Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 6.53

यदि नास्ति विकारादि ब्रह्मन् ब्रह्मणि बृंहिते । तद् इदं कथम् आभाति भावाभावमयं जगत्

yadi nāsti vikārādi brahman brahmaṇi bṛṃhite / tad idaṃ katham ābhāti bhāvābhāvamayaṃ jagat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपुनःप्रागवस्थानं यत् स्वरूपविपर्ययः । तद् विकारादि कथितं यत् क्षीरादिषु विद्यते

apunaḥprāgavasthānaṃ yat svarūpaviparyayaḥ / tad vikārādi kathitaṃ yat kṣīrādiṣu vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पयस्तां पुनर् अभ्येति दधित्वान् न पुनः पयः । बुद्धम् आद्यन्तमध्येषु ब्रह्म ब्रह्मैव निर्मलम्

payastāṃ punar abhyeti dadhitvān na punaḥ payaḥ / buddham ādyantamadhyeṣu brahma brahmaiva nirmalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षीरादेर् इव तेनास्ति ब्रह्मणो न विकारिता । अनाद्यन्ताविकारस्य न चैवावयविक्रमः

kṣīrāder iva tenāsti brahmaṇo na vikāritā / anādyantāvikārasya na caivāvayavikramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समस्याद्यन्तयोर् येयं दृश्यते विकृतिः क्षणम् । संविदस् तं भ्रमं विद्धि नाविकारे ऽस्ति विक्रिया

samasyādyantayor yeyaṃ dṛśyate vikṛtiḥ kṣaṇam / saṃvidas taṃ bhramaṃ viddhi nāvikāre 'sti vikriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संवेद्ये सति संवित्तिस् तन् न ब्रह्मणि विद्यते । तद् ब्रह्मशब्दकथितं निस्संवेद्यं चिदात्म यत्

saṃvedye sati saṃvittis tan na brahmaṇi vidyate / tad brahmaśabdakathitaṃ nissaṃvedyaṃ cidātma yat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यादृग् आद्यन्तयोर् वस्तु तादृग् एव तद् उच्यते । मध्ये तस्य यद् अन्यत्वं तद् अबोधविजृम्भितम्

yādṛg ādyantayor vastu tādṛg eva tad ucyate / madhye tasya yad anyatvaṃ tad abodhavijṛmbhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मा त्व् आद्यन्तमध्येषु समस् सर्वत्र सर्वदा । खम् अप्य् अन्यत्वम् आयाति नात्मतत्त्वं कदाचन

ātmā tv ādyantamadhyeṣu samas sarvatra sarvadā / kham apy anyatvam āyāti nātmatattvaṃ kadācana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भारूपत्वात् तदेकत्वान् नित्यत्वाच् चायम् ईश्वरः । वशं भावविकाराणां न कदाचन गच्छति

bhārūpatvāt tadekatvān nityatvāc cāyam īśvaraḥ / vaśaṃ bhāvavikārāṇāṃ na kadācana gacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्यमाने सदैकस्मिन् ब्रह्मण्य् एकान्तनिर्मले । संविद्भ्रमस्वरूपाया अविद्यायाः क आगमः

vidyamāne sadaikasmin brahmaṇy ekāntanirmale / saṃvidbhramasvarūpāyā avidyāyāḥ ka āgamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मतत्त्वम् इदं सर्वम् आसीद् अस्ति भविष्यति । निर्विकारम् अनाद्यन्तं नाविद्यास्तीति निश्चयः

brahmatattvam idaṃ sarvam āsīd asti bhaviṣyati / nirvikāram anādyantaṃ nāvidyāstīti niścayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस् तु ब्रह्मेति शब्देन वाच्यवाचकयोः क्रमः । तत्रापि नान्यताभाव उपदेष्टुं कृतो ह्य् असौ

yas tu brahmeti śabdena vācyavācakayoḥ kramaḥ / tatrāpi nānyatābhāva upadeṣṭuṃ kṛto hy asau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वम् अहं जगद् आशाश् च भूः खम् अग्न्यनिलादि च । ब्रह्ममात्रम् अनाद्यन्तं नाविद्यास्ति मनाग् अपि

