Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 6.56

यो जीवस्योदितस् स्वप्नो नानाकलनकोमलः । तम् इमं विद्धि संसारं न सत्यं नाप्य् असन्मयम्

yo jīvasyoditas svapno nānākalanakomalaḥ / tam imaṃ viddhi saṃsāraṃ na satyaṃ nāpy asanmayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न पुंस इव जीवस्य स्वप्नस् सम्भवति क्वचित् । तेनैते जागता भावा जाग्रत्स्वप्नैकतात्र हि

na puṃsa iva jīvasya svapnas sambhavati kvacit / tenaite jāgatā bhāvā jāgratsvapnaikatātra hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीवस्वप्नम् इदं दीर्घं क्षिप्रं च प्रतिभासते । असत्यम् अप्य् अवस्तुत्वाद् विद्धि वेद्यविदां वर

jīvasvapnam idaṃ dīrghaṃ kṣipraṃ ca pratibhāsate / asatyam apy avastutvād viddhi vedyavidāṃ vara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वप्नात् स्वप्नान्तरम् इव गच्छन्तो जीवजीवकाः । असत्यम् एव पश्यन्ति घनसत्यतया चिरम्

svapnāt svapnāntaram iva gacchanto jīvajīvakāḥ / asatyam eva paśyanti ghanasatyatayā ciram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अजडा जडतां याता जाड्ये चाजाड्यतोदिता । असत्ये सत्यता जाता जीवानुभवमोहतः

ajaḍā jaḍatāṃ yātā jāḍye cājāḍyatoditā / asatye satyatā jātā jīvānubhavamohataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थाणोर् अप्य् अन्तर् अखिलं पश्यन्तस् त्रिजगद्भ्रमम् । भ्रमन्ति स्वप्नसम्भ्रान्ता इह जीवाहिराशयः

sthāṇor apy antar akhilaṃ paśyantas trijagadbhramam / bhramanti svapnasambhrāntā iha jīvāhirāśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वगत्वाद् अनन्तस्य स्वस्य जीवस्य वै चितेः । यद् भावयन्ति चेतन्ति तद् एवाश्व् एति सत्यताम्

sarvagatvād anantasya svasya jīvasya vai citeḥ / yad bhāvayanti cetanti tad evāśv eti satyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुण्डरीकाक्षगदिताम् असंसङ्गगतिं शुभाम् । याम् आलिङ्ग्य महाबाहो जीवन्मुक्तो महामुनिः

puṇḍarīkākṣagaditām asaṃsaṅgagatiṃ śubhām / yām āliṅgya mahābāho jīvanmukto mahāmuniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाण्डोः पुत्रो ऽर्जुनो नाम सुखं जीवितम् आत्मनः । क्षपयिष्यति निर्दुःखं तथा क्षपय जीवितम्

pāṇḍoḥ putro 'rjuno nāma sukhaṃ jīvitam ātmanaḥ / kṣapayiṣyati nirduḥkhaṃ tathā kṣapaya jīvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भविष्यति कदा ब्रह्मन्न् अर्जुनः पाण्डुनन्दनः । कीदृशीं च हरिस् तस्य कथयिष्यत्य् असक्तताम्

bhaviṣyati kadā brahmann arjunaḥ pāṇḍunandanaḥ / kīdṛśīṃ ca haris tasya kathayiṣyaty asaktatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्ति सन्मात्रम् आत्मेति परिकल्पितनामकम् । स्थितम् आत्मन्य् अनाद्यन्ते नभसीव महानभः

asti sanmātram ātmeti parikalpitanāmakam / sthitam ātmany anādyante nabhasīva mahānabhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृश्यते विमले तस्मिन्न् अयं संसारविभ्रमः । कटकादि यथा हेम्नि तरङ्गादि यथाम्भसि

dṛśyate vimale tasminn ayaṃ saṃsāravibhramaḥ / kaṭakādi yathā hemni taraṅgādi yathāmbhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्दशविधा भूतजातयः प्रस्फुरन्त्य् अलम् । तस्मिन् संसारजाले ऽस्मिञ् जाले शकुनयो यथा

caturdaśavidhā bhūtajātayaḥ prasphuranty alam / tasmin saṃsārajāle 'smiñ jāle śakunayo yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र ते यमचन्द्रार्कशक्राद्यास् संसृतिक्रमाः । भूतपञ्चकसंस्थाना लोकपालत्वम् आगताः

