Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 6.82

एवं बहूनि वर्षाणि मिथुनं निर्भरस्पृहम् । रेमे यौवनलीलाभिर् अनन्ताभिर् दिने दिने

evaṃ bahūni varṣāṇi mithunaṃ nirbharaspṛham / reme yauvanalīlābhir anantābhir dine dine

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ यातेषु वर्षेषु बहुष्व् आवृत्तिशालिषु । शनैर् गलति तारुण्ये भिन्नकुम्भाद् इवाम्भसि

atha yāteṣu varṣeṣu bahuṣv āvṛttiśāliṣu / śanair galati tāruṇye bhinnakumbhād ivāmbhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शारदस्येव पर्णस्य मिथुनस्यास्य कालतः । ईषद्विरागो हृदयं सम्यक्प्राग्रसम् अस्पृशत्

śāradasyeva parṇasya mithunasyāsya kālataḥ / īṣadvirāgo hṛdayaṃ samyakprāgrasam aspṛśat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विरागवासनाक्रान्तम् एकान्तस्थम् अचिन्तयत् । मिथुनं तज् जगद्यात्राम् इमाम् इत्थम् अशाश्वतीम्

virāgavāsanākrāntam ekāntastham acintayat / mithunaṃ taj jagadyātrām imām ittham aśāśvatīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं नामेह मनोहारि संसारकुहरभ्रमे । तरङ्गनिकराकारभङ्गुरव्यवहारिणि

kiṃ nāmeha manohāri saṃsārakuharabhrame / taraṅganikarākārabhaṅguravyavahāriṇi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पातः पक्वफलस्येव मरणं दुर्निवारणम् । हिमाशनिर् इवाम्भोजे जरा निपतनोन्मुखी

pātaḥ pakvaphalasyeva maraṇaṃ durnivāraṇam / himāśanir ivāmbhoje jarā nipatanonmukhī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आयुर् गलत्य् अविरतं जलं करतलाद् इव । प्रावृषीव लतातुम्बी तृष्णैका दीर्घतां गता

āyur galaty avirataṃ jalaṃ karatalād iva / prāvṛṣīva latātumbī tṛṣṇaikā dīrghatāṃ gatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शैलनद्या रय इव सम्प्रयात्य् एव यौवनम् । इन्द्रजालम् इवासत्यं जीवितं क्षणसंस्थिति

śailanadyā raya iva samprayāty eva yauvanam / indrajālam ivāsatyaṃ jīvitaṃ kṣaṇasaṃsthiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुखानि प्रपलायन्ते शरा इव गुणच्युताः । पतन्ति चेतो दुःखानि धृष्टा गृध्रा इवामिषम्

sukhāni prapalāyante śarā iva guṇacyutāḥ / patanti ceto duḥkhāni dhṛṣṭā gṛdhrā ivāmiṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्बुदः प्रावृषीवाप्सु शरीरं क्षणभङ्गुरम् । रम्भागर्भ इवासारो व्यवहारो विरागदः

budbudaḥ prāvṛṣīvāpsu śarīraṃ kṣaṇabhaṅguram / rambhāgarbha ivāsāro vyavahāro virāgadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्वरं युवता याता कान्तेवाप्रियकामिनः । बलाद् अरतिर् आयाता वैरस्यम् इव पादपम्

satvaraṃ yuvatā yātā kāntevāpriyakāminaḥ / balād aratir āyātā vairasyam iva pādapam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् इह स्यात् कुसंसारे किं नाम बत शोभनम् । यद् आसाद्य पुनश् चेतो दशासु न विदूयते

tad iha syāt kusaṃsāre kiṃ nāma bata śobhanam / yad āsādya punaś ceto daśāsu na vidūyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति निर्णीय युग्मं तत् संसारव्याधिभेषजम् । चिरं विचारयाम् आस शास्त्रम् अध्यात्म सम्मतम्

iti nirṇīya yugmaṃ tat saṃsāravyādhibheṣajam / ciraṃ vicārayām āsa śāstram adhyātma sammatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मज्ञानैकमन्त्रेण संसृत्याख्या विषूचिका । संशाम्यतीति निश्चित्य ताव् आस्तां तत्परायणौ

