Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 6.37

चन्द्रार्धशेखरधर चित्तत्त्वस्य महात्मनः । अनन्तस्यैकरूपस्य द्वित्वं कथम् इवागतम्

candrārdhaśekharadhara cittattvasya mahātmanaḥ / anantasyaikarūpasya dvitvaṃ katham ivāgatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं च तन् महादेव रूढं सत् कालपर्ययात् । भवेद् दुःखोपघाताय प्रज्ञया विनिवारितम्

kathaṃ ca tan mahādeva rūḍhaṃ sat kālaparyayāt / bhaved duḥkhopaghātāya prajñayā vinivāritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वशक्तिर् हि चिद् ब्रह्म सद् एकं विद्यते यदा । तदा निर्मूल एवायं द्वित्वैकत्वलयोदयः

sarvaśaktir hi cid brahma sad ekaṃ vidyate yadā / tadā nirmūla evāyaṃ dvitvaikatvalayodayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सति द्वित्वे किलैकं स्यात् सत्य् एकत्वे द्विरूपता । कले द्वे एव चिद्रूपं चिद्रूपत्वात् तद् अप्य् असत्

sati dvitve kilaikaṃ syāt saty ekatve dvirūpatā / kale dve eva cidrūpaṃ cidrūpatvāt tad apy asat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकाभावाद् अभावो ऽत्र चैकत्वद्वित्वयोर् द्वयोः । एकं विना द्वितीयं न न द्वितीयं विनैकता

ekābhāvād abhāvo 'tra caikatvadvitvayor dvayoḥ / ekaṃ vinā dvitīyaṃ na na dvitīyaṃ vinaikatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कार्यकारणयोर् एकसारत्वाद् एकरूपता । फलान्तस्यापि बीजादेर् विकारादि हि कल्पना

kāryakāraṇayor ekasāratvād ekarūpatā / phalāntasyāpi bījāder vikārādi hi kalpanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्त्वं चेत्यविकल्पेन स्वयं स्फुरति तन्मयम् । विकारादि तद् एवातस् तत्सारत्वान् न भिद्यते

cittvaṃ cetyavikalpena svayaṃ sphurati tanmayam / vikārādi tad evātas tatsāratvān na bhidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकारादिविकल्पो ऽयं तत उत्थाय वस्तुषु । याति सार्थकताम् नानाकार्यकारणकादिभिः

vikārādivikalpo 'yaṃ tata utthāya vastuṣu / yāti sārthakatām nānākāryakāraṇakādibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तरङ्गस् सलिले ऽतोयम् अतो ऽयं यस्य ते स नः । शशशृङ्गसमस् सो ऽपि यस्य सत्यं स खाङ्कुरः

taraṅgas salile 'toyam ato 'yaṃ yasya te sa naḥ / śaśaśṛṅgasamas so 'pi yasya satyaṃ sa khāṅkuraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वस्तुबोधे ऽत्र सम्पन्ने तवालं वाग्विकल्पितैः । व्यवच्छेदादि दुश्छेदं वचो वाक्त्वात् किल द्विज

vastubodhe 'tra sampanne tavālaṃ vāgvikalpitaiḥ / vyavacchedādi duśchedaṃ vaco vāktvāt kila dvija

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मणस् सर्वशक्तित्वं तत्त्वतो न विभिद्यते । स्वम् अङ्ग कणकल्लोलजालाद्य् अम्बुधिवारिणः

brahmaṇas sarvaśaktitvaṃ tattvato na vibhidyate / svam aṅga kaṇakallolajālādy ambudhivāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुष्पपल्लवपत्त्रादि लताया नेतरद् यथा । द्वित्वैकत्वे जगत्त्वादि त्वत्ताहन्त्वं तथा चितेः

puṣpapallavapattrādi latāyā netarad yathā / dvitvaikatve jagattvādi tvattāhantvaṃ tathā citeḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देशकालविकारादिभेदश् चिद्रचितस् तु यत् । तच् चिद् एवेति ते प्रोक्तं न प्रश्नो ऽत्र तवोचितः