tatra te yamacandrārkaśakrādyās saṃsṛtikramāḥ / bhūtapañcakasaṃsthānā lokapālatvam āgatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं पुण्यम् उपादेयं हेयं पापम् इदं त्व् इति । तैस् स्वसङ्कल्पघटिता वेदेन स्थापिता स्थितिः

idaṃ puṇyam upādeyaṃ heyaṃ pāpam idaṃ tv iti / tais svasaṅkalpaghaṭitā vedena sthāpitā sthitiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं प्रौढिं प्रयातायां वहन्त्यां च चिरं चिरम् । अच्छिन्नायां विनाशिन्यां नद्याम् इव जगत्स्थितौ

evaṃ prauḍhiṃ prayātāyāṃ vahantyāṃ ca ciraṃ ciram / acchinnāyāṃ vināśinyāṃ nadyām iva jagatsthitau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैवस्वतो यमो नाम लोकपालः प्रतापवान् । मरणाङ्कितसत्ताकप्रजासंयमने स्थितः

vaivasvato yamo nāma lokapālaḥ pratāpavān / maraṇāṅkitasattākaprajāsaṃyamane sthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याद्य यावद् अनघ प्रवाहापतिते निजे । कर्मण्य् अचलसङ्काशं स्थिरं चित्तम् अवस्थितम्

tasyādya yāvad anagha pravāhāpatite nije / karmaṇy acalasaṅkāśaṃ sthiraṃ cittam avasthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भगवान् स यमः किञ्चिद् व्रतं प्रतिचतुर्युगम् । तथापि कुरुते भूतदलनोत्थाघशङ्कया

bhagavān sa yamaḥ kiñcid vrataṃ praticaturyugam / tathāpi kurute bhūtadalanotthāghaśaṅkayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कदाचिद् अष्टौ वर्षाणि दश द्वादश वापि च । कदाचित् पञ्च सप्तापि कदाचित् षोडशापि वा

kadācid aṣṭau varṣāṇi daśa dvādaśa vāpi ca / kadācit pañca saptāpi kadācit ṣoḍaśāpi vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदासीनवद् आसीने तस्मिन् नियमम् आस्थिते । न हिनस्ति जगज्जाले मृत्युर् भूतानि कानिचित्

udāsīnavad āsīne tasmin niyamam āsthite / na hinasti jagajjāle mṛtyur bhūtāni kānicit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन नीरन्ध्रभूतौघं निस्सञ्चारं महीतलम् । भवति प्रावृषि स्वेदी कुञ्जको मषकैर् इव

tena nīrandhrabhūtaughaṃ nissañcāraṃ mahītalam / bhavati prāvṛṣi svedī kuñjako maṣakair iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तानि विचित्राणि भूतानि बहुयुक्तिभिः । क्षपयन्ति सुरा राम भुवो भारनिवृत्तये

atha tāni vicitrāṇi bhūtāni bahuyuktibhiḥ / kṣapayanti surā rāma bhuvo bhāranivṛttaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं यमसहस्राणि व्यवहारशतानि च । समतीतान्य् अनन्तानि भूतानि च जगन्ति च

evaṃ yamasahasrāṇi vyavahāraśatāni ca / samatītāny anantāni bhūtāni ca jaganti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैवस्वतो ऽद्य तु यमो य एव पितृनायकः । अनेन त्व् अधुना साधो परिक्षीणेषु केषुचित्

vaivasvato 'dya tu yamo ya eva pitṛnāyakaḥ / anena tv adhunā sādho parikṣīṇeṣu keṣucit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युगेष्व् अघविघाताय वर्षाणि द्वादशात्मना । व्रतचर्येह कर्तव्या दूरास्तक्रूरकर्मणा

yugeṣv aghavighātāya varṣāṇi dvādaśātmanā / vratacaryeha kartavyā dūrāstakrūrakarmaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनेयम् उर्वी नीरन्ध्रा भूतैर् मर्तैर् अमृत्युभिः । दीना प्रघनगुल्मेव भारभूतैर् भविष्यति

teneyam urvī nīrandhrā bhūtair martair amṛtyubhiḥ / dīnā praghanagulmeva bhārabhūtair bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूर् भारपरिभूताङ्गी हरिं शरणम् एष्यति । कान्ता दस्युपराभूता दीना पतिम् इव प्रियम्