ātmajñānaikamantreṇa saṃsṛtyākhyā viṣūcikā / saṃśāmyatīti niścitya tāv āstāṃ tatparāyaṇau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्चित्तौ तद्गतप्राणौ तत्कथौ तद्विदाश्रयौ । तद्विदेकार्चनपरौ तदीहौ तौ बभूवतुः

taccittau tadgataprāṇau tatkathau tadvidāśrayau / tadvidekārcanaparau tadīhau tau babhūvatuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रैवातिघनाभ्यासौ बोधयन्तौ परस्परम् । तत्प्रीतौ तत्समारम्भौ चिरकालं बभूवतुः

tatraivātighanābhyāsau bodhayantau parasparam / tatprītau tatsamārambhau cirakālaṃ babhūvatuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ साविरतं बाला रमणीयपदक्रमान् । श्रुत्वाध्यात्मविदां वक्त्राच् छास्त्रार्थांस् तारणक्षमान्

atha sāvirataṃ bālā ramaṇīyapadakramān / śrutvādhyātmavidāṃ vaktrāc chāstrārthāṃs tāraṇakṣamān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्थं विचारयाम् आस स्वम् आत्मानम् अहर्निशम् । अव्यापृता व्यापृता च धिया धवलयाशये

itthaṃ vicārayām āsa svam ātmānam aharniśam / avyāpṛtā vyāpṛtā ca dhiyā dhavalayāśaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रेक्षे तावत् स्वम् आत्मानं किम् इदं स्याम् इति स्वयम् । कस्यायं जागतो मोहः कथम् अभ्युत्थितः क्व वा

prekṣe tāvat svam ātmānaṃ kim idaṃ syām iti svayam / kasyāyaṃ jāgato mohaḥ katham abhyutthitaḥ kva vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहस् तावज् जडो मूको नाहम् इत्य् एव निश्चयः । आबालम् एतत् संसिद्धं मृतौ चैवानुभूयते

dehas tāvaj jaḍo mūko nāham ity eva niścayaḥ / ābālam etat saṃsiddhaṃ mṛtau caivānubhūyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्मेन्द्रियगणश् चास्य न भिन्नो ऽवयवात्मकः । अवयवावयविनोर् अभेदाज् जड एव च

karmendriyagaṇaś cāsya na bhinno 'vayavātmakaḥ / avayavāvayavinor abhedāj jaḍa eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्धीन्द्रियगणो ऽप्य् एवं जड एवेति दृश्यते । प्रेर्यते मनसा यस्माद् यष्ट्येव भुवि लोष्टकः

buddhīndriyagaṇo 'py evaṃ jaḍa eveti dṛśyate / preryate manasā yasmād yaṣṭyeva bhuvi loṣṭakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनश् चैव जडं मन्ये सङ्कल्पात्मकशक्तिमत् । क्षेपणैर् इव पाषाणः प्रेर्यते बुद्धिनिश्चयैः

manaś caiva jaḍaṃ manye saṅkalpātmakaśaktimat / kṣepaṇair iva pāṣāṇaḥ preryate buddhiniścayaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्धिर् निश्चयरूपैवं जडासत्येति निश्चयः । खातेनेव सरित् स्वैरम् अहङ्कारेण वाह्यते

buddhir niścayarūpaivaṃ jaḍāsatyeti niścayaḥ / khāteneva sarit svairam ahaṅkāreṇa vāhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहङ्कारो ऽपि निस्सारो जड एवं शवात्मकः । जीवेन जन्यते यक्षो बालेनेव भ्रमात्मकः

ahaṅkāro 'pi nissāro jaḍa evaṃ śavātmakaḥ / jīvena janyate yakṣo bāleneva bhramātmakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीवश् च कलनाकारो वातात्मा हृदये स्थितः । शुक्रसारो ऽन्तर् अन्येन केनापि परिजीवति

jīvaś ca kalanākāro vātātmā hṛdaye sthitaḥ / śukrasāro 'ntar anyena kenāpi parijīvati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आम् अहो ज्ञातम् एतेन चेत्योल्लेखकलङ्किना । जीवो जीवति जीवेन चिद्रूपेणात्मरूपिणा