deśakālavikārādibhedaś cidracitas tu yat / tac cid eveti te proktaṃ na praśno 'tra tavocitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देशकालक्रियासत्तानियत्याद्याश् च शक्तयः । चिदात्मिका एव चितेस् सत्त्वात् सम्पतितास् स्वतः

deśakālakriyāsattāniyatyādyāś ca śaktayaḥ / cidātmikā eva cites sattvāt sampatitās svataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिच् च चर्चितचेत्येह चिद् ब्रह्माद्यभिधा स्मृता । यथा वीच्यभिधार्हत्वे स्थितम् अम्बु तरङ्गितम्

cic ca carcitacetyeha cid brahmādyabhidhā smṛtā / yathā vīcyabhidhārhatve sthitam ambu taraṅgitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहम्भावतरङ्गस्य चिद्विलासमहाम्बुधेः । तरङ्गितत्वम् इव यन् न तावच् चेत्यतां गतम्

ahambhāvataraṅgasya cidvilāsamahāmbudheḥ / taraṅgitatvam iva yan na tāvac cetyatāṃ gatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् एतत् परमं ब्रह्म सत्येश्वरशिवादिभिः । शून्यैकपरमात्मादिनामभिः परिगीयते

tad etat paramaṃ brahma satyeśvaraśivādibhiḥ / śūnyaikaparamātmādināmabhiḥ parigīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवंरूपपदातीतं यद् रूपं परमात्मनः । तन् न नामार्हम् अमलं विषयो न गिरां च तत्

evaṃrūpapadātītaṃ yad rūpaṃ paramātmanaḥ / tan na nāmārham amalaṃ viṣayo na girāṃ ca tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् इदं दृश्यते तस्यास् तल् लताया महाचितेः । फलपल्लवपुष्पादि न भिन्नं तन्मयं यतः

yad idaṃ dṛśyate tasyās tal latāyā mahāciteḥ / phalapallavapuṣpādi na bhinnaṃ tanmayaṃ yataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महाचिच्चेत्यचयनाच् चिद् भवत्य् अभिधावती । सा जीवत्वं स बाह्यत्वं तद् अद्वि द्वीव पश्यति

mahāciccetyacayanāc cid bhavaty abhidhāvatī / sā jīvatvaṃ sa bāhyatvaṃ tad advi dvīva paśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयम् अन्येयम् अस्मीति भावयित्वा स्वभावतः । अन्यताम् इव संयाति स्वसङ्कल्पात्मिकां स्वताम्

svayam anyeyam asmīti bhāvayitvā svabhāvataḥ / anyatām iva saṃyāti svasaṅkalpātmikāṃ svatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकलङ्केन रूपेण रूपं यत् स्वकलङ्कवत् । संसारपतितं प्राप्य चेतनेनैव चेतितम्

akalaṅkena rūpeṇa rūpaṃ yat svakalaṅkavat / saṃsārapatitaṃ prāpya cetanenaiva cetitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिद्वपुस् स्वयम् एवैतद् एकतो याति जीवताम् । चित्तत्त्वस्यावभासेन जीवो जीवति तन्मयः

cidvapus svayam evaitad ekato yāti jīvatām / cittattvasyāvabhāsena jīvo jīvati tanmayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आतिवाहिकदेहा चिज् जीवतां समुपागता । भावनात् पञ्चकीभूता द्रव्यम् अस्मीति वेत्त्य् अलम्

