Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 6.86

अणुतां स्थूलतां चायं यथा गच्छति योगिनाम् । देहो राम तथा सम्यग् वक्ष्यमाणम् इदं शृणु

aṇutāṃ sthūlatāṃ cāyaṃ yathā gacchati yoginām / deho rāma tathā samyag vakṣyamāṇam idaṃ śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृद्य् अब्जपत्त्रकोशोत्थः प्रस्फुरत्य् आनलः कणः । हेमभ्रमरवत् सान्ध्ये विद्युत्कण इवाम्बुदे

hṛdy abjapattrakośotthaḥ prasphuraty ānalaḥ kaṇaḥ / hemabhramaravat sāndhye vidyutkaṇa ivāmbude

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स प्रवर्धनसंवित्त्या वात्ययेवाशु वर्धते । संविद्रूपतया नूनम् अर्कवद् याति चोदयम्

sa pravardhanasaṃvittyā vātyayevāśu vardhate / saṃvidrūpatayā nūnam arkavad yāti codayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सन्ध्याभ्रप्रथमार्काभो वृद्धिम् अभ्यागतः क्षणात् । गालयत्य् अखिलं साङ्गं देहं हेम यथानलः

sandhyābhraprathamārkābho vṛddhim abhyāgataḥ kṣaṇāt / gālayaty akhilaṃ sāṅgaṃ dehaṃ hema yathānalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जलस्पर्शासहो युक्त्या गालयत्य् उपलाद्य् अपि । बाह्य एवानलस्पन्द आन्तरस् तु विशेषतः

jalasparśāsaho yuktyā gālayaty upalādy api / bāhya evānalaspanda āntaras tu viśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स शरीरद्रवः पश्चाद् विधूय क्वापि नीयते । चित्क्षोभितेन प्राणेन नीहारो वात्यया यथा

sa śarīradravaḥ paścād vidhūya kvāpi nīyate / citkṣobhitena prāṇena nīhāro vātyayā yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आधारनाडिनिर्हीना व्योमस्थैवावशिष्यते । शक्तिः कुण्डलिनी वह्नेर् धूमलेखेव निर्गता

ādhāranāḍinirhīnā vyomasthaivāvaśiṣyate / śaktiḥ kuṇḍalinī vahner dhūmalekheva nirgatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रोडीकृतमनोबुद्धिमयजीवाद्यहङ्कृतिः । अन्तस्स्फुरच्चमत्कारा धूमलेखेव तागरी

kroḍīkṛtamanobuddhimayajīvādyahaṅkṛtiḥ / antassphuraccamatkārā dhūmalekheva tāgarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बिसवालव्रणे भित्ताव् उपले दिवि भूतले । सा यथा योज्यते यत्र तेन निर्यात्य् अलं तथा

bisavālavraṇe bhittāv upale divi bhūtale / sā yathā yojyate yatra tena niryāty alaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संवित्तिस् सैव यद्य् अङ्ग रसादानाद् यथाक्रमम् । रसेनापूर्णताम् एति तन् नीहार इवाम्बुना

saṃvittis saiva yady aṅga rasādānād yathākramam / rasenāpūrṇatām eti tan nīhāra ivāmbunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसपूर्णा यम् आकारं भावयत्य् आशु तत् तथा । धत्ते चित्रकृतो बुद्धौ रेखा राम यथाकृतिम्

rasapūrṇā yam ākāraṃ bhāvayaty āśu tat tathā / dhatte citrakṛto buddhau rekhā rāma yathākṛtim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृढभाववशाद् अन्तर् अस्थीन्य् आप्नोति सा ततः । मातृगर्भनिषण्णेव सुषिक्तेवाङ्कुरस्थितिः

dṛḍhabhāvavaśād antar asthīny āpnoti sā tataḥ / mātṛgarbhaniṣaṇṇeva suṣiktevāṅkurasthitiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथाभिमतम् आकारं प्रमाणं चेति राघव । जीवशक्तिर् अवाप्नोति सुमेर्वादि तृणादि वा

yathābhimatam ākāraṃ pramāṇaṃ ceti rāghava / jīvaśaktir avāpnoti sumervādi tṛṇādi vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुतं त्वया योगसाध्यम् अणिमाद्यर्थसाधनम् । ज्ञानसाध्यम् इदानीं त्वं शृणु श्रवणभूषणम्

