Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 6.97

अथोत्थाय ददाहासौ शुष्कं तत् पर्णमन्दिरम् । अज्ञेन स्वेन मनसा वृथा सङ्कल्प्यकल्पितम्

athotthāya dadāhāsau śuṣkaṃ tat parṇamandiram / ajñena svena manasā vṛthā saṅkalpyakalpitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिष्टं यत् किञ्चिद् अभवत् तत्र तत् स शिखिध्वजः । असंरब्धमना मौनी क्रमेण समया धिया

śiṣṭaṃ yat kiñcid abhavat tatra tat sa śikhidhvajaḥ / asaṃrabdhamanā maunī krameṇa samayā dhiyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ददाह दूरे चिक्षेप तत्याज च बभञ्ज च । भाण्डजातं स्ववसनभोजनाद्य् अपि रुष्टवत्

dadāha dūre cikṣepa tatyāja ca babhañja ca / bhāṇḍajātaṃ svavasanabhojanādy api ruṣṭavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स बभूवाश्रमस् तस्य दग्धनष्टनिजस्थितिः । वीरभद्रबलध्वस्तदक्षयज्ञाश्रमोपमः

sa babhūvāśramas tasya dagdhanaṣṭanijasthitiḥ / vīrabhadrabaladhvastadakṣayajñāśramopamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आश्रमात् ते मृगखगास् त्यक्तरोमन्थम् उद्ययुः । साग्निदाहात् पुरवराद् भीतभीता जना इव

āśramāt te mṛgakhagās tyaktaromantham udyayuḥ / sāgnidāhāt puravarād bhītabhītā janā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भाण्डजातं दहत्य् अग्नौ सह शुष्केन्धनेन तत् । केवलाकृतिर् अस्नेहस् तुष्टिमान् आह भूपतिः

bhāṇḍajātaṃ dahaty agnau saha śuṣkendhanena tat / kevalākṛtir asnehas tuṣṭimān āha bhūpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो नु चिरकालेन देवपुत्र प्रबोधितः । सम्पन्नः केवलश् शुद्धस् सुखितो बोधवान् अहम्

aho nu cirakālena devaputra prabodhitaḥ / sampannaḥ kevalaś śuddhas sukhito bodhavān aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं नाम किल वस्त्व् एतद् भवेत् साङ्कल्पिकक्रमम् । यद् भाण्डोपस्करस्थानसदनाद्यवलम्बनम्

kiṃ nāma kila vastv etad bhavet sāṅkalpikakramam / yad bhāṇḍopaskarasthānasadanādyavalambanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावद् यावत् प्रहीयन्ते विबन्धा बन्धहेतवः । तावत् तावत् समायाति परमां निर्वृतिं मनः

yāvad yāvat prahīyante vibandhā bandhahetavaḥ / tāvat tāvat samāyāti paramāṃ nirvṛtiṃ manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शाम्यामि परिनिर्वामि सुखितो ऽस्मि जयाम्य् अहम् । विबन्धाः प्रक्षयं यातास् सर्वत्यागो मया कृतः

śāmyāmi parinirvāmi sukhito 'smi jayāmy aham / vibandhāḥ prakṣayaṃ yātās sarvatyāgo mayā kṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिगम्बरो दिक्सदनो दिक्सखो ऽयम् अहं स्थितः । देवपुत्र महात्यागात् किम् अन्यद् अवशिष्यते

digambaro diksadano diksakho 'yam ahaṃ sthitaḥ / devaputra mahātyāgāt kim anyad avaśiṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वम् एव न सन्त्यक्तं त्वया राजञ् शिखिध्वज । सर्वत्यागपरानन्दं मा मुधाभिनयीकुरु

sarvam eva na santyaktaṃ tvayā rājañ śikhidhvaja / sarvatyāgaparānandaṃ mā mudhābhinayīkuru

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तवास्त्य् एवापरित्यक्तस् सर्वस्माद् भाग उत्तमः । यं परित्यज्य निश्शेषं पराम् आयास्य् अशोकताम्

tavāsty evāparityaktas sarvasmād bhāga uttamaḥ / yaṃ parityajya niśśeṣaṃ parām āyāsy aśokatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति श्रुतवता तेन किञ्चित् सञ्चिन्त्य भूभृता । इदम् उक्तं महाबाहो राम राजीवलोचन

iti śrutavatā tena kiñcit sañcintya bhūbhṛtā / idam uktaṃ mahābāho rāma rājīvalocana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्रियव्यालसङ्घातो रक्तमांसमयाकृतिः । शिष्यते सर्वसन्त्यागे देहो मे देवतात्मज

indriyavyālasaṅghāto raktamāṃsamayākṛtiḥ / śiṣyate sarvasantyāge deho me devatātmaja

