Library·Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika·6·6.96
वारणवृत्तान्तविवरणं नाम सर्गः षण्णवतितमस् सर्गः यद् उक्तं नयशालिन्या तया विदितवेद्यया । तदा चूडालया ज्ञानं तत् कस्मान् नोररीकृतम्
vāraṇavṛttāntavivaraṇaṃ nāma sargaḥ ṣaṇṇavatitamas sargaḥ yad uktaṃ nayaśālinyā tayā viditavedyayā / tadā cūḍālayā jñānaṃ tat kasmān norarīkṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा हि तत्त्वविदां मुख्या यद् यद् वक्ति करोति च । तत् सर्वं सत्यम् एवाङ्ग तद् अनुष्ठेयम् आदरात्
sā hi tattvavidāṃ mukhyā yad yad vakti karoti ca / tat sarvaṃ satyam evāṅga tad anuṣṭheyam ādarāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ चेद् वचनं तस्यास् त्वया नानुष्ठितं नृप । तत् स सर्वपरित्यागः कस्मान् न निपुणीकृतः
atha ced vacanaṃ tasyās tvayā nānuṣṭhitaṃ nṛpa / tat sa sarvaparityāgaḥ kasmān na nipuṇīkṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राज्यं त्यक्तं गृहं त्यक्तं देशस् त्यक्तस् तथाविधः । दारास् त्यक्तास् तथाप्य् अङ्ग सर्वत्यागो न किं कृतः
rājyaṃ tyaktaṃ gṛhaṃ tyaktaṃ deśas tyaktas tathāvidhaḥ / dārās tyaktās tathāpy aṅga sarvatyāgo na kiṃ kṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धनं दारा गृहं राज्यं भूमिश् छत्त्रं च बान्धवाः । इति सर्वं न ते राजन् सर्वत्यागो ऽत्र कस् तव
dhanaṃ dārā gṛhaṃ rājyaṃ bhūmiś chattraṃ ca bāndhavāḥ / iti sarvaṃ na te rājan sarvatyāgo 'tra kas tava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तवास्त्य् एवापरित्यक्तस् सर्वस्माद् भाग उत्तमः । तं परित्यज्य निश्शेषं पराम् आयास्य् अशोकताम्
tavāsty evāparityaktas sarvasmād bhāga uttamaḥ / taṃ parityajya niśśeṣaṃ parām āyāsy aśokatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राज्यं चेन् मम नो सर्वं तत् सर्वं वनम् एव मे । सालवृक्षादिगुल्माढ्यं तद् अप्य् एतत् त्यजाम्य् अहम्
rājyaṃ cen mama no sarvaṃ tat sarvaṃ vanam eva me / sālavṛkṣādigulmāḍhyaṃ tad apy etat tyajāmy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति राम वदन्न् एव कुम्भवाक्यप्रचोदितः । निमेषान्तरमात्रेण वशी वीरश् शिखिध्वजः
iti rāma vadann eva kumbhavākyapracoditaḥ / nimeṣāntaramātreṇa vaśī vīraś śikhidhvajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रममार्ज वनास्थां तां हृदस् सुदृढनिश्चयः । प्रावृड्वातस् तटगतां रजोरेखाम् इवात्मनः
pramamārja vanāsthāṃ tāṃ hṛdas sudṛḍhaniścayaḥ / prāvṛḍvātas taṭagatāṃ rajorekhām ivātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सवृक्षादिवनश्वभ्राद् विपिनाद् अपि वासना । परित्यक्ता मया नूनं सर्वत्यागस् स्थितो मम
savṛkṣādivanaśvabhrād vipinād api vāsanā / parityaktā mayā nūnaṃ sarvatyāgas sthito mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्रेस् तटवनं श्वभ्रं सलिलं पादपास् स्थलम् । इत्यादि तव नो सर्वं सर्वत्यागः कथं तव
adres taṭavanaṃ śvabhraṃ salilaṃ pādapās sthalam / ityādi tava no sarvaṃ sarvatyāgaḥ kathaṃ tava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तवास्त्य् एवापरित्यक्तस् सर्वस्माद् भाग उत्तमः । तं परित्यज्य निश्शेषं पराम् आयास्य् अशोकताम्
tavāsty evāparityaktas sarvasmād bhāga uttamaḥ / taṃ parityajya niśśeṣaṃ parām āyāsy aśokatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतच् चेन् मम नो सर्वं तत् सर्वं स्वाश्रमो मुने । वापीस्थलोटजयुतस् तम् एवाशु त्यजाम्य् अहम्
etac cen mama no sarvaṃ tat sarvaṃ svāśramo mune / vāpīsthaloṭajayutas tam evāśu tyajāmy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति राम वदन्न् एव कुम्भवाक्यप्रचोदितः । निमेषध्यानमात्रेण वशी वीरश् शिखिध्वजः
iti rāma vadann eva kumbhavākyapracoditaḥ / nimeṣadhyānamātreṇa vaśī vīraś śikhidhvajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रममार्जाश्रमास्थां तां संविदा शुद्धया हृदि । स्फुरन्तीं स्फुरणेनैव रजोरेखाम् इवानिलः
