किम् एतेनासि सङ्गतः
ātmāsi raghusarvasva jaḍā nāsi manodṛṣat / dūrīkuru manomohaṃ kim etenāsi saṅgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिशाचो हि मनोनामा शून्ये देहगृहे स्थितः । भाययत्य् एष दुष्टात्मा मैनम् उत्तम संस्पृश
piśāco hi manonāmā śūnye dehagṛhe sthitaḥ / bhāyayaty eṣa duṣṭātmā mainam uttama saṃspṛśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भयप्रदम् अकल्याणं धैर्यसर्वस्वहारिणम् । मनःपिशाचम् उत्सार्य यो ऽसि स त्वं स्थिरो भव
bhayapradam akalyāṇaṃ dhairyasarvasvahāriṇam / manaḥpiśācam utsārya yo 'si sa tvaṃ sthiro bhava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तयक्षदृढाक्रान्तं न शास्त्राणि न बन्धवः । शक्नुवन्ति परित्रातुं गुरवो न च मानवम्
cittayakṣadṛḍhākrāntaṃ na śāstrāṇi na bandhavaḥ / śaknuvanti paritrātuṃ guravo na ca mānavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संशान्तचित्तवेतालं गुरुशास्त्रार्थबन्धवः । शक्नुवन्ति समुद्धर्तुं स्वल्पपङ्कान् मृगं यथा
saṃśāntacittavetālaṃ guruśāstrārthabandhavaḥ / śaknuvanti samuddhartuṃ svalpapaṅkān mṛgaṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्मिञ् जगच्छून्यपुरे सर्वम् एव प्रदूषितम् । देहगेहं प्रमत्तेन चित्तयक्षेण वल्गता
asmiñ jagacchūnyapure sarvam eva pradūṣitam / dehagehaṃ pramattena cittayakṣeṇa valgatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तवेतालवलितसमस्तगृहषण्डका । इयं जगदरण्यानी शून्या कस्य न भीतये
cittavetālavalitasamastagṛhaṣaṇḍakā / iyaṃ jagadaraṇyānī śūnyā kasya na bhītaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जगन्नगर्याम् अस्यां तु शान्तचित्तपिशाचकम् । देहगेहं कतिपयैस् सेव्यते सद्भिर् एव च
jagannagaryām asyāṃ tu śāntacittapiśācakam / dehagehaṃ katipayais sevyate sadbhir eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह संश्रीयते या या दिक् सैव रघुनन्दन । प्रमत्तमोहवेतालैः पूर्णा देहश्मशानकैः
iha saṃśrīyate yā yā dik saiva raghunandana / pramattamohavetālaiḥ pūrṇā dehaśmaśānakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्यां जगदरण्यान्यां मुहूर्तं मुग्धबालवत् । स्वयम् आलम्ब्य धैर्यांशम् आत्मनात्मानम् उद्धर
asyāṃ jagadaraṇyānyāṃ muhūrtaṃ mugdhabālavat / svayam ālambya dhairyāṃśam ātmanātmānam uddhara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जगज्जरदरण्ये ऽस्मिंश् चरद्भूतमृगव्रजे । धृतिं तृणरसै राम मा गच्छ मृगपोतवत्
jagajjaradaraṇye 'smiṃś caradbhūtamṛgavraje / dhṛtiṃ tṛṇarasai rāma mā gaccha mṛgapotavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्मिन् महीतलारण्ये चरन्नृमृगपोतके । त्वम् अज्ञानगजं भङ्क्त्वा सैंहीं वृत्तिम् उपाश्रय
asmin mahītalāraṇye carannṛmṛgapotake / tvam ajñānagajaṃ bhaṅktvā saiṃhīṃ vṛttim upāśraya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्ये नरमृगा मुग्धा जम्बुद्वीपे स्वजङ्गले । विहरन्ति यथा राम तथा मा विहरानघ
anye naramṛgā mugdhā jambudvīpe svajaṅgale / viharanti yathā rāma tathā mā viharānagha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्यल्पकालं शिशिरे कर्दमालेपदायिनि । न मङ्क्तव्यं वधूरूपे महिषेणेव पल्वले
atyalpakālaṃ śiśire kardamālepadāyini / na maṅktavyaṃ vadhūrūpe mahiṣeṇeva palvale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भोगाभोगा बहिष्कार्या आर्यस्यानुसरेत् पदम् । प्रविचार्य महार्यैस् स्वम् एकम् आत्मानम् आश्रयेत्
bhogābhogā bahiṣkāryā āryasyānusaret padam / pravicārya mahāryais svam ekam ātmānam āśrayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपवित्रस्य तुच्छस्य दुर्भगस्य दुराकृतेः । देहस्यार्थे न मङ्क्तव्यं चिन्ताचुण्टीषु चारुणा
apavitrasya tucchasya durbhagasya durākṛteḥ / dehasyārthe na maṅktavyaṃ cintācuṇṭīṣu cāruṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्येन रचितो देहो यक्षेणान्येन संश्रितः । दुःखम् अन्यस्य भोक्तान्यश् चित्रेयं मौर्ख्यचक्रिका
anyena racito deho yakṣeṇānyena saṃśritaḥ / duḥkham anyasya bhoktānyaś citreyaṃ maurkhyacakrikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथैकरूपा घनता दृषदो ऽप्य् आत्मनस् तथा । सत्तामात्रैकसामान्याद् इतरस्यात्यसम्भवात्
yathaikarūpā ghanatā dṛṣado 'py ātmanas tathā / sattāmātraikasāmānyād itarasyātyasambhavāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथोपलस्य घनता मनस्ता हि तथात्मनः । सत्तामात्राद् अभिन्ना स्वाद् अभावाद् अन्यसंविदः
