Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 6.89

स्वोत्पत्तिकारणप्राप्तौ कथं दुःखं सुखं च वा । अभ्युदेतीति वद मे दूरस्थायाम् अपि प्रभो

svotpattikāraṇaprāptau kathaṃ duḥkhaṃ sukhaṃ ca vā / abhyudetīti vada me dūrasthāyām api prabho

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्युदारम् अतीवाच्छं बह्वर्थं वचनं तव । श्रोतुं तृप्तिं न गच्छामि मयूरो ऽभ्ररवेष्व् इव

atyudāram atīvācchaṃ bahvarthaṃ vacanaṃ tava / śrotuṃ tṛptiṃ na gacchāmi mayūro 'bhraraveṣv iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वोत्पत्तिकारणं हृद्यं वस्त्व् आदायाक्षपाणिभिः । सुखसंविद् इयं बाला नूनम् उल्लसति स्वतः

svotpattikāraṇaṃ hṛdyaṃ vastv ādāyākṣapāṇibhiḥ / sukhasaṃvid iyaṃ bālā nūnam ullasati svataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृद्गता क्षोभम् आयाता जीवं कुण्डलिनीगतम् । सोम्यम् उद्बोधयत्य् अन्तस् सिंहम् अभ्ररवो यथा

hṛdgatā kṣobham āyātā jīvaṃ kuṇḍalinīgatam / somyam udbodhayaty antas siṃham abhraravo yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राणावपूरिता नाडीर् जीव आक्रमति स्फुरन् । सम्यक्सेकप्रबुद्धात्मा रसो द्रुमलता इव

prāṇāvapūritā nāḍīr jīva ākramati sphuran / samyaksekaprabuddhātmā raso drumalatā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुखप्रबोधसञ्चारे दुःखबोधगमे तथा । जीवस्य नियता नाड्यः पृथग् देहे स्थितिं गताः

sukhaprabodhasañcāre duḥkhabodhagame tathā / jīvasya niyatā nāḍyaḥ pṛthag dehe sthitiṃ gatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुखितः प्रस्फुरत्य् एष यासु तासु न दुःखितः । ये हि मार्गास् सुवेषस्य कुवेषस्य न ते शुभाः

sukhitaḥ prasphuraty eṣa yāsu tāsu na duḥkhitaḥ / ye hi mārgās suveṣasya kuveṣasya na te śubhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीवस् सदैव सर्वत्र देहे तिष्ठति वै किल । तस्य दुःखे सुखे वापि नियतं स्फुरितं कुतः

jīvas sadaiva sarvatra dehe tiṣṭhati vai kila / tasya duḥkhe sukhe vāpi niyataṃ sphuritaṃ kutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावत्प्रमाणं जीवो ऽयं संशाम्यत्य् अपरिस्फुरन् । तावत्प्रमाणम् एवैनं मुक्तं मुक्तम् अवैहि वै

yāvatpramāṇaṃ jīvo 'yaṃ saṃśāmyaty aparisphuran / tāvatpramāṇam evainaṃ muktaṃ muktam avaihi vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावत्प्रमाणम् अधिकं स्फुरति क्षुब्धमारुतम् । तावत्प्रमाणम् एवैनं बद्धं बद्धम् अवैहि मे

yāvatpramāṇam adhikaṃ sphurati kṣubdhamārutam / tāvatpramāṇam evainaṃ baddhaṃ baddham avaihi me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुखदुःखकलास्पन्दो बन्धो जीवस्य नेतरः । तदभावो हि मोक्षस् स्याद् बोधात् सम्पद्यते च सः

sukhaduḥkhakalāspando bandho jīvasya netaraḥ / tadabhāvo hi mokṣas syād bodhāt sampadyate ca saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुखदुःखदशे यावद् आनीते नेन्द्रियैश् शठैः । तावत् सुप्तसमस् सोम्यो जीवस् तिष्ठति शान्तवत्

sukhaduḥkhadaśe yāvad ānīte nendriyaiś śaṭhaiḥ / tāvat suptasamas somyo jīvas tiṣṭhati śāntavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुखम् आलोक्य वा दुःखम् अक्षानीतं चलद्वपुः । समुत्फलति जीवो ऽन्तर् दृष्टेन्दुर् इव तोयधिः

sukham ālokya vā duḥkham akṣānītaṃ caladvapuḥ / samutphalati jīvo 'ntar dṛṣṭendur iva toyadhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीवः क्षुभ्यति दृष्टेन संविदाङ्ग सुखादिना । आमिषेणेव मार्जारो मौर्ख्यम् एवात्र कारणम्

jīvaḥ kṣubhyati dṛṣṭena saṃvidāṅga sukhādinā / āmiṣeṇeva mārjāro maurkhyam evātra kāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बोधेन बोध्यते जीव आत्मज्ञानात्मनात्मना । सुखदुःखादि नास्तीति तेनासौ याति सोम्यताम्