ām aho jñātam etena cetyollekhakalaṅkinā / jīvo jīvati jīvena cidrūpeṇātmarūpiṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चेत्यभ्रमवता जीवश् चिद्रूपेणैव जीवति । आमोदः पवनेनेव खातेनेव सरिद्रयः

cetyabhramavatā jīvaś cidrūpeṇaiva jīvati / āmodaḥ pavaneneva khāteneva saridrayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असत्यजडचेत्यांशश्रयणाच् चिद्वपुर् जडम् । महाजडगतो ह्य् अग्निर् अपि रूपं स्वम् उज्झति

asatyajaḍacetyāṃśaśrayaṇāc cidvapur jaḍam / mahājaḍagato hy agnir api rūpaṃ svam ujjhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सद् वासद् वा यद् आभासि चित् समाचामति स्वतः । स्वं रूपम् अलम् उत्सृज्य तद् एव भवति क्षणात्

sad vāsad vā yad ābhāsi cit samācāmati svataḥ / svaṃ rūpam alam utsṛjya tad eva bhavati kṣaṇāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं चिद्रूपम् अप्य् एतच् चेत्योन्मुखतया स्वयम् । जडं शून्यम् असङ्कल्पं चेतत्य् अन्यप्रबोधितम्

evaṃ cidrūpam apy etac cetyonmukhatayā svayam / jaḍaṃ śūnyam asaṅkalpaṃ cetaty anyaprabodhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति सञ्चिन्त्य चूडाला केनैषा चित् प्रचेतते । इति सञ्चिन्तयाम् आस चिराच् चेत्थं व्यबुध्यत

iti sañcintya cūḍālā kenaiṣā cit pracetate / iti sañcintayām āsa cirāc cetthaṃ vyabudhyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो नु चिरकालेन ज्ञातं ज्ञेयम् अनामयम् । यद् वै चिच्चमितं कृत्वा न किञ्चिद् दूयते पुनः

aho nu cirakālena jñātaṃ jñeyam anāmayam / yad vai ciccamitaṃ kṛtvā na kiñcid dūyate punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एते हि चिद्विलासान्ता मनोबुद्धीन्द्रियादयः । असन्तस् सन्त एवाहो द्वितीयेन्दुवद् आस्थिताः

ete hi cidvilāsāntā manobuddhīndriyādayaḥ / asantas santa evāho dvitīyenduvad āsthitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महाचिद् एकैवास्तीह महासत्तेति योच्यते । निष्कलङ्का समा शुद्धा निरहङ्काररूपिणी

mahācid ekaivāstīha mahāsatteti yocyate / niṣkalaṅkā samā śuddhā nirahaṅkārarūpiṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुद्धसंवेदनाकारा शिवं चिन्मात्रम् अच्युता । सकृद्विभाता विमला नित्योदयवती स्थिता

śuddhasaṃvedanākārā śivaṃ cinmātram acyutā / sakṛdvibhātā vimalā nityodayavatī sthitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सद्ब्रह्मपरमात्मादिनामभिर् याभिधीयते । चेत्यचेतनचित्तादि नास्या भिन्नं न सा ततः

sadbrahmaparamātmādināmabhir yābhidhīyate / cetyacetanacittādi nāsyā bhinnaṃ na sā tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तयैषा चेत्यते चिच्छ्रीस् सैषाद्या चिद् इति स्मृता । अचेत्यं यद् इदं चित्त्वं तत् तस्या रूपम् अक्षतम्

tayaiṣā cetyate cicchrīs saiṣādyā cid iti smṛtā / acetyaṃ yad idaṃ cittvaṃ tat tasyā rūpam akṣatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनोबुद्धीन्द्रियाद्यर्थरूपैस् सैवं विजृम्भते । तरङ्गकणकल्लोलवलनैर् अम्ब्व् इवात्मनि

manobuddhīndriyādyartharūpais saivaṃ vijṛmbhate / taraṅgakaṇakallolavalanair ambv ivātmani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जगद्भूतपदार्थानां सत्ता स्फुरति सान्तरे । यद् इदं तत् परं रूपं तस्याः खलु महाचितेः

jagadbhūtapadārthānāṃ sattā sphurati sāntare / yad idaṃ tat paraṃ rūpaṃ tasyāḥ khalu mahāciteḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुद्धसंविन्महासिंही सेयं समसमोदिता । अनन्ययैवान्ययेव जगज्जृम्भिकया स्थिता

