Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 6.66

अत्र राघव वक्ष्ये ऽहम् इतिहासम् इमं शृणु । यद् वृत्तं कस्यचिद् भिक्षोः क्वचिन् मननशालिनः

atra rāghava vakṣye 'ham itihāsam imaṃ śṛṇu / yad vṛttaṃ kasyacid bhikṣoḥ kvacin mananaśālinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसीत् कश्चिन् महाभिक्षुस् समाध्यभ्यासतत्परः । नित्यं स्वव्यवहारेण क्षपयन्न् अखिलं दिनम्

āsīt kaścin mahābhikṣus samādhyabhyāsatatparaḥ / nityaṃ svavyavahāreṇa kṣapayann akhilaṃ dinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समाध्यभ्यासशुद्धं तत् तस्य चित्तं क्षणेन यत् । चिन्तयत्य् आशु तद्भावं गच्छत्य् अम्ब्व् इव वीचिताम्

samādhyabhyāsaśuddhaṃ tat tasya cittaṃ kṣaṇena yat / cintayaty āśu tadbhāvaṃ gacchaty ambv iva vīcitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कदाचित् स समाधानविरतो ऽतिष्ठद् एकधीः । कञ्चित् सञ्चिन्तयाम् आस स्वासनस्थः क्रियाक्रमम्

kadācit sa samādhānavirato 'tiṣṭhad ekadhīḥ / kañcit sañcintayām āsa svāsanasthaḥ kriyākramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य चिन्तयतो जाता प्रतिभेयम् अथ स्वतः । भावयाम्य् आशु लीलार्थं सामान्यजनवृत्तिताम्

tasya cintayato jātā pratibheyam atha svataḥ / bhāvayāmy āśu līlārthaṃ sāmānyajanavṛttitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति सञ्चिन्त्य चेतो ऽस्य स्थितं किञ्चिन् नरान्तरम् । स्पन्दसंस्थानसन्त्यागमात्रेणावर्तके ऽम्ब्व् इव

iti sañcintya ceto 'sya sthitaṃ kiñcin narāntaram / spandasaṃsthānasantyāgamātreṇāvartake 'mbv iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन चित्तनरेणाथ कृतं नामात्मनीच्छया । जीवटो ऽस्मीति सहसा काकतालीयवत् स्थितम्

tena cittanareṇātha kṛtaṃ nāmātmanīcchayā / jīvaṭo 'smīti sahasā kākatālīyavat sthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीवटो विजहाराथ स स्वप्नपुरुषश् चिरम् । स्वप्ननिर्माणनगरे कस्मिंश्चित् पुरवीथिषु

jīvaṭo vijahārātha sa svapnapuruṣaś ciram / svapnanirmāṇanagare kasmiṃścit puravīthiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र पानं पपौ मत्तो भृङ्गः पद्मरसं यथा । शिलयेव दृढं पिष्टस् सुष्वाप घननिद्रया

tatra pānaṃ papau matto bhṛṅgaḥ padmarasaṃ yathā / śilayeva dṛḍhaṃ piṣṭas suṣvāpa ghananidrayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वप्ने ददर्श विप्रत्वं पाठानुष्ठानतुष्टिमत् । प्रतिभामात्रसम्पन्नं चित्तदेशान्तराप्तिवत्

svapne dadarśa vipratvaṃ pāṭhānuṣṭhānatuṣṭimat / pratibhāmātrasampannaṃ cittadeśāntarāptivat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कदाचित् स द्विजश्रेष्ठस् स्वाहर्व्यापारनिष्ठया । आजगाम घनां निद्रां बीजताम् इव पादपः

kadācit sa dvijaśreṣṭhas svāharvyāpāraniṣṭhayā / ājagāma ghanāṃ nidrāṃ bījatām iva pādapaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽप्य् अपश्यत् स्वयं स्वप्ने सामन्तत्वम् अथात्मनि । पताकारथहस्त्यश्वसेनाजलदमालितम्

so 'py apaśyat svayaṃ svapne sāmantatvam athātmani / patākārathahastyaśvasenājaladamālitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स सामन्तः कृताहारः कदाचिद् घननिद्रया । सुष्वापान्तर्व्यवहृतिर् बीजतायाम् इव द्रुमः