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् उत्थाय पुरस्संस्थभृगुपाताद् अविघ्नजात् । विनाशात्मकतां नीत्वा सर्वत्यागी भवाम्य् अहम्

tad utthāya purassaṃsthabhṛgupātād avighnajāt / vināśātmakatāṃ nītvā sarvatyāgī bhavāmy aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा देहम् अग्रस्थे श्वभ्रे त्यक्तुम् असौ जवात् । करोति यावद् उत्थानं तावत् कुम्भो ऽभ्युवाच ह

ity uktvā deham agrasthe śvabhre tyaktum asau javāt / karoti yāvad utthānaṃ tāvat kumbho 'bhyuvāca ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजन् किम् इति देहं त्वं निरागस्कं महावटे । त्यजस्य् अज्ञो हि वृषभः कुपितो हन्ति तर्णकम्

rājan kim iti dehaṃ tvaṃ nirāgaskaṃ mahāvaṭe / tyajasy ajño hi vṛṣabhaḥ kupito hanti tarṇakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जडो वराको मूकात्मा तपस्वी देहको ह्य् अयम् । न कश्चन तवैतस्मै मा मुधैव रुषं कुरु

jaḍo varāko mūkātmā tapasvī dehako hy ayam / na kaścana tavaitasmai mā mudhaiva ruṣaṃ kuru

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मन्य् एवैष मूढात्मा ध्यानवान् इव तिष्ठति । सञ्चाल्यते परेणैव तरङ्गेणेव काष्ठकम्

ātmany evaiṣa mūḍhātmā dhyānavān iva tiṣṭhati / sañcālyate pareṇaiva taraṅgeṇeva kāṣṭhakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षोभयत्य् अन्य एवैनं निग्रहार्हो मुहुर् बलात् । तपस्विनं यथैकान्तसंस्थितं मत्ततस्करः

kṣobhayaty anya evainaṃ nigrahārho muhur balāt / tapasvinaṃ yathaikāntasaṃsthitaṃ mattataskaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुखदुःखानुभूत्या हि नापराधि शरीरकम् । नात्मनः फलपातात् स स्पन्दैर् वृक्षो ऽपराधवान्

sukhaduḥkhānubhūtyā hi nāparādhi śarīrakam / nātmanaḥ phalapātāt sa spandair vṛkṣo 'parādhavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातः फलशिखापुष्पपातनं कुरुते स्फुरन् । तरुणा साधुना साधोर् अपराद्धं किम् आत्मनः

vātaḥ phalaśikhāpuṣpapātanaṃ kurute sphuran / taruṇā sādhunā sādhor aparāddhaṃ kim ātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्यक्तेनापि शरीरेण किल तामरसेक्षण । सर्वत्यागो न ते याति निष्पत्तिं विषमो हि सः

tyaktenāpi śarīreṇa kila tāmarasekṣaṇa / sarvatyāgo na te yāti niṣpattiṃ viṣamo hi saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भृगोः केवलम् एतत् त्वं निरागस्कं शरीरकम् । मुधा क्षिपसि नो देहत्यागेन त्यागिता भवेत्

bhṛgoḥ kevalam etat tvaṃ nirāgaskaṃ śarīrakam / mudhā kṣipasi no dehatyāgena tyāgitā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येनायं क्षोभ्यते देहो मत्तेभेनेव पादपः । तत् सन्त्यजसि चेत् पापं तन् महात्यागवान् भवान्

yenāyaṃ kṣobhyate deho mattebheneva pādapaḥ / tat santyajasi cet pāpaṃ tan mahātyāgavān bhavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिंस् त्यक्ते भवेत् त्यक्तं सर्वं देहादि भूपते । नो चेन् निर्दग्धम् अप्य् एतद् भूयो भूयः प्ररोहति

tasmiṃs tyakte bhavet tyaktaṃ sarvaṃ dehādi bhūpate / no cen nirdagdham apy etad bhūyo bhūyaḥ prarohati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केनायं चाल्यते देहः किं बीजं जन्मकर्मणाम् । कस्मिंस् त्यक्ते परित्यक्तं सर्वं भवति सुन्दर

kenāyaṃ cālyate dehaḥ kiṃ bījaṃ janmakarmaṇām / kasmiṃs tyakte parityaktaṃ sarvaṃ bhavati sundara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साधो न देहत्यागेन न राज्यत्यजनेन च । न चोटजादिप्लोषेण सर्वत्यागो भवेन् नृणाम्