śrutaṃ tvayā yogasādhyam aṇimādyarthasādhanam / jñānasādhyam idānīṃ tvaṃ śṛṇu śravaṇabhūṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकं चिन्मात्रम् अस्तीह शुद्धं सोम्यम् अलक्षितम् । सूक्ष्मात् सूक्ष्मतरं शान्तं नाजगन् न जगत्क्रियाः

ekaṃ cinmātram astīha śuddhaṃ somyam alakṣitam / sūkṣmāt sūkṣmataraṃ śāntaṃ nājagan na jagatkriyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् चिनोत्य् आत्मनात्मानं सङ्कल्पोन्मुखतां गतम् । यदा तदा जीव इति प्रोक्तम् आबिलतां गतम्

tac cinoty ātmanātmānaṃ saṅkalponmukhatāṃ gatam / yadā tadā jīva iti proktam ābilatāṃ gatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असत्यम् एव सङ्कल्पभ्रमेणेदं शरीरकम् । जीवः पश्यति मूढात्मा बालो यक्षम् इवोद्धतम्

asatyam eva saṅkalpabhrameṇedaṃ śarīrakam / jīvaḥ paśyati mūḍhātmā bālo yakṣam ivoddhatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा तु ज्ञानदीपेन सम्यगालोक आगते । सङ्कल्पमोहो जीवस्य क्षीयते शरदभ्रवत्

yadā tu jñānadīpena samyagāloka āgate / saṅkalpamoho jīvasya kṣīyate śaradabhravat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शान्तिम् आयाति देहो ऽयं सर्वसङ्कल्पसङ्क्षये । तदा राघव निश्शेषं दीपस् तैलक्षये यथा

śāntim āyāti deho 'yaṃ sarvasaṅkalpasaṅkṣaye / tadā rāghava niśśeṣaṃ dīpas tailakṣaye yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निद्राव्यपगमे जन्तुर् यथा स्वप्नं न पश्यति । जीवो हि भाविते सत्ये तथा देहं न पश्यति

nidrāvyapagame jantur yathā svapnaṃ na paśyati / jīvo hi bhāvite satye tathā dehaṃ na paśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतत्त्वे तत्त्वभावेन जीवो देहावृतस् स्थितः । निर्देहो भवति श्रीमान् सुखी तत्त्वैकभावनात्

atattve tattvabhāvena jīvo dehāvṛtas sthitaḥ / nirdeho bhavati śrīmān sukhī tattvaikabhāvanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनात्मनि शरीरादाव् आत्मभावनम् अङ्ग यत् । सूर्याद्यालोकदुर्भेदं हार्दं तद् दारुणं तमः

anātmani śarīrādāv ātmabhāvanam aṅga yat / sūryādyālokadurbhedaṃ hārdaṃ tad dāruṇaṃ tamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मन्य् एवात्मभावेन सर्वव्यापि निरञ्जनम् । चिन्मात्रम् अमलो ऽस्मीति ज्ञानादित्येन पश्यति

ātmany evātmabhāvena sarvavyāpi nirañjanam / cinmātram amalo 'smīti jñānādityena paśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिमन्वन्तरं राम बुद्धताम् अनुतिष्ठति । कलौ हरिर् अमेयात्मा किञ्चिद् आश्रित्य कारणम्

pratimanvantaraṃ rāma buddhatām anutiṣṭhati / kalau harir ameyātmā kiñcid āśritya kāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य बुद्धाभिधानस्य मुनिनाथस्य राघव । ये भक्तिमन्तो धीमन्तो मोक्षमार्गाभिकाङ्क्षिणः

tasya buddhābhidhānasya munināthasya rāghava / ye bhaktimanto dhīmanto mokṣamārgābhikāṅkṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शून्यं विज्ञानमात्रं वा मध्यं वा किञ्चिद् एतयोः । अस्तीति हेतूपन्यासैर् ब्रह्म व्यपदिशन्ति ते

śūnyaṃ vijñānamātraṃ vā madhyaṃ vā kiñcid etayoḥ / astīti hetūpanyāsair brahma vyapadiśanti te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां मध्ये हि विज्ञानविदो द्वित्वे क्षयीकृते । जगद् भ्रान्तिपरामर्शमात्रं पश्यन्ति नेतरत्

teṣāṃ madhye hi vijñānavido dvitve kṣayīkṛte / jagad bhrāntiparāmarśamātraṃ paśyanti netarat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्यं माध्यमिकाः प्राहुः क्षणभङ्गविदः परे । न शून्यं न च विज्ञानम् इदं किञ्चिद् इति स्थिताः

madhyaṃ mādhyamikāḥ prāhuḥ kṣaṇabhaṅgavidaḥ pare / na śūnyaṃ na ca vijñānam idaṃ kiñcid iti sthitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते शून्यवादिनस् त्व् अन्ये शून्यत्वदृढभावनाः । व्योम्नश् शून्यतरं सर्वं जगद् इत्य् आस्थयोज्झिताः

te śūnyavādinas tv anye śūnyatvadṛḍhabhāvanāḥ / vyomnaś śūnyataraṃ sarvaṃ jagad ity āsthayojjhitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकम् आकाशम् एवोच्चैर् आकाशविशदाशयाः । पश्यन्ति राम नात्मानं जगदादि च वा पृथक्

ekam ākāśam evoccair ākāśaviśadāśayāḥ / paśyanti rāma nātmānaṃ jagadādi ca vā pṛthak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिलाकुड्येन निर्यान्ति नभसेवानिरोधितम् । शस्त्रानिलैर् न भिद्यन्ते नभोभागा इवाचलाः