bhūr bhāraparibhūtāṅgī hariṃ śaraṇam eṣyati / kāntā dasyuparābhūtā dīnā patim iva priyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरिर् देहद्वयेनाथ महीम् अवतरिष्यति । देवांशैर् अखिलैस् सार्धं नरनायकतां गतैः

harir dehadvayenātha mahīm avatariṣyati / devāṃśair akhilais sārdhaṃ naranāyakatāṃ gataiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वसुदेवसुतस् त्व् एको वासुदेव इति श्रुतः । देहो भविष्यति हरेर् द्वितीयः पाण्डवो ऽर्जुनः

vasudevasutas tv eko vāsudeva iti śrutaḥ / deho bhaviṣyati harer dvitīyaḥ pāṇḍavo 'rjunaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युधिष्ठिर इति ख्यातो धर्मपुत्रो भविष्यति । अम्भोधिमेखलाभूपः पाण्डोः पुत्रस् स धर्मवित्

yudhiṣṭhira iti khyāto dharmaputro bhaviṣyati / ambhodhimekhalābhūpaḥ pāṇḍoḥ putras sa dharmavit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुर्योधन इति ख्यातस् तस्य भ्राता पितृव्यजः । भविष्यति दृढद्वन्द्वो भीमो बभ्रुर् अहेर् इव

duryodhana iti khyātas tasya bhrātā pitṛvyajaḥ / bhaviṣyati dṛḍhadvandvo bhīmo babhrur aher iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्योऽन्यं हरतोर् उर्वीं तयोस् सङ्ग्रामलालसाः । अष्टादशाक्षौहिण्यो हि घटिष्यन्त्य् अत्र भीषणाः

anyo'nyaṃ harator urvīṃ tayos saṅgrāmalālasāḥ / aṣṭādaśākṣauhiṇyo hi ghaṭiṣyanty atra bhīṣaṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्क्षयेण विभारत्वं भुवो विष्णुः करिष्यति । राघवार्जुनदेहेन बृहद्गाण्डीवधन्वना

tatkṣayeṇa vibhāratvaṃ bhuvo viṣṇuḥ kariṣyati / rāghavārjunadehena bṛhadgāṇḍīvadhanvanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विष्णोर् अर्जुननामासौ प्राकृतं भावम् आस्थितः । हर्षामर्षान्वितो देहो नरधर्मा भविष्यति

viṣṇor arjunanāmāsau prākṛtaṃ bhāvam āsthitaḥ / harṣāmarṣānvito deho naradharmā bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सेनाद्वयगतान् दृष्ट्वा स्वजनान् मरणोन्मुखान् । विषादम् एष्यत्य् उद्योगं युद्धाय न करिष्यति

senādvayagatān dṛṣṭvā svajanān maraṇonmukhān / viṣādam eṣyaty udyogaṃ yuddhāya na kariṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् अर्जुनाभिधं देहं प्राप्तकार्यैकसिद्धये । हरिर् बुद्धेन देहेन बोधयिष्यति राघव

tam arjunābhidhaṃ dehaṃ prāptakāryaikasiddhaye / harir buddhena dehena bodhayiṣyati rāghava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वं मानुषेणोपहतान्तरात्मा विषादमोहाभिभवाद् विसञ्ज्ञः । नष्टस् स्वम् उत्सृज्य परं प्रकाशं तदात्मतत्त्वं ननु राजसिंह

tvaṃ mānuṣeṇopahatāntarātmā viṣādamohābhibhavād visañjñaḥ / naṣṭas svam utsṛjya paraṃ prakāśaṃ tadātmatattvaṃ nanu rājasiṃha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनन्तम् अव्यक्तम् अनादिमध्यम् आत्मानम् आलोकय संविदात्मन् । संविद्वपुस् स्फारम् अलग्नदोषम् अजो ऽसि नित्यो ऽसि निरामयो ऽसि

anantam avyaktam anādimadhyam ātmānam ālokaya saṃvidātman / saṃvidvapus sphāram alagnadoṣam ajo 'si nityo 'si nirāmayo 'si

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न जायते म्रियते वा कदाचिन् नायं भूत्वा भविता वा न भूयः । अजो नित्यश् शाश्वतो ऽयं पुराणो न हन्यते हन्यमाने शरीरे

na jāyate mriyate vā kadācin nāyaṃ bhūtvā bhavitā vā na bhūyaḥ / ajo nityaś śāśvato 'yaṃ purāṇo na hanyate hanyamāne śarīre

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.