sādho na dehatyāgena na rājyatyajanena ca / na coṭajādiploṣeṇa sarvatyāgo bhaven nṛṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत् सर्वं सर्वतो यच् च तस्मिन् सर्वैककारणे । सर्वस्मिन् सम्परित्यक्ते सर्वत्यागः कृतो भवेत्

yat sarvaṃ sarvato yac ca tasmin sarvaikakāraṇe / sarvasmin samparityakte sarvatyāgaḥ kṛto bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वं सर्वगतं सार्वं हेयं त्याज्यं च सर्वथा । सर्वं किम् उच्यते ब्रूहि सर्वतत्त्वविदां वर

sarvaṃ sarvagataṃ sārvaṃ heyaṃ tyājyaṃ ca sarvathā / sarvaṃ kim ucyate brūhi sarvatattvavidāṃ vara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साधो सर्वकलाधारं जीवप्राणादिनामकम् । न जडं नाजडं भ्रान्तं चित्तं सर्वम् इति स्मृतम्

sādho sarvakalādhāraṃ jīvaprāṇādināmakam / na jaḍaṃ nājaḍaṃ bhrāntaṃ cittaṃ sarvam iti smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्यादेर् अथ देहादेर् आश्रमादेर् महीपते । सर्वस्यैव मनो बीजं तरुबीजं तरोर् इव

rājyāder atha dehāder āśramāder mahīpate / sarvasyaiva mano bījaṃ tarubījaṃ taror iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वस्य बीजे सन्त्यक्ते सर्वं त्यक्तं भवत्य् अलम् । सम्भवासम्भवाद् भूयस् सर्वत्यागो भवेद् इति

sarvasya bīje santyakte sarvaṃ tyaktaṃ bhavaty alam / sambhavāsambhavād bhūyas sarvatyāgo bhaved iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वं धर्माद्य् अधर्मादि राज्यादि विपिनादि च । सचित्तस्य परं दुःखं निश्चित्तस्य परं सुखम्

sarvaṃ dharmādy adharmādi rājyādi vipinādi ca / sacittasya paraṃ duḥkhaṃ niścittasya paraṃ sukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं विवर्तते सर्वं चित्तम् एव जगत्तया । देहाद्याकारजालेन बीजं वृक्षतया यथा

idaṃ vivartate sarvaṃ cittam eva jagattayā / dehādyākārajālena bījaṃ vṛkṣatayā yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पादपः पवनेनेव भूकम्पेनेव पर्वतः । भस्त्रा भस्त्राहिनेवायं देहश् चित्तेन चाल्यते

pādapaḥ pavaneneva bhūkampeneva parvataḥ / bhastrā bhastrāhinevāyaṃ dehaś cittena cālyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वभूतोपभोग्यानां जरामरणजन्मनाम् । महामणीनां सुदृढं चित्तं विद्धि समुद्गकम्

sarvabhūtopabhogyānāṃ jarāmaraṇajanmanām / mahāmaṇīnāṃ sudṛḍhaṃ cittaṃ viddhi samudgakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्तं जीवो मनो माया प्राणश् चेत्यादिभिर् मुने । क्रियानुरूपैर् अभिधाव्यापारैश् चित्तम् उच्यते

cittaṃ jīvo mano māyā prāṇaś cetyādibhir mune / kriyānurūpair abhidhāvyāpāraiś cittam ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्तं सर्वम् इति प्राहुस् तस्मिंस् त्यक्ते महीपते । सर्वाधिव्याधिसीमान्ते सर्वत्यागः कृतो भवेत्

cittaṃ sarvam iti prāhus tasmiṃs tyakte mahīpate / sarvādhivyādhisīmānte sarvatyāgaḥ kṛto bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्तत्यागं विदुस् सर्वत्यागं त्यागविदां वर । तस्मिन् सिद्धे महाबाहो सत्यं केनापि भूयते

cittatyāgaṃ vidus sarvatyāgaṃ tyāgavidāṃ vara / tasmin siddhe mahābāho satyaṃ kenāpi bhūyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्ते त्यक्ते लयं याति द्वैतम् ऐक्यं च सर्वतः । केनचिद् भूयते शान्तं स्वच्छम् एकम् अनामयम्

