Library·Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika·6·6.91
सर्गे स्फुरद्भिर् मत्पुण्यैर् मन्ये सम्प्रेषितो भवान् । अलक्ष्यैस् सम्भृतैर् अद्रौ प्रावृड्वातैर् इवाम्बुदः
sarge sphuradbhir matpuṇyair manye sampreṣito bhavān / alakṣyais sambhṛtair adrau prāvṛḍvātair ivāmbudaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्य तिष्ठाम्य् अहं साधो धन्यानां धुरि धर्मतः । अमृतस्यन्दवचसा यत् त्वयास्मि समागतः
adya tiṣṭhāmy ahaṃ sādho dhanyānāṃ dhuri dharmataḥ / amṛtasyandavacasā yat tvayāsmi samāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न केचन तथा भावाश् चेतश् शीतलयन्ति मे । राज्यलाभादयो ऽप्य् एते यथा साधुसमागमः
na kecana tathā bhāvāś cetaś śītalayanti me / rājyalābhādayo 'py ete yathā sādhusamāgamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरर्गलतया यत्र साम्यम् एव विजृम्भते । मुक्तरागादिमननं तन् न कस्य सुखावहम्
nirargalatayā yatra sāmyam eva vijṛmbhate / muktarāgādimananaṃ tan na kasya sukhāvaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवंवादिन एवास्य वाक्यम् आक्षिप्य भूपतेः । भूयः प्रोवाच चूडाला मुनिदारकरूपिणी
evaṃvādina evāsya vākyam ākṣipya bhūpateḥ / bhūyaḥ provāca cūḍālā munidārakarūpiṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आस्ताम् एषा कथा तावत् सर्वं ते वर्णितं मया । त्वं मे कथय हे साधो कस् त्वम् अद्रौ करोषि किम्
āstām eṣā kathā tāvat sarvaṃ te varṇitaṃ mayā / tvaṃ me kathaya he sādho kas tvam adrau karoṣi kim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कियत्पर्यवसानेयं तव वा वनवासिता । सत्यं कथय नासत्यं वक्तुं जानाति तापसः
kiyatparyavasāneyaṃ tava vā vanavāsitā / satyaṃ kathaya nāsatyaṃ vaktuṃ jānāti tāpasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवपुत्रो ऽसि जानासि सर्वम् एव यथास्थितम् । लोकवृत्तान्ततज्ज्ञो ऽसि किम् अन्यत् कथयाम्य् अहम्
devaputro 'si jānāsi sarvam eva yathāsthitam / lokavṛttāntatajjño 'si kim anyat kathayāmy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संसारभयभीतत्वान् निवसामि वनान्तरे । जानतो ऽपि हि हासाय कथयाम्य् एव ते मनाक्
saṃsārabhayabhītatvān nivasāmi vanāntare / jānato 'pi hi hāsāya kathayāmy eva te manāk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिखिध्वजो ऽहं भूपालस् त्यक्त्वा राज्यम् इह स्थितः । भृशं भीतो ऽस्मि तत्त्वज्ञ संसृतौ जन्मनः पुनः
śikhidhvajo 'haṃ bhūpālas tyaktvā rājyam iha sthitaḥ / bhṛśaṃ bhīto 'smi tattvajña saṃsṛtau janmanaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनस् सुखं पुनर् दुःखं पुनर् मरणजन्मनी । भवतस् तेन तप्ये ऽहं सर्वज्ञ वनवीथिषु
punas sukhaṃ punar duḥkhaṃ punar maraṇajanmanī / bhavatas tena tapye 'haṃ sarvajña vanavīthiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ्रमन्न् अपि दिगन्तांश् च चरन्न् अपि परं तपः । नासादयामि विश्रान्तिम् एकां निधिम् इवाधनः
bhramann api digantāṃś ca carann api paraṃ tapaḥ / nāsādayāmi viśrāntim ekāṃ nidhim ivādhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपत्त्रो ऽप्य् अफलो ऽप्य् एको नीरसो ऽप्य् अस्तसङ्गतिः । शुष्याम्य् एव वने साधो घुणक्षुण्ण इव द्रुमः
apattro 'py aphalo 'py eko nīraso 'py astasaṅgatiḥ / śuṣyāmy eva vane sādho ghuṇakṣuṇṇa iva drumaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इमाम् अखण्डितां सम्यक् क्रियां सम्पादयन्न् अपि । दुःखाद् गच्छामि दुःखौघम् अमृतं मे विषं स्थितम्
imām akhaṇḍitāṃ samyak kriyāṃ sampādayann api / duḥkhād gacchāmi duḥkhaugham amṛtaṃ me viṣaṃ sthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितामहम् अहं पूर्वं कदाचित् पृष्टवान् इदम् । यत् क्रियाज्ञानयोर् एकं श्रेयस् तद् ब्रूहि मे विभो
pitāmaham ahaṃ pūrvaṃ kadācit pṛṣṭavān idam / yat kriyājñānayor ekaṃ śreyas tad brūhi me vibho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानं हि परमं श्रेयः क इवैतन् न वेत्त्य् अलम् । कालातिवाहनायैव विनोदायोचिता क्रिया
