Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 6.9

आकारजातम् उदितं शुद्धं हरिहराद्य् अपि । अविद्यैवेत्य् अहं श्रुत्वा ब्रह्मन् भ्रमम् इवागतः

ākārajātam uditaṃ śuddhaṃ hariharādy api / avidyaivety ahaṃ śrutvā brahman bhramam ivāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संवेद्येनापरामृष्टं शान्तं सर्वात्मकं च यत् । तत् सच् चिद् अपि चाभासम् अस्तीह कलनोज्झितम्

saṃvedyenāparāmṛṣṭaṃ śāntaṃ sarvātmakaṃ ca yat / tat sac cid api cābhāsam astīha kalanojjhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समुदेति ततस् तस्मात् कला कलनरूपिणी । जलाद् आवर्तरूपेव स्फुरद्रूपतयोदिता

samudeti tatas tasmāt kalā kalanarūpiṇī / jalād āvartarūpeva sphuradrūpatayoditā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूक्ष्मा मध्या तथा स्थूला चेति सा कल्प्यते त्रिधा । पश्चान् मनस्त्वं यातेन स्वेनैव वपुषा पुनः

sūkṣmā madhyā tathā sthūlā ceti sā kalpyate tridhā / paścān manastvaṃ yātena svenaiva vapuṣā punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिसृष्व् अवस्थास्व् एतासु भेदतः कल्पिताभिधा । सत्त्वं रजस् तम इति सैषैव प्रकृतिस् स्फुटा

tisṛṣv avasthāsv etāsu bhedataḥ kalpitābhidhā / sattvaṃ rajas tama iti saiṣaiva prakṛtis sphuṭā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविद्यां प्रकृतिं विद्धि गुणत्रितयधर्मिणीम् । एषैव संसृतिर् जन्तोर् अस्याः पारं परं पदम्

avidyāṃ prakṛtiṃ viddhi guṇatritayadharmiṇīm / eṣaiva saṃsṛtir jantor asyāḥ pāraṃ paraṃ padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रैते ये त्रयः प्रोक्ता गुणास् ते ऽपि त्रिधा स्मृताः । सत्त्वं रजस् तम इति प्रत्येकं भिद्यते गुणः

atraite ye trayaḥ proktā guṇās te 'pi tridhā smṛtāḥ / sattvaṃ rajas tama iti pratyekaṃ bhidyate guṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवधैव विभक्तेयम् अविद्या गुणभेदतः । यावत् किञ्चिद् इदं दृश्यम् अनयैव तद् आश्रितम्

navadhaiva vibhakteyam avidyā guṇabhedataḥ / yāvat kiñcid idaṃ dṛśyam anayaiva tad āśritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋषयो मुनयस् सिद्धा नागा विद्याधरास् सुराः । इति भागम् अविद्यायास् सात्त्विकं विद्धि राघव

ṛṣayo munayas siddhā nāgā vidyādharās surāḥ / iti bhāgam avidyāyās sāttvikaṃ viddhi rāghava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सात्त्विकस्यास्य भागस्य नागा विद्याधरास् तमः । रजस् तु मुनयस् साध्यास् सत्त्वं देवा हरादयः

sāttvikasyāsya bhāgasya nāgā vidyādharās tamaḥ / rajas tu munayas sādhyās sattvaṃ devā harādayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्त्वजाते देवयोनाव् अविद्याप्रकृतेर् गुणे । निर्मलं पदम् आयातं सत्त्वं हरिहरादयः

sattvajāte devayonāv avidyāprakṛter guṇe / nirmalaṃ padam āyātaṃ sattvaṃ hariharādayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सात्त्विकः प्रकृतेर् भागो राम तज्ज्ञो हि यो भवेत् । न प्रमुह्यत्य् असौ भूयस् तेनासौ मुक्त उच्यते

sāttvikaḥ prakṛter bhāgo rāma tajjño hi yo bhavet / na pramuhyaty asau bhūyas tenāsau mukta ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन रुद्रादयो ह्य् एते सत्त्वभागा महामते । तिष्ठन्ति मुक्तपुरुषा यावद्देहं जगत्स्थितौ

tena rudrādayo hy ete sattvabhāgā mahāmate / tiṣṭhanti muktapuruṣā yāvaddehaṃ jagatsthitau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावद्देहं महात्मानो जीवन्मुक्ता व्यवस्थिताः । विदेहमुक्ता देहान्ते स्थास्यन्ति परमेश्वराः

yāvaddehaṃ mahātmāno jīvanmuktā vyavasthitāḥ / videhamuktā dehānte sthāsyanti parameśvarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भाग एष त्व् अविद्याया एव विद्यात्वम् आगतः । बीजं फलत्वम् आयाति फलम् आयाति बीजताम्

bhāga eṣa tv avidyāyā eva vidyātvam āgataḥ / bījaṃ phalatvam āyāti phalam āyāti bījatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदेत्य् अविद्या विद्यायास् सलिलाद् इव बुद्बुदः । विद्यायां लीयते ऽविद्या पयसीव हि बुद्बुदः

udety avidyā vidyāyās salilād iva budbudaḥ / vidyāyāṃ līyate 'vidyā payasīva hi budbudaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पयस्तरङ्गयोर् द्वित्वभावनाद् एव भिन्नता । विद्याविद्यादृशोर् भेदभावनाद् एव भिन्नता

payastaraṅgayor dvitvabhāvanād eva bhinnatā / vidyāvidyādṛśor bhedabhāvanād eva bhinnatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पयस्तरङ्गयोर् ऐक्यं यथैव परमार्थतः । विद्याविद्यादृशोर् ऐक्यं तथैव परमार्थतः