tvam ahaṃ jagad āśāś ca bhūḥ kham agnyanilādi ca / brahmamātram anādyantaṃ nāvidyāsti manāg api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नामैवेदम् अविद्येति भ्रममात्रम् असद् विदुः । न विद्यते या तस्या हि कीदृङ् नाम भविष्यति

nāmaivedam avidyeti bhramamātram asad viduḥ / na vidyate yā tasyā hi kīdṛṅ nāma bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपदेशप्रकरणे ह्यः किम् एतत् त्वयोदितम् । अविद्येयं तथेत्थं च निर्धार्यत इति प्रभो

upadeśaprakaraṇe hyaḥ kim etat tvayoditam / avidyeyaṃ tathetthaṃ ca nirdhāryata iti prabho

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतावन्तम् अबुद्धस् त्वम् अभूः कालं रघूद्वह । कल्पिताभिः किलैताभिर् बोधितो ऽसि सुयुक्तिभिः

etāvantam abuddhas tvam abhūḥ kālaṃ raghūdvaha / kalpitābhiḥ kilaitābhir bodhito 'si suyuktibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविद्येयम् अयं जीव इत्यादिकलनाक्रमः । अप्रबुद्धप्रबोधाय कल्पितो वाग्विदां वरैः

avidyeyam ayaṃ jīva ityādikalanākramaḥ / aprabuddhaprabodhāya kalpito vāgvidāṃ varaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रबुद्धं मनो यावत् तावद् एव भ्रमं विना । न प्रबोधम् उपायाति तावद् वर्षशतैर् अपि

aprabuddhaṃ mano yāvat tāvad eva bhramaṃ vinā / na prabodham upāyāti tāvad varṣaśatair api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युक्त्यैव बोधयित्वैष जीव आत्मनि योज्यते । यद् युक्त्या साध्यते कार्यं न तद् यत्नशतैर् अपि

yuktyaiva bodhayitvaiṣa jīva ātmani yojyate / yad yuktyā sādhyate kāryaṃ na tad yatnaśatair api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वं ब्रह्मेति यो ब्रूयाद् अप्रबुद्धस्य दुर्मतिः । स करोति सुहृद्भ्रान्त्या स्थाणौ दुःखनिवेदनम्

sarvaṃ brahmeti yo brūyād aprabuddhasya durmatiḥ / sa karoti suhṛdbhrāntyā sthāṇau duḥkhanivedanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युक्त्या प्रबोध्यते मूढः प्राज्ञस् तत्त्वेन बोध्यते । मूढः प्राज्ञत्वम् आयाति न युक्त्या बोधनं विना

yuktyā prabodhyate mūḍhaḥ prājñas tattvena bodhyate / mūḍhaḥ prājñatvam āyāti na yuktyā bodhanaṃ vinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतावन्तम् अबुद्धस् त्वं कालं युक्त्या प्रबोधितः । इदानीं सम्प्रबुद्धो ऽसि तत्त्वेनैवावबोध्यसे

etāvantam abuddhas tvaṃ kālaṃ yuktyā prabodhitaḥ / idānīṃ samprabuddho 'si tattvenaivāvabodhyase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्माहं त्रिजगद् ब्रह्म ब्रह्म त्वं ब्रह्म दृश्यभूः । द्वितीया कल्पना नास्ति यथेच्छसि तथा कुरु

brahmāhaṃ trijagad brahma brahma tvaṃ brahma dṛśyabhūḥ / dvitīyā kalpanā nāsti yathecchasi tathā kuru