sa sāmantaḥ kṛtāhāraḥ kadācid ghananidrayā / suṣvāpāntarvyavahṛtir bījatāyām iva drumaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपश्यद् राजतां स्वप्ने ककुब्वलयमालिनीम् । लालितां भोगपूगेन पुष्पौघेनर्तुताम् इव

apaśyad rājatāṃ svapne kakubvalayamālinīm / lālitāṃ bhogapūgena puṣpaughenartutām iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स कदाचिन् नृपस् स्वस्थस् सुष्वापास्तमितेहितः । पुरोभाविनिजाचारस् स्वं कार्यम् इव कारणे

sa kadācin nṛpas svasthas suṣvāpāstamitehitaḥ / purobhāvinijācāras svaṃ kāryam iva kāraṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपश्यद् आत्मनि स्वप्ने सुरस्त्रीत्वम् अनिन्दितम् । वृक्षः केसरसोल्लासो मञ्जरीत्वम् इवोदितम्

apaśyad ātmani svapne surastrītvam aninditam / vṛkṣaḥ kesarasollāso mañjarītvam ivoditam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा रेमे सुरसेनासु देवोद्यानस्थलीषु च । क्षीराम्भोधितरङ्गेषु लोलेव हरिवल्लभा

sā reme surasenāsu devodyānasthalīṣu ca / kṣīrāmbhodhitaraṅgeṣu loleva harivallabhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुष्वाप सैकदा बाला मत्तोद्यानलतागृहे । संशान्तस्वमनस्स्पन्दं गन्धलेखेव पङ्कजे

suṣvāpa saikadā bālā mattodyānalatāgṛhe / saṃśāntasvamanasspandaṃ gandhalekheva paṅkaje

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ददर्शात्मन्य् अथ स्वप्ने संसर्गवशतोदितम् । मृगीत्वम् आत्मनि स्वैरम् आवर्तत्वम् इवाम्बुता

dadarśātmany atha svapne saṃsargavaśatoditam / mṛgītvam ātmani svairam āvartatvam ivāmbutā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा मृगी लोलनयना कदाचिन् निद्रयाहृता । स्वप्ने ददर्श वल्लीत्वं स्वाभ्यासाद् रूढम् आत्मनि

sā mṛgī lolanayanā kadācin nidrayāhṛtā / svapne dadarśa vallītvaṃ svābhyāsād rūḍham ātmani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिर्यञ्चो ऽपि प्रपश्यन्ति स्वप्नं चित्तस्वभावतः । दृष्टान्तो ऽत्र शुकाश्वेभसञ्ज्ञास्मरणम् अक्षतम्

tiryañco 'pi prapaśyanti svapnaṃ cittasvabhāvataḥ / dṛṣṭānto 'tra śukāśvebhasañjñāsmaraṇam akṣatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा बभूव लता पुष्पफलपल्लवशालिनी । वनदेवीवनोद्यानलतागृहविलासिनी

sā babhūva latā puṣpaphalapallavaśālinī / vanadevīvanodyānalatāgṛhavilāsinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बीजान्तस्स्थाङ्कुराकाररूपयेहाधिरूढया । सापश्यद् अन्तस्संवित्त्या स्फुटं लवनम् आत्मनः

bījāntassthāṅkurākārarūpayehādhirūḍhayā / sāpaśyad antassaṃvittyā sphuṭaṃ lavanam ātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कञ्चित् कालं सुषुप्तस्थकलया जडतां घनम् । अनुभूय ददर्शाथ स्वात्मानं भ्रमरं स्थितम्

kañcit kālaṃ suṣuptasthakalayā jaḍatāṃ ghanam / anubhūya dadarśātha svātmānaṃ bhramaraṃ sthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षट्पदो विजहाराथ वने वनलतास्व् असौ । पद्मिनीषु च फुल्लासु तरुणीष्व् इव वल्लभः