yathopalasya ghanatā manastā hi tathātmanaḥ / sattāmātrād abhinnā svād abhāvād anyasaṃvidaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथोपलस्य घनता तथास्य परमात्मनः । रूपैकरूपा संवित्तिस् सत्तासामान्यरूपतः
yathopalasya ghanatā tathāsya paramātmanaḥ / rūpaikarūpā saṃvittis sattāsāmānyarūpataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृथक् सम्भवतीहाङ्ग न जाड्यं न च चेतनम् । मिथ्यासङ्कल्परचिते एते हि शिशुयक्षवत्
pṛthak sambhavatīhāṅga na jāḍyaṃ na ca cetanam / mithyāsaṅkalparacite ete hi śiśuyakṣavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथेक्षुरसमात्रस्य त्व् एकस्यैव पृथङ्मयी । अयं गुड इदं खण्डम् इति माया मुधोदिता
yathekṣurasamātrasya tv ekasyaiva pṛthaṅmayī / ayaṃ guḍa idaṃ khaṇḍam iti māyā mudhoditā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परमात्मन एकस्य सत्तासामान्यरूपतः । मुधैवाभ्युदितैवेयं जाड्याजाड्यमतिस् तथा
paramātmana ekasya sattāsāmānyarūpataḥ / mudhaivābhyuditaiveyaṃ jāḍyājāḍyamatis tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षीयते प्रेक्षितैवैषा प्रेक्षामात्रैकनाशिनी । शुक्तिरुप्यमतिप्रख्या न सती नासती ततः
kṣīyate prekṣitaivaiṣā prekṣāmātraikanāśinī / śuktirupyamatiprakhyā na satī nāsatī tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नासतो विद्यते भावो यो नास्त्य् एवेह सन् न सः
nāsato vidyate bhāvo yo nāsty eveha san na saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वरूपमात्रनिष्ठत्वाद् द्वैतैक्याभावयोगतः । अभावाद् अन्यसंवित्तेस् समत्वम् उपलात्मनोः
svarūpamātraniṣṭhatvād dvaitaikyābhāvayogataḥ / abhāvād anyasaṃvittes samatvam upalātmanoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनन्यो ऽनन्त एकात्मा स्वसत्तानुभवी यथा । तथोपलस् स्वतानिष्ठो न जडो न च चेतनः
ananyo 'nanta ekātmā svasattānubhavī yathā / tathopalas svatāniṣṭho na jaḍo na ca cetanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यासम्भवतो नित्यद्वैतैक्याभावयोगतः । चेत्यस्यासम्भवाद् आत्मा न जडो न च चेतनः
anyāsambhavato nityadvaitaikyābhāvayogataḥ / cetyasyāsambhavād ātmā na jaḍo na ca cetanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जडाजडदृशौ वन्ध्यापुत्रवद् व्योमवृक्षवत् । समायाते न चायाते प्रेक्षिते न च वीक्षिते
jaḍājaḍadṛśau vandhyāputravad vyomavṛkṣavat / samāyāte na cāyāte prekṣite na ca vīkṣite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जडचेतनशब्दार्थाव् असन्तौ रज्जुसर्पवत् । भवतस् तौ कथं सत्यम् अप्रेक्षामात्रकाद् ऋते
jaḍacetanaśabdārthāv asantau rajjusarpavat / bhavatas tau kathaṃ satyam aprekṣāmātrakād ṛte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यच् च चेतनम् आत्मेति जडश् चोपल इत्य् अपि । उक्तं तद् ईदृग्वाग्योग्यबोध्यबोधनहेतुकम्
yac ca cetanam ātmeti jaḍaś copala ity api / uktaṃ tad īdṛgvāgyogyabodhyabodhanahetukam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बोध्यः परतरे बोधे यया युक्त्या प्रबोध्यते । सोपदेश्या न गृह्णाति मूढस् तत् सहसा पदम्
bodhyaḥ paratare bodhe yayā yuktyā prabodhyate / sopadeśyā na gṛhṇāti mūḍhas tat sahasā padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तं पृथक् पृथग् इमानि हतेन्द्रियाणि कर्ता न दृश्यत इदं च गृहं मुधैव । को ऽप्य् अन्य एव परिवल्गति निस्स्वभाव एषो ऽहम् इत्य् अलम् अहो महद् इन्द्रजालम्
cittaṃ pṛthak pṛthag imāni hatendriyāṇi kartā na dṛśyata idaṃ ca gṛhaṃ mudhaiva / ko 'py anya eva parivalgati nissvabhāva eṣo 'ham ity alam aho mahad indrajālam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोलासु संसृतिषु भूतपरम्पराणां क्रीडासु चान्यपुरुषस्य चिदेकवृत्तेः । तत्त्वं विचार्य रमते हि महानुभावो मन्त्री यथोल्बणविषासु भुजङ्गमीषु
lolāsu saṃsṛtiṣu bhūtaparamparāṇāṃ krīḍāsu cānyapuruṣasya cidekavṛtteḥ / tattvaṃ vicārya ramate hi mahānubhāvo mantrī yatholbaṇaviṣāsu bhujaṅgamīṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न त्वं शिरो न नयने न च रक्तमांसे नास्थीनि नैव च मनो न च भूतजालम् । मा मोहम् एहि न शरीरम् असि प्रसन्ना चित् त्वं प्रपन्नसकलामलसर्वगेति
na tvaṃ śiro na nayane na ca raktamāṃse nāsthīni naiva ca mano na ca bhūtajālam / mā moham ehi na śarīram asi prasannā cit tvaṃ prapannasakalāmalasarvageti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.