jñānaṃ hi paramaṃ śreyaḥ ka ivaitan na vetty alam / kālātivāhanāyaiva vinodāyocitā kriyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलब्धज्ञानदृष्टीनां क्रियामुत्र परायणम् । यस्य नास्त्य् अम्बरं पट्टं कम्बलं किं त्यजत्य् असौ
alabdhajñānadṛṣṭīnāṃ kriyāmutra parāyaṇam / yasya nāsty ambaraṃ paṭṭaṃ kambalaṃ kiṃ tyajaty asau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वासनामात्रसारत्वाद् अज्ञस्य सफलाः क्रियाः । सर्वा एवाफला ज्ञस्य वासनामात्रसङ्क्षयात्
vāsanāmātrasāratvād ajñasya saphalāḥ kriyāḥ / sarvā evāphalā jñasya vāsanāmātrasaṅkṣayāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वा हि वासनाभावे प्रयान्त्य् अफलतां क्रियाः । सुशुभाः फलवत्यो ऽपि सेकाभावे लता इव
sarvā hi vāsanābhāve prayānty aphalatāṃ kriyāḥ / suśubhāḥ phalavatyo 'pi sekābhāve latā iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋत्वन्तरे यथा याति विलयं पूर्वम् आर्तवम् । तथैव वासनानाशे नाशम् एति क्रियाफलम्
ṛtvantare yathā yāti vilayaṃ pūrvam ārtavam / tathaiva vāsanānāśe nāśam eti kriyāphalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न स्वभावेन फलति यथा शरलता फलम् । क्रिया निर्वासनामुत्र फलं फलति नो तथा
na svabhāvena phalati yathā śaralatā phalam / kriyā nirvāsanāmutra phalaṃ phalati no tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सयक्षवासनो बालो यक्षं पश्यति नान्यथा । सदुःखवासनो मूढो दुःखं पश्यति नान्यथा
sayakṣavāsano bālo yakṣaṃ paśyati nānyathā / saduḥkhavāsano mūḍho duḥkhaṃ paśyati nānyathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आकारभासुराप्य् उच्चैर् न ददाति फलं क्रिया । शुभाशुभा च तज्ज्ञस्य फुल्ला शरलता यथा
ākārabhāsurāpy uccair na dadāti phalaṃ kriyā / śubhāśubhā ca tajjñasya phullā śaralatā yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वासना चेह नास्त्य् एव स्वाहङ्कारादिरुपिणी । असत्यैवोदिता मौर्ख्यान् मरुभूमाव् इवाम्बुधीः
vāsanā ceha nāsty eva svāhaṅkārādirupiṇī / asatyaivoditā maurkhyān marubhūmāv ivāmbudhīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्य मौर्ख्यं क्षयं यातं सर्वं ब्रह्मेति भावनात् । नोदेति वासना तस्य प्राज्ञस्येवाम्बुधीर् मरौ
yasya maurkhyaṃ kṣayaṃ yātaṃ sarvaṃ brahmeti bhāvanāt / nodeti vāsanā tasya prājñasyevāmbudhīr marau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वासनामात्रसन्त्यागाज् जरामरणवर्जितम् । पदं प्राप्नोति जीवो ऽन्तर् भूयोजन्मविवर्जितम्
vāsanāmātrasantyāgāj jarāmaraṇavarjitam / padaṃ prāpnoti jīvo 'ntar bhūyojanmavivarjitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सवासनं मनो ज्ञानं ज्ञेयं निर्वासनं मनः । ज्ञानेन ज्ञेयताम् एत्य पुनर् जीवो न जायते
savāsanaṃ mano jñānaṃ jñeyaṃ nirvāsanaṃ manaḥ / jñānena jñeyatām etya punar jīvo na jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानम् एव परं श्रेय इति ब्रह्मादयो ऽपि ते । प्राहुर् महान्तो राजर्षे त्वं किम् अज्ञानवान् स्थितः
jñānam eva paraṃ śreya iti brahmādayo 'pi te / prāhur mahānto rājarṣe tvaṃ kim ajñānavān sthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इतः कमण्डलुर् इतो दण्डकाष्ठम् इतो बृसी । इत्य् अनर्थविलासे ऽस्मिन् रमसे किं महीपते
itaḥ kamaṇḍalur ito daṇḍakāṣṭham ito bṛsī / ity anarthavilāse 'smin ramase kiṃ mahīpate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
को ऽहं कथम् इदं जातं कथं शाम्यति चेति भोः । राजन् नावेक्षसे कस्मात् किम् अज्ञ इव तिष्ठसि
ko 'haṃ katham idaṃ jātaṃ kathaṃ śāmyati ceti bhoḥ / rājan nāvekṣase kasmāt kim ajña iva tiṣṭhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं बन्धः कथं मोक्ष इति प्रश्नान् उदाहरन् । परावरविदां पादान् कस्माद् अङ्ग न सेवसे