śuddhasaṃvinmahāsiṃhī seyaṃ samasamoditā / ananyayaivānyayeva jagajjṛmbhikayā sthitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्ता तद्व्यतिरेकेण नान्या सम्भवतीह हि । विचित्रहेमभाण्डानां ननु हेमेतरा यथा

sattā tadvyatirekeṇa nānyā sambhavatīha hi / vicitrahemabhāṇḍānāṃ nanu hemetarā yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा यथोदेति तद्रूपम् आत्मानं चेतति स्वयम् । स्वचित्त्वेन द्रवत्वेन तरङ्गादित्वम् अम्ब्व् इव

sā yathodeti tadrūpam ātmānaṃ cetati svayam / svacittvena dravatvena taraṅgāditvam ambv iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महाचितो जगच् चित्त्वाद् उदेतीवानुदय्य् अपि । तदात्मैव यथावर्तो रूपवाञ् जलधौ द्रवात्

mahācito jagac cittvād udetīvānudayy api / tadātmaiva yathāvarto rūpavāñ jaladhau dravāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं चिन्मात्रम् एवाहम् अनहम्भावम् आततम् । न तस्य जन्ममरणे न च स्तस् सदसद्गती

evaṃ cinmātram evāham anahambhāvam ātatam / na tasya janmamaraṇe na ca stas sadasadgatī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न नाशस् सम्भवत्य् अस्य चिन्मात्रनभसः क्वचित् । अच्छेद्यो ऽयम् अदाह्यो ऽयं चिदात्मा नित्यनिर्मलः

na nāśas sambhavaty asya cinmātranabhasaḥ kvacit / acchedyo 'yam adāhyo 'yaṃ cidātmā nityanirmalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो नु चिरकालेन शान्तास्मि परिनिर्वृता । निर्वासितमतिर् मुक्तम् आसे निर्मन्दराब्धिवत्

aho nu cirakālena śāntāsmi parinirvṛtā / nirvāsitamatir muktam āse nirmandarābdhivat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असदाभासम् अत्यच्छम् अनन्तम् अजम् अच्युतम् । आत्माकाशम् अनायासम् अवलम्ब्य रमे चिरम्

asadābhāsam atyaccham anantam ajam acyutam / ātmākāśam anāyāsam avalambya rame ciram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनन्तम् इदम् आकाशं भूतौघश् चाचलादिकः । सुरासुरयुतं विश्वम् एतन्मयम् अकृत्रिमम्

anantam idam ākāśaṃ bhūtaughaś cācalādikaḥ / surāsurayutaṃ viśvam etanmayam akṛtrimam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुस्तकर्ममयी सेना सर्वा मृण्मात्रकं यथा । द्रष्टृदृश्यदृशां सत्ता चिन्मात्रैकमयी तथा

pustakarmamayī senā sarvā mṛṇmātrakaṃ yathā / draṣṭṛdṛśyadṛśāṃ sattā cinmātraikamayī tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदम् ऐक्यम् इदं द्वित्वम् अहं नाहम् इतीति च । क इह भ्रमसम्मोहः कथं कस्य कुतः क्व वा

idam aikyam idaṃ dvitvam ahaṃ nāham itīti ca / ka iha bhramasammohaḥ kathaṃ kasya kutaḥ kva vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् अनन्तम् अनायासम् उपशान्तास्मि खं स्थिता । निर्वामि परिनिर्वाणा सत्यम् आसे गतज्वरम्

tad anantam anāyāsam upaśāntāsmi khaṃ sthitā / nirvāmi parinirvāṇā satyam āse gatajvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अचेतनं चेतनं वा यो यो नामाभिचेतति । सत्तामात्रात्म तद्रूपं स्वं महाचिति संस्थितम्

acetanaṃ cetanaṃ vā yo yo nāmābhicetati / sattāmātrātma tadrūpaṃ svaṃ mahāciti saṃsthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनेह नाहम् नान्यश् च न भावाभावसम्भवः । शान्तं सर्वं निरालम्बं केवलं संस्थितं परम्

teneha nāham nānyaś ca na bhāvābhāvasambhavaḥ / śāntaṃ sarvaṃ nirālambaṃ kevalaṃ saṃsthitaṃ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्थं विचारणपरा परमावबोधाद् बुद्ध्वा यथास्थितम् इदं परमात्मतत्त्वम् । संशान्तरागभयमोहमनोविलासा शान्ता बभूव शरदम्बरलेखिकेव

itthaṃ vicāraṇaparā paramāvabodhād buddhvā yathāsthitam idaṃ paramātmatattvam / saṃśāntarāgabhayamohamanovilāsā śāntā babhūva śaradambaralekhikeva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.