ātivāhikadehā cij jīvatāṃ samupāgatā / bhāvanāt pañcakībhūtā dravyam asmīti vetty alam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् द्रव्यं प्राणिना भुक्तम् आशु गच्छति वीर्यताम् । ततो ऽहं प्राणवाञ् जातो वेत्तीत्य् अनुभवात्मकम्

tad dravyaṃ prāṇinā bhuktam āśu gacchati vīryatām / tato 'haṃ prāṇavāñ jāto vettīty anubhavātmakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहन्तादिक्रमेणाशु पञ्चकानुभवक्रमात् । स्थावरं जङ्गमं यद् यद् वेत्ति तत् तद् भवत्य् अलम्

ahantādikrameṇāśu pañcakānubhavakramāt / sthāvaraṃ jaṅgamaṃ yad yad vetti tat tad bhavaty alam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काकतालीययोगेन दृढाभ्यासक्षयेण च । वासनान्तरसंश्लेषात् पूर्वम् आकारम् उज्झति

kākatālīyayogena dṛḍhābhyāsakṣayeṇa ca / vāsanāntarasaṃśleṣāt pūrvam ākāram ujjhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वित्वस्वसंविदा द्वित्वम् एकस्यैव प्रवर्तते । पुंसो वेतालसम्पर्काद् वेताल इव भासुरः

dvitvasvasaṃvidā dvitvam ekasyaiva pravartate / puṃso vetālasamparkād vetāla iva bhāsuraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्वित्ववेदनाद् द्वित्वम् आत्मनो विनिवर्तते । न करोमीति सङ्कल्पात् पुरुषस्येव कर्तृता

advitvavedanād dvitvam ātmano vinivartate / na karomīti saṅkalpāt puruṣasyeva kartṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परमार्थतया द्वित्वं न किलात्मनि विद्यते । अविकारादिमत्त्वेन सर्वगत्वेन सर्वदा

paramārthatayā dvitvaṃ na kilātmani vidyate / avikārādimattvena sarvagatvena sarvadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत् स्वसङ्कल्परचितम् असङ्कल्पक्षयं हि तत् । यथा मुने मनोराज्यं गन्धर्वनगरं यथा

yat svasaṅkalparacitam asaṅkalpakṣayaṃ hi tat / yathā mune manorājyaṃ gandharvanagaraṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सङ्कल्परचनं क्लेशो न सङ्कल्पविनाशनम् । सङ्कल्पयत्नो गन्धर्वपुर्यास् सृष्टौ न तु क्षये

saṅkalparacanaṃ kleśo na saṅkalpavināśanam / saṅkalpayatno gandharvapuryās sṛṣṭau na tu kṣaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुष्टसङ्कल्पमात्रेण यद् इदं दुःखम् आगतम् । तद् असङ्कल्पमात्रेण क्षयि कात्र कदर्थना

puṣṭasaṅkalpamātreṇa yad idaṃ duḥkham āgatam / tad asaṅkalpamātreṇa kṣayi kātra kadarthanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत् किञ्चिद् अपि सङ्कल्प्य नरो दुःखे निमज्जति । न किञ्चिद् अपि सङ्कल्प्य सुखम् अक्षयम् अश्नुते

yat kiñcid api saṅkalpya naro duḥkhe nimajjati / na kiñcid api saṅkalpya sukham akṣayam aśnute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सङ्कल्पव्यालनिर्मुक्तं स्थितं चेत् तव चेतनम् । तदानन्दवनोद्याने त्वम् उच्चैः परिराजसे

saṅkalpavyālanirmuktaṃ sthitaṃ cet tava cetanam / tadānandavanodyāne tvam uccaiḥ parirājase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वविवेकानिलैः कृत्वा सङ्कल्पजलदक्षयम् । परां निर्मलताम् एहि शरदीव नभोऽन्तरम्

svavivekānilaiḥ kṛtvā saṅkalpajaladakṣayam / parāṃ nirmalatām ehi śaradīva nabho'ntaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सङ्कल्पसरितं मत्तां मतियन्त्रेण शोषयन् । तत्रोह्यमानम् आत्मानं समाश्वास्य भवामनाः

saṅkalpasaritaṃ mattāṃ matiyantreṇa śoṣayan / tatrohyamānam ātmānaṃ samāśvāsya bhavāmanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सङ्कल्पानिलनिर्धूतं भ्रान्तं पर्णतृणांशवत् । भूताकाशे त्वम् आत्मानम् अवलम्ब्यावलोकय