bodhena bodhyate jīva ātmajñānātmanātmanā / sukhaduḥkhādi nāstīti tenāsau yāti somyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न सत् सुखादि नैतन् मे मुधा चायम् अहं स्थितः । इति जीवः प्रबुद्धो ऽन्तर् निर्वाणं याति शाम्यति

na sat sukhādi naitan me mudhā cāyam ahaṃ sthitaḥ / iti jīvaḥ prabuddho 'ntar nirvāṇaṃ yāti śāmyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुखादिवस्त्व् असद्रूपम् इत्य् अन्तर्बोधसंविदा । न तदुन्मुखतां याति जीवश् शाम्यति केवलम्

sukhādivastv asadrūpam ity antarbodhasaṃvidā / na tadunmukhatāṃ yāti jīvaś śāmyati kevalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वम् एव चिदाकाशं ब्रह्मेति घननिश्चये । स्थितिं याते शमं याति जीवो निस्स्नेहदीपवत्

sarvam eva cidākāśaṃ brahmeti ghananiścaye / sthitiṃ yāte śamaṃ yāti jīvo nissnehadīpavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीपवच् छमम् आयाति सुखादिस्नेहसङ्क्षये । सर्वम् एकम् इति ज्ञात्वा जीवो द्वित्वाविभावनात्

dīpavac chamam āyāti sukhādisnehasaṅkṣaye / sarvam ekam iti jñātvā jīvo dvitvāvibhāvanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वम् आकाशम् एवेति बुद्ध्वा क्सोभं न गच्छति । जीवश् शून्येन शून्यस्य कः किल क्षोभविभ्रमः

sarvam ākāśam eveti buddhvā ksobhaṃ na gacchati / jīvaś śūnyena śūnyasya kaḥ kila kṣobhavibhramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीवेनेदृग्विधेनैवं यद् आ प्रथमसर्गतः । स्वयं संविदितो मार्गस् तेनैवाद्यापि गच्छति

jīvenedṛgvidhenaivaṃ yad ā prathamasargataḥ / svayaṃ saṃvidito mārgas tenaivādyāpi gacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुखसञ्चारयोग्यासु जीवे सरति नाडिषु । देवपुत्र भवत्य् एतद् वीर्यविच्यवनं कथम्

sukhasañcārayogyāsu jīve sarati nāḍiṣu / devaputra bhavaty etad vīryavicyavanaṃ katham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीवः क्षुब्धयति क्षुब्धः प्राणादिपवनावलीम् । संविदाज्ञांशमात्रेण सेनाम् इव महीपतिः

jīvaḥ kṣubdhayati kṣubdhaḥ prāṇādipavanāvalīm / saṃvidājñāṃśamātreṇa senām iva mahīpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातस्पन्देन मेदोऽन्तर् मज्जासारश् च स्वस्थितिम् । त्यजत्य् अम्ब्वभ्रसौगन्ध्यरजःपत्त्रतृणादि व

vātaspandena medo'ntar majjāsāraś ca svasthitim / tyajaty ambvabhrasaugandhyarajaḥpattratṛṇādi va

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चलितं वस्त्व् अधो याति वार्यादि दहनादि खम् । देहान् नाडीप्रणालेन शुक्रं याति बहिस्स्थितिम्

calitaṃ vastv adho yāti vāryādi dahanādi kham / dehān nāḍīpraṇālena śukraṃ yāti bahissthitim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवपुत्र महाज्ञो ऽसि वेत्सि पूर्वापरं स्थितेः । ज्ञायसे वचनाद् एव स्वभावो हि किम् उच्यते

devaputra mahājño 'si vetsi pūrvāparaṃ sthiteḥ / jñāyase vacanād eva svabhāvo hi kim ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदिसर्गे यथा यद् यत् स्फुरितं ब्रह्म ब्रह्मणि । घटावटपटाद्यात्म तथैवाद्यापि च स्थितम्

ādisarge yathā yad yat sphuritaṃ brahma brahmaṇi / ghaṭāvaṭapaṭādyātma tathaivādyāpi ca sthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काकतालीयवद् वारिबुद्बुदोत्पत्तिनाशवत् । घुणाक्षरवद् उच्छूनं तं स्वभावं विदुर् बुधाः

kākatālīyavad vāribudbudotpattināśavat / ghuṇākṣaravad ucchūnaṃ taṃ svabhāvaṃ vidur budhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्मिन् स्वभाववशतो जगति प्ररूढे देहास् स्फुरन्ति विविधा विविधाविकाराः । प्रक्षीणवासनतया न भवन्ति केचिद् भूयो भवन्ति च पुनस् त्व् इतरे घनास्थाः

asmin svabhāvavaśato jagati prarūḍhe dehās sphuranti vividhā vividhāvikārāḥ / prakṣīṇavāsanatayā na bhavanti kecid bhūyo bhavanti ca punas tv itare ghanāsthāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.