kathaṃ bandhaḥ kathaṃ mokṣa iti praśnān udāharan / parāvaravidāṃ pādān kasmād aṅga na sevase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुस्स्पन्दसंविदा शैलकोटरे क्रिययानया । जीवितं क्षपयन् किं त्वं शिलाकीटवद् आस्थितः
dusspandasaṃvidā śailakoṭare kriyayānayā / jīvitaṃ kṣapayan kiṃ tvaṃ śilākīṭavad āsthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साधूनां समदृष्टीनां परिप्रश्नेन सेवया । सङ्गमेन च सा युक्तिर् लभ्यते मुच्यते यया
sādhūnāṃ samadṛṣṭīnāṃ paripraśnena sevayā / saṅgamena ca sā yuktir labhyate mucyate yayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मा नराधमवद् ग्रासं भुञ्जानो वनकोटरे । तिष्ठावष्टब्धदुश्चेष्टो धराविवरकीटवत्
mā narādhamavad grāsaṃ bhuñjāno vanakoṭare / tiṣṭhāvaṣṭabdhaduśceṣṭo dharāvivarakīṭavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कान्तया देवरूपिण्या तयैवं प्रतिबोधितः । अस्रुपूर्णमुखो वाक्यं शिखिध्वज उवाच ह
kāntayā devarūpiṇyā tayaivaṃ pratibodhitaḥ / asrupūrṇamukho vākyaṃ śikhidhvaja uvāca ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो ऽवबोधितो ऽस्म्य् अद्य चिरात् सुरसुत त्वया । मौर्ख्याद् आर्यसमासङ्गमुक्तो ऽहम् अवसं वने
aho 'vabodhito 'smy adya cirāt surasuta tvayā / maurkhyād āryasamāsaṅgamukto 'ham avasaṃ vane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो नु मे क्षयं यातं मोहध्वान्तम् अशेषतः । यत् त्वम् एवं समागत्य सम्प्रबोधयसीह माम्
aho nu me kṣayaṃ yātaṃ mohadhvāntam aśeṣataḥ / yat tvam evaṃ samāgatya samprabodhayasīha mām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुरुस् त्वं मे पिता त्वं मे मित्रं त्वं मे वरानन । शिष्यो नमस्करोम्य् अग्रे पादौ तव कृपां कुरु
gurus tvaṃ me pitā tvaṃ me mitraṃ tvaṃ me varānana / śiṣyo namaskaromy agre pādau tava kṛpāṃ kuru
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् उदारतमं वेत्सि यस्मिञ् ज्ञाते न शोच्यते । भवामि निर्वृतो येन तद् ब्रह्मोपदिशाशु मे
yad udāratamaṃ vetsi yasmiñ jñāte na śocyate / bhavāmi nirvṛto yena tad brahmopadiśāśu me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घटज्ञानादयो ज्ञानविभवास् सन्त्य् अनेकशः । ज्ञानानां परमं ज्ञानं कतरत् तारकं भवेत्
ghaṭajñānādayo jñānavibhavās santy anekaśaḥ / jñānānāṃ paramaṃ jñānaṃ katarat tārakaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्य् उपादेयवाक्यो ऽहं राजर्षे तद् वदामि ते । यथाज्ञानम् इदं किञ्चिन् न वक्ष्ये स्थाणुकाकवत्
yady upādeyavākyo 'haṃ rājarṣe tad vadāmi te / yathājñānam idaṃ kiñcin na vakṣye sthāṇukākavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुपादेयवाक्यस्य वक्तुः पृष्टस्य लीलया । फलन्त्य् अफलतां वाचस् तमसीवाक्षिसंविदः
anupādeyavākyasya vaktuḥ pṛṣṭasya līlayā / phalanty aphalatāṃ vācas tamasīvākṣisaṃvidaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् वक्षि तद् अनुष्ठेयं मया विधिर् इव श्रुतेः । अविकारितम् एवाशु सत्यम् एतद् व्रतं मम
yad vakṣi tad anuṣṭheyaṃ mayā vidhir iva śruteḥ / avikāritam evāśu satyam etad vrataṃ mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा बालः पितुर् वाक्यं मुक्तहेतूपपादनम् । आदत्ते हि तथैवेदं गृहाण त्वं वचो मम
yathā bālaḥ pitur vākyaṃ muktahetūpapādanam / ādatte hi tathaivedaṃ gṛhāṇa tvaṃ vaco mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रवणानन्तरं बुद्ध्या शुभम् इत्य् एव भावयन् । शृणु गीतम् इव त्यक्त्वा हेत्वर्थित्वं वचो मम
śravaṇānantaraṃ buddhyā śubham ity eva bhāvayan / śṛṇu gītam iva tyaktvā hetvarthitvaṃ vaco mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वचरितसदृशं तवोदयन्त्याश् चिरसमयेन विबोधनं च बुद्धेः । भवभयभिदुरं महाकवीनां शृणु कथयामि यथाक्रमं मनोज्ञम्
svacaritasadṛśaṃ tavodayantyāś cirasamayena vibodhanaṃ ca buddheḥ / bhavabhayabhiduraṃ mahākavīnāṃ śṛṇu kathayāmi yathākramaṃ manojñam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.