pramamārjāśramāsthāṃ tāṃ saṃvidā śuddhayā hṛdi / sphurantīṃ sphuraṇenaiva rajorekhām ivānilaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सवृक्षोटजवीरुत्काद् वासना स्वाश्रमाद् अपि । परित्यक्ता मया नूनं सर्वत्यागस् स्थितो मम
savṛkṣoṭajavīrutkād vāsanā svāśramād api / parityaktā mayā nūnaṃ sarvatyāgas sthito mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृक्षो वापी स्थलं गुल्म उटजं व्रततीवृतिः । इति किञ्चिन् न ते सर्वं सर्वत्यागः कुतस् तव
vṛkṣo vāpī sthalaṃ gulma uṭajaṃ vratatīvṛtiḥ / iti kiñcin na te sarvaṃ sarvatyāgaḥ kutas tava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तवास्त्य् अन्यो ऽपरित्यक्तस् सर्वस्माद् भाग उत्तमः । तं परित्यज्य निश्शेषं पराम् आयास्य् अशोकताम्
tavāsty anyo 'parityaktas sarvasmād bhāga uttamaḥ / taṃ parityajya niśśeṣaṃ parām āyāsy aśokatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतच् चेन् मम नो सर्वं तत् सर्वं भाजनादि मे । चर्मकुट्यक्षसूत्रादि तत् तावत् सन्त्यजाम्य् अहम्
etac cen mama no sarvaṃ tat sarvaṃ bhājanādi me / carmakuṭyakṣasūtrādi tat tāvat santyajāmy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा स समुत्तस्थाव् अविक्षुब्धमनाश् शमी । विष्टराद् अवदातात्मा शृङ्गाद् इव शरद्घनः
ity uktvā sa samuttasthāv avikṣubdhamanāś śamī / viṣṭarād avadātātmā śṛṅgād iva śaradghanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुम्भस् त्व् आलोकयन्न् एव तत्क्रियां संस्थितस् समाम् । आसने लोककार्येषु स्वे स्यन्दन इवांशुमान्
kumbhas tv ālokayann eva tatkriyāṃ saṃsthitas samām / āsane lokakāryeṣu sve syandana ivāṃśumān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत् करोति करोत्व् एतद् अस्यैतत् पावनं परम् । इति तूष्णीं स्थितः कुम्भश् शिखिध्वजम् अवैक्षत
yat karoti karotv etad asyaitat pāvanaṃ param / iti tūṣṇīṃ sthitaḥ kumbhaś śikhidhvajam avaikṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिखिध्वजस् तु तत् सर्वं भाण्डोपस्करम् आश्रमात् । एकत्रैवानयाम् आस भुवो वार्य् अब्धिभूर् इव
śikhidhvajas tu tat sarvaṃ bhāṇḍopaskaram āśramāt / ekatraivānayām āsa bhuvo vāry abdhibhūr iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् संस्थाप्येन्धनैश् शुष्कैर् ज्वलयाम् आस पावकम् । करसञ्चारवान् अर्कस् सूर्यकान्ततटं यथा
tat saṃsthāpyendhanaiś śuṣkair jvalayām āsa pāvakam / karasañcāravān arkas sūryakāntataṭaṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भाण्डोपस्करजातं तद् अग्नौ त्यक्तुं विवेश सः । बृसिकायां जगद् दग्धुं मेरुशृङ्गे यथा रविः
bhāṇḍopaskarajātaṃ tad agnau tyaktuṃ viveśa saḥ / bṛsikāyāṃ jagad dagdhuṃ meruśṛṅge yathā raviḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतावन्तं मया कालं वृतो यत् त्वं व्रतिप्रिय । अजातबुद्धिभेदेन तेनैवानृण्यम् अस्तु ते
etāvantaṃ mayā kālaṃ vṛto yat tvaṃ vratipriya / ajātabuddhibhedena tenaivānṛṇyam astu te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ्रान्तौ तु विनिवर्तिन्यां नाधुनोपकरोषि मे । देवपुत्रप्रसादेन दण्डकाष्ठ नमो ऽस्तु ते
bhrāntau tu vinivartinyāṃ nādhunopakaroṣi me / devaputraprasādena daṇḍakāṣṭha namo 'stu te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा वैणवं दण्डं चिक्षेपाग्नौ शिखिध्वजः । गाङ्गं प्रवाहम् आदीर्घं वडवाग्नाव् इवार्णवः
ity uktvā vaiṇavaṃ daṇḍaṃ cikṣepāgnau śikhidhvajaḥ / gāṅgaṃ pravāham ādīrghaṃ vaḍavāgnāv ivārṇavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसङ्ख्यातान्य् असङ्ख्यानि जन्मानीव त्वया मया । सखि मन्त्रपदान्य् अद्य याहि नोपकरोषि मे
prasaṅkhyātāny asaṅkhyāni janmānīva tvayā mayā / sakhi mantrapadāny adya yāhi nopakaroṣi me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्राटव्यां चिरं भ्रान्तं विहृतं कार्यवर्त्मसु । दृष्टानि धर्मस्थानानि विश्राम्याम्य् अधुना सखि
