Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 6.48

केवलेनेन्द्रियैस् सार्धं वर्तमानार्थवर्तिना । असङ्गमेन मनसा यत् करोषि न तत् कृतम्

kevalenendriyais sārdhaṃ vartamānārthavartinā / asaṅgamena manasā yat karoṣi na tat kṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा प्राप्तिक्षणे वस्तु प्रथमं तुष्टये तथा । न प्राप्त्येकक्षणाद् ऊर्ध्वम् इति को नानुभूतवान्

yathā prāptikṣaṇe vastu prathamaṃ tuṣṭaye tathā / na prāptyekakṣaṇād ūrdhvam iti ko nānubhūtavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाञ्छाकाले यथा वस्तु तुष्टये नान्यदा तथा । तस्मात् क्षणसुखे तुष्टिं बालो बध्नाति नेतरः

vāñchākāle yathā vastu tuṣṭaye nānyadā tathā / tasmāt kṣaṇasukhe tuṣṭiṃ bālo badhnāti netaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाञ्छाक्षणे तुष्टये यत् तत्र वाञ्छैव कारणम् । तुष्टिस् त्व् अतुष्टिपर्यन्ता तस्माद् वाञ्छां परित्यज

vāñchākṣaṇe tuṣṭaye yat tatra vāñchaiva kāraṇam / tuṣṭis tv atuṣṭiparyantā tasmād vāñchāṃ parityaja

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि तत् पदम् आप्नोषि कदाचित् कालपर्ययात् । तद् अहम्भावनारूपे न मङ्क्तव्यं त्वया पुनः

yadi tat padam āpnoṣi kadācit kālaparyayāt / tad ahambhāvanārūpe na maṅktavyaṃ tvayā punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मज्ञानाचलस्याग्रे राम विश्रान्तवान् असि । अहम्भावमहाश्वभ्रे न पुनः पातम् अर्हसि

ātmajñānācalasyāgre rāma viśrāntavān asi / ahambhāvamahāśvabhre na punaḥ pātam arhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसृतानन्तसद्दृष्टेर् ज्ञत्वमेरुशिरस्स्थितेः । पुनर् गर्भान्धकारान्तःपातालपतनं कुतः

prasṛtānantasaddṛṣṭer jñatvameruśirassthiteḥ / punar garbhāndhakārāntaḥpātālapatanaṃ kutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृश्यते ते स्वभावो ऽयं समतासत्यतामयः । मन्ये क्षीणविकल्पो ऽसि जातो ऽसि गतकालिकः

dṛśyate te svabhāvo 'yaṃ samatāsatyatāmayaḥ / manye kṣīṇavikalpo 'si jāto 'si gatakālikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वभावो ऽयं स्थिरो राम इत्य् आवेदयतीव मे । सोम्य पूर्णार्णवप्रख्या समता निर्मला तव

svabhāvo 'yaṃ sthiro rāma ity āvedayatīva me / somya pūrṇārṇavaprakhyā samatā nirmalā tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आशा यातु निराशत्वम् अभावं यातु भावना । अमनस्त्वं मनो यातु तवासङ्गेन जीवतः

āśā yātu nirāśatvam abhāvaṃ yātu bhāvanā / amanastvaṃ mano yātu tavāsaṅgena jīvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यां यां वस्तुदृशं यासि तस्यां तस्याम् अवस्थितम् । सत्तासामान्यरूपेण ब्रह्मबृंहितचिद्घनम्

yāṃ yāṃ vastudṛśaṃ yāsi tasyāṃ tasyām avasthitam / sattāsāmānyarūpeṇa brahmabṛṃhitacidghanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अज्ञातात्मा निबद्धो ऽसि विज्ञातात्मा न बध्यसे । राम त्वं स्वात्मनात्मानं बोधयस्व बलाद् अतः

ajñātātmā nibaddho 'si vijñātātmā na badhyase / rāma tvaṃ svātmanātmānaṃ bodhayasva balād ataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र न स्वदते वस्तु स्वदते च यथागतम् । अवासनत्वं तद् विद्धि साम्यम् आकाशकोमलम्

yatra na svadate vastu svadate ca yathāgatam / avāsanatvaṃ tad viddhi sāmyam ākāśakomalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वासनारहितैर् अन्तर् इन्द्रियैर् आहरन् क्रियाः । न विक्रियाम् अवाप्नोषि खवत् क्षोभशतैर् अपि

vāsanārahitair antar indriyair āharan kriyāḥ / na vikriyām avāpnoṣi khavat kṣobhaśatair api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञाता ज्ञानं तथा ज्ञेयं त्रयम् एकतयात्मनि । शान्तात्मानुभवन् भव्य न भूयोभवभाग् असि

jñātā jñānaṃ tathā jñeyaṃ trayam ekatayātmani / śāntātmānubhavan bhavya na bhūyobhavabhāg asi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्तोन्मेषनिमेषाभ्यां संसारप्रलयोदयौ । वासनाप्राणसंरोधाद् अनुन्मेषं मनः कुरु

cittonmeṣanimeṣābhyāṃ saṃsārapralayodayau / vāsanāprāṇasaṃrodhād anunmeṣaṃ manaḥ kuru

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राणोन्मेषनिमेषाभ्यां संसृतेः प्रलयोदयौ । तम् अभ्यासप्रयोगाभ्याम् उन्मेषरहितं कुरु

prāṇonmeṣanimeṣābhyāṃ saṃsṛteḥ pralayodayau / tam abhyāsaprayogābhyām unmeṣarahitaṃ kuru