ṣaṭpado vijahārātha vane vanalatāsv asau / padminīṣu ca phullāsu taruṇīṣv iva vallabhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बिम्बाधरं विदलयन् स्वादयन् कौसुमं मधु । स्वपन् कुसुमशय्यासु भुक्त्वा वल्लीविलासिनीः

bimbādharaṃ vidalayan svādayan kausumaṃ madhu / svapan kusumaśayyāsu bhuktvā vallīvilāsinīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स बभूव सरोजिन्यां व्यसनी बिसनालवत् । क्वचिद् एव रतिं याति चेतो जडमतेर् अपि

sa babhūva sarojinyāṃ vyasanī bisanālavat / kvacid eva ratiṃ yāti ceto jaḍamater api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताम् आजगाम नलिनीं परिलोडयितुं गजः । रम्यवस्तुक्षयायैव मूढानां जृम्भते मनः

tām ājagāma nalinīṃ pariloḍayituṃ gajaḥ / ramyavastukṣayāyaiva mūḍhānāṃ jṛmbhate manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नलिनीमथनेनैव समं तेन स षट्पदः । गुणवत्तान्तरे रूढिर् इव चूर्णत्वम् आययौ

nalinīmathanenaiva samaṃ tena sa ṣaṭpadaḥ / guṇavattāntare rūḍhir iva cūrṇatvam āyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रमरो वारणालोकाद् वारणालोकभावनात् । ददर्शात्मानम् आलोलमत्तहस्तितयोदितम्

bhramaro vāraṇālokād vāraṇālokabhāvanāt / dadarśātmānam ālolamattahastitayoditam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुष्कसागरगम्भीरे गजः खाते पपात ह । तमोघनघने शून्ये संसार इव जीवकः

śuṣkasāgaragambhīre gajaḥ khāte papāta ha / tamoghanaghane śūnye saṃsāra iva jīvakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बभूव वल्लभो राज्ञो महान् परबलान्तकः । सदा मदबलक्षीवो घूर्णन्न् इव निशाचरः

babhūva vallabho rājño mahān parabalāntakaḥ / sadā madabalakṣīvo ghūrṇann iva niśācaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कदाचिद् अरिनिस्त्रिंशच्छिन्नस् सो ऽस्तम् उपाययौ । विवेकासिलतालूनरूपो जीव इवात्मनि

kadācid arinistriṃśacchinnas so 'stam upāyayau / vivekāsilatālūnarūpo jīva ivātmani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्यन् गजघटाकुम्भमणीन् प्रोच्छलितान् अलीन् । उत्क्रामन् स गजाज् जीवो भूयो द्रागित्य् अभूद् अलिः

paśyan gajaghaṭākumbhamaṇīn procchalitān alīn / utkrāman sa gajāj jīvo bhūyo drāgity abhūd aliḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सेवमानो वनलताः पुनर् आयात् स पद्मिनीम् । दुस्तरो हि चिराभ्यासो वासनानाम् अबोधतः

sevamāno vanalatāḥ punar āyāt sa padminīm / dustaro hi cirābhyāso vāsanānām abodhataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र हस्तिखुराक्रान्त्या पुनर् आचूर्णतां ययौ । पार्श्वस्थहंससंवित्त्या बभूव कलहंसकः

tatra hastikhurākrāntyā punar ācūrṇatāṃ yayau / pārśvasthahaṃsasaṃvittyā babhūva kalahaṃsakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स हंसः फुल्लपद्मासु सरसीषु चिरं चरन् । कदाचिद् बहुभिर् हंसैस् सङ्गतो विरराज ह

sa haṃsaḥ phullapadmāsu sarasīṣu ciraṃ caran / kadācid bahubhir haṃsais saṅgato virarāja ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्महंसात्मिका संविद् अशब्दार्थवती मनाक् । तत्र पुस्फोर तस्यान्तः प्राग्जाण्डरसबर्हिवत्

brahmahaṃsātmikā saṃvid aśabdārthavatī manāk / tatra pusphora tasyāntaḥ prāgjāṇḍarasabarhivat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तां विभावयन् दूराद् दृढं दाशेषुणा हतः । तत्संवित्त्यनुसन्धानाज् जातः पद्मजसारसः

sa tāṃ vibhāvayan dūrād dṛḍhaṃ dāśeṣuṇā hataḥ / tatsaṃvittyanusandhānāj jātaḥ padmajasārasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रातिसन्ततविवेकवचोविलासैर् आबोधितो ऽधिगतपावनवस्तुदृष्टिः । मुक्तस् स्थितो ननु युगान्तविधौ विदेहमुक्तेन तेन किल भाव्यम् अवश्यम् एव

tatrātisantatavivekavacovilāsair ābodhito 'dhigatapāvanavastudṛṣṭiḥ / muktas sthito nanu yugāntavidhau videhamuktena tena kila bhāvyam avaśyam eva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.