śilākuḍyena niryānti nabhasevānirodhitam / śastrānilair na bhidyante nabhobhāgā ivācalāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुमेरुविपुलाकारा अप्य् आदित्यांशुरेणुषु । बिसतन्तुषु मेघेषु तिष्ठन्ति परमाणुवत्

sumeruvipulākārā apy ādityāṃśureṇuṣu / bisatantuṣu megheṣu tiṣṭhanti paramāṇuvat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शून्यत्वम् इव संयाताश् शून्यताबद्धभावनाः । शून्या इव नभोभागाश् शून्ये तिष्ठन्ति विज्वरम्

śūnyatvam iva saṃyātāś śūnyatābaddhabhāvanāḥ / śūnyā iva nabhobhāgāś śūnye tiṣṭhanti vijvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शून्ये च विदितात्मानो भावयन्ति यथैव यत् । तत् तथैवाशु पश्यन्ति दृढभावनया स्वया

śūnye ca viditātmāno bhāvayanti yathaiva yat / tat tathaivāśu paśyanti dṛḍhabhāvanayā svayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृढभावानुसन्धानाद् विमूढा अपि राघव । विषं नयन्त्य् अमृतताम् अमृतं विषताम् अपि

dṛḍhabhāvānusandhānād vimūḍhā api rāghava / viṣaṃ nayanty amṛtatām amṛtaṃ viṣatām api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं यथा यथैवेह भाव्यते दृढभावनम् । भूयते हि तथैवाशु तद् एत्य् आलोकितं पुनः

evaṃ yathā yathaiveha bhāvyate dṛḍhabhāvanam / bhūyate hi tathaivāśu tad ety ālokitaṃ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यभावेन दृष्टो ऽयं देहो देहो भवत्य् अलम् । दृष्टस् त्व् असत्यभावेन व्योमतां याति देहकः

satyabhāvena dṛṣṭo 'yaṃ deho deho bhavaty alam / dṛṣṭas tv asatyabhāvena vyomatāṃ yāti dehakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अणिमादिपदप्राप्तौ ज्ञानयुक्तिर् इति श्रुता । भवतैषाधुना राम युक्तिम् अन्याम् इमां शृणु

aṇimādipadaprāptau jñānayuktir iti śrutā / bhavataiṣādhunā rāma yuktim anyām imāṃ śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रेचकाभ्यासयोगेन जीवः कुण्डलिनीगृहात् । उद्धृत्य योज्यते वायाव् आमोदः कुसुमाद् इव

recakābhyāsayogena jīvaḥ kuṇḍalinīgṛhāt / uddhṛtya yojyate vāyāv āmodaḥ kusumād iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्यज्यते विगतस्पन्दो देहो ऽयं काष्ठलोष्टवत् । देहे विजीवे विमणौ वंशे च क इवादरः

tyajyate vigataspando deho 'yaṃ kāṣṭhaloṣṭavat / dehe vijīve vimaṇau vaṃśe ca ka ivādaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थावरे जङ्गमे वापि यथाभिमतयेच्छया । भोक्तुं तत्सम्पदं सम्यग् जीवो ऽन्तर् विनिवेश्यते

sthāvare jaṅgame vāpi yathābhimatayecchayā / bhoktuṃ tatsampadaṃ samyag jīvo 'ntar viniveśyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति सिद्धिश्रियं भुक्त्वा स्थितं चेत् तद् वपुः पुनः । प्रविश्यते स्वम् अन्यद् वा यद् यथात्राभिरोचते

iti siddhiśriyaṃ bhuktvā sthitaṃ cet tad vapuḥ punaḥ / praviśyate svam anyad vā yad yathātrābhirocate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहाद् अयातया विष्वग् व्याप्तवत्या च खानिलम् । संविदा जगद् आपूर्य सम्पूर्णं स्थीयते ऽथ वा

dehād ayātayā viṣvag vyāptavatyā ca khānilam / saṃvidā jagad āpūrya sampūrṇaṃ sthīyate 'tha vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञात्वा सदाभ्युदितम् उज्झितदोषम् ईशं यद् यद् यथा समभिवाञ्छति चित्प्रकाशः । प्राप्नोति तत् तद् अचिरेण तथैव राम सम्पत्पदं विदुर् अनावरणत्वम् एव

jñātvā sadābhyuditam ujjhitadoṣam īśaṃ yad yad yathā samabhivāñchati citprakāśaḥ / prāpnoti tat tad acireṇa tathaiva rāma sampatpadaṃ vidur anāvaraṇatvam eva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.