payastaraṅgayor aikyaṃ yathaiva paramārthataḥ / vidyāvidyādṛśor aikyaṃ tathaiva paramārthataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाविद्यात्वं न विद्यात्वम् इह किञ्चन विद्यते । विद्याविद्यादृशौ त्यक्त्वा यद् अस्तीह तद् अस्ति हि

nāvidyātvaṃ na vidyātvam iha kiñcana vidyate / vidyāvidyādṛśau tyaktvā yad astīha tad asti hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतियोगिव्यवच्छेदवशाद् एते रघूद्वह । विद्याविद्यादृशौ न स्तश् शेषे बद्धपदो भव

pratiyogivyavacchedavaśād ete raghūdvaha / vidyāvidyādṛśau na staś śeṣe baddhapado bhava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाविद्यास्ति न विद्यास्ति कृतं कल्पनयानया । किञ्चिद् अस्ति नकिञ्चिद् यच् चित्संविद् इति तत् स्थितम्

nāvidyāsti na vidyāsti kṛtaṃ kalpanayānayā / kiñcid asti nakiñcid yac citsaṃvid iti tat sthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् एवाविदिताभासं सद् अविद्येत्य् उदाहृतं । विदितं सत् तद् एवेदम् अविद्याक्षयसञ्ज्ञितम्

tad evāviditābhāsaṃ sad avidyety udāhṛtaṃ / viditaṃ sat tad evedam avidyākṣayasañjñitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्याभावाद् अविद्याख्या मिथ्यैवोदेति कल्पना । मिथस् सत्तैतयोर् अन्ते छायातापदृशोर् इव

vidyābhāvād avidyākhyā mithyaivodeti kalpanā / mithas sattaitayor ante chāyātāpadṛśor iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविद्यायां तु लीनायां क्षणाद् द्वे एव कल्पने । एते राघव लीयेते अवाच्यं परिशिष्यते

avidyāyāṃ tu līnāyāṃ kṣaṇād dve eva kalpane / ete rāghava līyete avācyaṃ pariśiṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविद्यासङ्क्षयात् क्षीणे विद्यापक्षे ऽपि राघव । यच् छिष्टं तन् नकिञ्चिद् वा किञ्चिद् वापीदम् आततम्

avidyāsaṅkṣayāt kṣīṇe vidyāpakṣe 'pi rāghava / yac chiṣṭaṃ tan nakiñcid vā kiñcid vāpīdam ātatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रेदं दृश्यते सर्वं न च किञ्चन दृश्यते । वटस् स्ववटधानायाम् इव पुष्पफलादिमान्

tatredaṃ dṛśyate sarvaṃ na ca kiñcana dṛśyate / vaṭas svavaṭadhānāyām iva puṣpaphalādimān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् सर्वशक्ति कचितं सर्वशक्तिसमुद्गकम् । नभसो ऽप्य् अधिकं शून्यम् अवेद्यं च चिदात्मकम्

tat sarvaśakti kacitaṃ sarvaśaktisamudgakam / nabhaso 'py adhikaṃ śūnyam avedyaṃ ca cidātmakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूर्यकान्ते यथा वह्निर् यथा क्षीरे घृतं तथा । तत्रेदं संस्थितं सर्वं देशकालक्रमोदयम्

sūryakānte yathā vahnir yathā kṣīre ghṛtaṃ tathā / tatredaṃ saṃsthitaṃ sarvaṃ deśakālakramodayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा स्फुलिङ्गा अनलाद् यथा भासो दिवाकरात् । तस्मात् तथेमा निर्यान्ति स्फुरन्त्यस् संविदस् स्थिताः

yathā sphuliṅgā analād yathā bhāso divākarāt / tasmāt tathemā niryānti sphurantyas saṃvidas sthitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथाम्भोधिस् तरङ्गाणां यथामलमणिस् त्विषाम् । कोशो नित्यम् अनन्तानां तथा तत् संविदां त्विषाम्

yathāmbhodhis taraṅgāṇāṃ yathāmalamaṇis tviṣām / kośo nityam anantānāṃ tathā tat saṃvidāṃ tviṣām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सबाह्याभ्यन्तरं सर्ववस्तूनां तद् अवस्थितम् । सर्वदैवाविनाशात्म कुम्भानां गगनं यथा

sabāhyābhyantaraṃ sarvavastūnāṃ tad avasthitam / sarvadaivāvināśātma kumbhānāṃ gaganaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा मणेर् अयस्स्पन्देष्व् अयस्कान्तस्य कर्तृता । अकर्तुर् एव हि तथा कर्तृता तस्य कल्प्यते

yathā maṇer ayasspandeṣv ayaskāntasya kartṛtā / akartur eva hi tathā kartṛtā tasya kalpyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मणिसन्निधिमात्रेण यथायस् स्पन्दते जडम् । तत्सत्तया तथैवायं देहश् चोपत्य् अचिद्वपुः

maṇisannidhimātreṇa yathāyas spandate jaḍam / tatsattayā tathaivāyaṃ dehaś copaty acidvapuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र स्थितं जगद् इदं जगदेकबीजे चिन्नाम्नि संविद् इति कल्पितकल्पने च । लोलोर्मिजालम् इव वारिणि चित्स्वरूपं खाद् अप्य् अरूपवति यत्र नकिञ्चिद् अस्ति

tatra sthitaṃ jagad idaṃ jagadekabīje cinnāmni saṃvid iti kalpitakalpane ca / lolormijālam iva vāriṇi citsvarūpaṃ khād apy arūpavati yatra nakiñcid asti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.