saṅkalpānilanirdhūtaṃ bhrāntaṃ parṇatṛṇāṃśavat / bhūtākāśe tvam ātmānam avalambyāvalokaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वसङ्कल्पककालुष्यं विनिवार्यात्मनात्मनः । परं प्रसादम् आसाद्य परमानन्दवान् भव

svasaṅkalpakakāluṣyaṃ vinivāryātmanātmanaḥ / paraṃ prasādam āsādya paramānandavān bhava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वशक्तितयेहात्मा यद् यथा भावयत्य् अलम् । तत् तथा पश्यति तदा स्वसङ्कल्पविजृम्भितम्

sarvaśaktitayehātmā yad yathā bhāvayaty alam / tat tathā paśyati tadā svasaṅkalpavijṛmbhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सङ्कल्पमात्रम् एवेदं जगन् मिथ्या समुत्थितम् । असङ्कल्पनमात्रेण ब्रह्मन् क्वापि विलीयते

saṅkalpamātram evedaṃ jagan mithyā samutthitam / asaṅkalpanamātreṇa brahman kvāpi vilīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सङ्कल्पवातवलितं जन्मज्वालाकदम्बकम् । असङ्कल्पानिलस्पर्शाद् दीपवत् परिशाम्यति

saṅkalpavātavalitaṃ janmajvālākadambakam / asaṅkalpānilasparśād dīpavat pariśāmyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृष्णाकरञ्जलतिकाम् इमां रूढिम् उपागताम् । सङ्कल्पमूलोद्धरणात् परिशोषवतीं कुरु

tṛṣṇākarañjalatikām imāṃ rūḍhim upāgatām / saṅkalpamūloddharaṇāt pariśoṣavatīṃ kuru

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिभाससमुत्थानं प्रतिभासपरिक्षयम् । यथा गन्धर्वनगरं तथा संसृतिविभ्रमः

pratibhāsasamutthānaṃ pratibhāsaparikṣayam / yathā gandharvanagaraṃ tathā saṃsṛtivibhramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राकृतो ऽस्मीति विस्मृत्या तावच् छोचति भूमिपः । भूमिपो ऽस्मीति सञ्जाता यावन् नास्य हृदि स्मृतिः

prākṛto 'smīti vismṛtyā tāvac chocati bhūmipaḥ / bhūmipo 'smīti sañjātā yāvan nāsya hṛdi smṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नश्यते जातया ब्रह्मन् प्राक्स्मृतिर् वर्तमानया । शरदेवोपगतया प्रावृड् जाड्यविकारिणी

naśyate jātayā brahman prāksmṛtir vartamānayā / śaradevopagatayā prāvṛḍ jāḍyavikāriṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घनप्रवाहा यैव स्याच् चित्तेहा सैव वर्धते । य एवोच्चैस् स्वरस् तन्त्र्यास् स एवाक्रामति श्रुतिम्

ghanapravāhā yaiva syāc cittehā saiva vardhate / ya evoccais svaras tantryās sa evākrāmati śrutim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहम् एको ऽहम् आत्मा त्व् इत्य् एकां भावय भावनाम् । तया भावनया युक्तस् स एव त्वं भवस्य् अलम्

aham eko 'ham ātmā tv ity ekāṃ bhāvaya bhāvanām / tayā bhāvanayā yuktas sa eva tvaṃ bhavasy alam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं ह्य् असम्भवद् इदं त्व् अविभागभास्वद् ब्रह्मत्वम् उत्तमपदं परम् एव देवः । पूजांशपूजनसुपूजकपूज्यरूपं किञ्चिन् नकिञ्चिद् इव चित्तपनैकमूर्तिः

evaṃ hy asambhavad idaṃ tv avibhāgabhāsvad brahmatvam uttamapadaṃ param eva devaḥ / pūjāṃśapūjanasupūjakapūjyarūpaṃ kiñcin nakiñcid iva cittapanaikamūrtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.