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मौर्ख्योन्मेषनिमेषाभ्यां कर्मणां प्रलयोदयौ । तद् विलीनं कुरु बलाद् गुरुशास्त्रार्थसङ्गमैः

maurkhyonmeṣanimeṣābhyāṃ karmaṇāṃ pralayodayau / tad vilīnaṃ kuru balād guruśāstrārthasaṅgamaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वातरजस्सङ्गस्पन्दात् स्तम्भाभ्रवेदनम् । तथा चिता चेत्यतया स्पन्दाद् इदम् उपस्थितम्

yathā vātarajassaṅgaspandāt stambhābhravedanam / tathā citā cetyatayā spandād idam upasthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृश्यदर्शनसम्बन्धस्पन्दजेयं जगद्गतिः । स्फुरत्य् आलोककुड्यादिसङ्गजा वर्णधीर् इव

dṛśyadarśanasambandhaspandajeyaṃ jagadgatiḥ / sphuraty ālokakuḍyādisaṅgajā varṇadhīr iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृश्यदर्शनसम्बन्धस्पन्दाभावे न जायते । वेदना भवदाभासा चित्रपुंसाम् इवाशये

dṛśyadarśanasambandhaspandābhāve na jāyate / vedanā bhavadābhāsā citrapuṃsām ivāśaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्तस्पन्दोत्थिता माया तदभावे विलीयते । पयस्स्पन्दोत्थिता वीचिस् तदभावेन शाम्यति

cittaspandotthitā māyā tadabhāve vilīyate / payasspandotthitā vīcis tadabhāvena śāmyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्यागतो वासनांशस्य बोधाद् वा प्राणरोधनात् । चित्ते निस्स्पन्दतां याते कुतस् स्पन्दस्य सम्भवः

tyāgato vāsanāṃśasya bodhād vā prāṇarodhanāt / citte nisspandatāṃ yāte kutas spandasya sambhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असंवित्स्पन्दमात्रेण याति चित्तम् अचित्तताम् । प्राणानां वा निरोधेन तद् एव च परं पदम्

asaṃvitspandamātreṇa yāti cittam acittatām / prāṇānāṃ vā nirodhena tad eva ca paraṃ padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृश्यदर्शनसम्बन्धे यत् सुखं पारमात्मिकम् । तदन्तैकान्तसंवित्त्या ब्रह्मदृष्ट्या मनःक्षयः

dṛśyadarśanasambandhe yat sukhaṃ pāramātmikam / tadantaikāntasaṃvittyā brahmadṛṣṭyā manaḥkṣayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र नाभ्युदितं चित्तं तत् तत् सुखम् अकृत्रिमम् । न स्वर्गादौ सम्भवति मरौ हिमगृहं यथा

yatra nābhyuditaṃ cittaṃ tat tat sukham akṛtrimam / na svargādau sambhavati marau himagṛhaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्तोपशमजं स्फारम् अवाच्यं वचसां सुखम् । क्षयातिशयनिर्मुक्तं नोदेति न च शाम्यति

cittopaśamajaṃ sphāram avācyaṃ vacasāṃ sukham / kṣayātiśayanirmuktaṃ nodeti na ca śāmyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बोधाद् भवति चित्तान्तो निर्बोधाच् चित्ततोदिता । बालवेतालवत् तेन मोहश्रीर् घनतां गता

bodhād bhavati cittānto nirbodhāc cittatoditā / bālavetālavat tena mohaśrīr ghanatāṃ gatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्यमानम् अपि ह्य् एतच् चित्तं बोधाद् विलीयते । सद् अप्य् असद् इवाभाति ताम्रं हेमीकृतं यथा

vidyamānam api hy etac cittaṃ bodhād vilīyate / sad apy asad ivābhāti tāmraṃ hemīkṛtaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञस्य चित्तं न चित्ताख्यं ज्ञचित्तं सत्त्वम् उच्यते । नामार्थान्यत्वभाक् चित्तं बोधात् ताम्रसुवर्णवत्

jñasya cittaṃ na cittākhyaṃ jñacittaṃ sattvam ucyate / nāmārthānyatvabhāk cittaṃ bodhāt tāmrasuvarṇavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न सम्भवति चित्तत्वं तेन तत् प्रविलीयते । भ्रमश् शाम्यति बोधेन नाभावो विद्यते सतः

na sambhavati cittatvaṃ tena tat pravilīyate / bhramaś śāmyati bodhena nābhāvo vidyate sataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवस्त्व् एतद् विकल्पात्म चित्तादि शशशृङ्गवत् । सर्वत्वाद् आत्मनस् तस्मात् तद् विबोधाद् विलीयते

avastv etad vikalpātma cittādi śaśaśṛṅgavat / sarvatvād ātmanas tasmāt tad vibodhād vilīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्तं सत्त्वं समायातं कञ्चित् कालं जगत्स्थितौ । विहृत्य तुर्यावस्थायां तुर्यातीतं भवत्य् अतः

cittaṃ sattvaṃ samāyātaṃ kañcit kālaṃ jagatsthitau / vihṛtya turyāvasthāyāṃ turyātītaṃ bhavaty ataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मैव भूरिभुवनभ्रमविभ्रमौघैर् इत्थं स्थितं समम् अनेकतयैकम् एव । सर्वात्म सम्भवति नेतरद् अङ्ग किञ्चिच् चैत्तादि काञ्चनहृदीव हि सन्निवेशः

brahmaiva bhūribhuvanabhramavibhramaughair itthaṃ sthitaṃ samam anekatayaikam eva / sarvātma sambhavati netarad aṅga kiñcic caittādi kāñcanahṛdīva hi sanniveśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.