mantrāṭavyāṃ ciraṃ bhrāntaṃ vihṛtaṃ kāryavartmasu / dṛṣṭāni dharmasthānāni viśrāmyāmy adhunā sakhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् अक्षमालां ज्वलने चिक्षेपोक्त्वा शिखिध्वजः । कल्पान्ताग्नाव् इव व्योमतारालीं पवनो ऽमलाम्
ity akṣamālāṃ jvalane cikṣepoktvā śikhidhvajaḥ / kalpāntāgnāv iva vyomatārālīṃ pavano 'malām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मया नरमृगेण त्वं चिरं वनमृगच्युतम् । अबोधेन धृतं वृत्त्या दययेव मृगाजिन
mayā naramṛgeṇa tvaṃ ciraṃ vanamṛgacyutam / abodhena dhṛtaṃ vṛttyā dayayeva mṛgājina
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदानीं गच्छ सच्छाय पन्थानस् सन्तु ते शिवाः । वह्निना व्योमतां गच्छ सतारं व्योम ते समम्
idānīṃ gaccha sacchāya panthānas santu te śivāḥ / vahninā vyomatāṃ gaccha satāraṃ vyoma te samam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उन्मोच्याङ्गात् कराभ्यां च धृत्वा चर्म जहाव् इति । नृपो ऽग्नाव् अम्बुदं वातो दववह्नाव् इवाचलात्
unmocyāṅgāt karābhyāṃ ca dhṛtvā carma jahāv iti / nṛpo 'gnāv ambudaṃ vāto davavahnāv ivācalāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मया धृतेन भवता त्वया वारि धृतं मम । साधो कमण्डलो सम्यक्कृते प्रतिकृतं कृतम्
mayā dhṛtena bhavatā tvayā vāri dhṛtaṃ mama / sādho kamaṇḍalo samyakkṛte pratikṛtaṃ kṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सौहृदस्य मनोज्ञस्य सौजन्यस्य स्थिरस्य च । साधुत्वस्य च सर्वस्य त्वम् एकः परमास्पदम्
sauhṛdasya manojñasya saujanyasya sthirasya ca / sādhutvasya ca sarvasya tvam ekaḥ paramāspadam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येनैव वह्निना देहं संशोध्याभ्यागतो ऽसि माम् । तेनैव गच्छ हे मित्र पन्थानस् सन्तु ते शिवाः
yenaiva vahninā dehaṃ saṃśodhyābhyāgato 'si mām / tenaiva gaccha he mitra panthānas santu te śivāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा श्रोत्रियायैष कमण्डलुम् अदात् तदा । अग्नये महते वापि दातव्यं साधु यद् भवेत्
ity uktvā śrotriyāyaiṣa kamaṇḍalum adāt tadā / agnaye mahate vāpi dātavyaṃ sādhu yad bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूर्खस्येव मतिर् गुप्ते नित्यम् एव वसस्य् अधः । उचिता ते गतिः केव बृसिके भस्मतां व्रज
mūrkhasyeva matir gupte nityam eva vasasy adhaḥ / ucitā te gatiḥ keva bṛsike bhasmatāṃ vraja
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वादाय बृसिकाम् अग्नाव् इन्धनवृद्धिदाम् । शुद्ध्यर्थम् आसनार्थं चेत्य् अग्नौ तत्याज भासुरे
ity uktvādāya bṛsikām agnāv indhanavṛddhidām / śuddhyartham āsanārthaṃ cety agnau tatyāja bhāsure
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत् त्याज्यम् अचिरेणैव त्यक्तव्यं किल तत् सता । उपायः क्रियते सद्भिर् उपादेये मते सति
yat tyājyam acireṇaiva tyaktavyaṃ kila tat satā / upāyaḥ kriyate sadbhir upādeye mate sati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीघ्रम् अग्नाव् इदं सर्वं भाण्डजालं त्यजाम्य् अहम् । एकवारं दहन्न् अग्निर् दाह्यं भवति तुष्टये
śīghram agnāv idaṃ sarvaṃ bhāṇḍajālaṃ tyajāmy aham / ekavāraṃ dahann agnir dāhyaṃ bhavati tuṣṭaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साधो क्रियोपकरण निष्क्रियस् त्वां त्यजाम्य् अहम् । न खेदस् त्व् अत्र कर्तव्यो ऽनुपयोग्यं बिभर्ति कः
sādho kriyopakaraṇa niṣkriyas tvāṃ tyajāmy aham / na khedas tv atra kartavyo 'nupayogyaṃ bibharti kaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तवाञ् झगिति भोजनभाजनाद्यं सर्वं जुहाव वनवासविलासयोग्यम् । तद् भाण्डजालम् अनले समम् एव राजा कल्पान्ततेजसि जगज् ज्वलतीव कालः
ity uktavāñ jhagiti bhojanabhājanādyaṃ sarvaṃ juhāva vanavāsavilāsayogyam / tad bhāṇḍajālam anale samam eva rājā kalpāntatejasi jagaj jvalatīva kālaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.