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असंवेद्यमहासंवित्कोटिमात्रं जगत्त्रयं । एवं प्रत्ययवान् अन्तः कुर्वन्न् अपि न लिप्यसे

asaṃvedyamahāsaṃvitkoṭimātraṃ jagattrayaṃ / evaṃ pratyayavān antaḥ kurvann api na lipyase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भारूपश् चेतनो व्यापी परमात्माहम् इत्य् अलम् । राघवानुभवान्तस् त्वं तिष्ठन् गच्छन् स्वपञ् श्वसन्

bhārūpaś cetano vyāpī paramātmāham ity alam / rāghavānubhavāntas tvaṃ tiṣṭhan gacchan svapañ śvasan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्ममो निरहङ्कारो बुद्धिमान् असि राम चेत् । तद् ब्रह्मवेदनं शान्तं सर्वभूतस्थितं भव

nirmamo nirahaṅkāro buddhimān asi rāma cet / tad brahmavedanaṃ śāntaṃ sarvabhūtasthitaṃ bhava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् अनाद्यन्तम् आभासि सत्त्वम् एव परं पदम् । स्थितो ऽसि सर्वगैकात्मा शुद्धसंविन्मयात्मकः

tad anādyantam ābhāsi sattvam eva paraṃ padam / sthito 'si sarvagaikātmā śuddhasaṃvinmayātmakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् ब्रह्मात्मा विभुर् यश् च याविद्या प्रकृतिश् च या । तद् अभिन्नं सदैकात्म यथा कुम्भशतेषु मृत्

yad brahmātmā vibhur yaś ca yāvidyā prakṛtiś ca yā / tad abhinnaṃ sadaikātma yathā kumbhaśateṣu mṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नात्मनः प्रकृतिर् भिन्ना घटान् मृण्मयता यथा । स्पन्दमात्रं यथा वायुर् आत्मैव प्रकृतिस् तथा

nātmanaḥ prakṛtir bhinnā ghaṭān mṛṇmayatā yathā / spandamātraṃ yathā vāyur ātmaiva prakṛtis tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आवर्तस् सलिलस्येव यस् स्पन्दस् स्वयम् आत्मनः । प्रोक्तः प्रकृतिशब्देन तेनैवेह स एव हि

āvartas salilasyeva yas spandas svayam ātmanaḥ / proktaḥ prakṛtiśabdena tenaiveha sa eva hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथैकं स्पन्दपवनौ नाम्ना भिन्नौ न सत्तया । तथैकम् आत्मप्रकृती नाम्ना भिन्ने न सत्तया

yathaikaṃ spandapavanau nāmnā bhinnau na sattayā / tathaikam ātmaprakṛtī nāmnā bhinne na sattayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अबोधाद् एतयोर् भेदो बोधेनैव विलीयते । अबोधो ऽसन्मयो भ्रान्ती रज्ज्वां सर्पभ्रमो यथा

abodhād etayor bhedo bodhenaiva vilīyate / abodho 'sanmayo bhrāntī rajjvāṃ sarpabhramo yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिद्भूमौ कलनाबीजं यद् एतत् पतति स्फुरत् । चित्ताङ्कुर उदेत्य् अस्माद् भाविसंसारषण्डकः

cidbhūmau kalanābījaṃ yad etat patati sphurat / cittāṅkura udety asmād bhāvisaṃsāraṣaṇḍakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतद् एवात्मविज्ञानदग्धं सद्वासनाजलैः । संसिक्तम् अपि यत्नेन न भवत्य् अङ्कुरक्षमम्

etad evātmavijñānadagdhaṃ sadvāsanājalaiḥ / saṃsiktam api yatnena na bhavaty aṅkurakṣamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नो चेत् पतति चित्क्षेत्रे कलनाबीजकं ततः । चित्ताङ्कुरा न जायन्ते सुखदुःखफलद्रुमाः

no cet patati citkṣetre kalanābījakaṃ tataḥ / cittāṅkurā na jāyante sukhaduḥkhaphaladrumāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वित्वं जगत्य् असदुपात्तम् अबोधजातं बोधक्षयं जहिहि बोधम् उपागतो ऽसि । आत्मैकभावविभवेन भवाभयात्मा नास्त्य् एव दुःखम् इति नः परमार्थसारः

dvitvaṃ jagaty asadupāttam abodhajātaṃ bodhakṣayaṃ jahihi bodham upāgato 'si / ātmaikabhāvavibhavena bhavābhayātmā nāsty eva duḥkham iti naḥ paramārthasāraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.