citte tyakte layaṃ yāti dvaitam aikyaṃ ca sarvataḥ / kenacid bhūyate śāntaṃ svaccham ekam anāmayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्याः क्षेत्रं विदुश् चित्तं संसृतेस् सस्यसन्ततेः । क्षेत्रे त्व् अक्षेत्रतां याते शालेः क इव सम्भवः

asyāḥ kṣetraṃ viduś cittaṃ saṃsṛtes sasyasantateḥ / kṣetre tv akṣetratāṃ yāte śāleḥ ka iva sambhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्तम् एव विचित्रेहं भावाभावविलासिना । विवर्तते ऽर्थभावेन जलम् ऊर्मितया यथा

cittam eva vicitrehaṃ bhāvābhāvavilāsinā / vivartate 'rthabhāvena jalam ūrmitayā yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्तोत्सादनरूपेण सर्वत्यागेन भूपते । सर्वम् आसाद्यते सम्यक् साम्राज्येनेव सर्वदा

cittotsādanarūpeṇa sarvatyāgena bhūpate / sarvam āsādyate samyak sāmrājyeneva sarvadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वत्यागस्य विषयो यथैवान्यो ऽस्ति ते तथा । त्वम् अप्य् अन्यस्य भवसि त्यागिन् गृह्णासि चेन् नृप

sarvatyāgasya viṣayo yathaivānyo 'sti te tathā / tvam apy anyasya bhavasi tyāgin gṛhṇāsi cen nṛpa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूत्रं मुक्ताफलेनेव जगज्जालं त्रिकालगम् । सर्वम् अन्तःकृतं तेन येन सर्वं समुज्झितम्

sūtraṃ muktāphaleneva jagajjālaṃ trikālagam / sarvam antaḥkṛtaṃ tena yena sarvaṃ samujjhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येन सर्वं परित्यक्तं तस्मिञ् शून्ये ऽपि संस्थितं । जगत् सर्वं त्रिकालस्थं तन्तुर् मुक्ताफले यथा

yena sarvaṃ parityaktaṃ tasmiñ śūnye 'pi saṃsthitaṃ / jagat sarvaṃ trikālasthaṃ tantur muktāphale yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सस्नेहेनेव दीपेन तेन सर्वं प्रकाशितम् । स्थितस् सर्वं परित्यज्य यश् शान्तो ऽस्नेहदीपवत्

sasneheneva dīpena tena sarvaṃ prakāśitam / sthitas sarvaṃ parityajya yaś śānto 'snehadīpavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्नेहेनेव दीपेन येन सर्वं तिरोहितम् । स राजते प्रकाशात्मा समस् सस्नेहदीपवत्

asneheneva dīpena yena sarvaṃ tirohitam / sa rājate prakāśātmā samas sasnehadīpavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समस्तवस्तुनिष्कासे यथा खम् अवशिष्यते । सर्वत्यागे कृते तादृग् विज्ञानम् अवशिष्यते

samastavastuniṣkāse yathā kham avaśiṣyate / sarvatyāge kṛte tādṛg vijñānam avaśiṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समस्तवस्तूदासो हि यथा खं नेतरन् नृप । सर्वसन्त्याग एवाङ्ग तथा निर्वाणम् उच्यते

samastavastūdāso hi yathā khaṃ netaran nṛpa / sarvasantyāga evāṅga tathā nirvāṇam ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वत्यागो हि शून्यात्माप्य् आश्रयस् सर्वसम्पदाम् । अनन्तानाम् उदाराणां खम् इवेदं दिवौकसाम्

sarvatyāgo hi śūnyātmāpy āśrayas sarvasampadām / anantānām udārāṇāṃ kham ivedaṃ divaukasām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वत्यागरसापानाज् जरामरणभीतयः । न काश्चन प्रबाधन्ते खस्येव मललेखिकाः

sarvatyāgarasāpānāj jarāmaraṇabhītayaḥ / na kāścana prabādhante khasyeva malalekhikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वत्यागो महत्त्वस्य कारणं निर्मलद्युतेः । सर्वं त्यजति खं यस्मात् तस्माच् छुद्धं स्थिरं बृहत्

sarvatyāgo mahattvasya kāraṇaṃ nirmaladyuteḥ / sarvaṃ tyajati khaṃ yasmāt tasmāc chuddhaṃ sthiraṃ bṛhat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वत्यागः परानन्दो दुःखम् अन्यत् सुदारुणम् । इत्य् ओम् इत्य् उररीकृत्य यद् इच्छसि तद् आचर

sarvatyāgaḥ parānando duḥkham anyat sudāruṇam / ity om ity urarīkṛtya yad icchasi tad ācara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वं त्यजति यस् तस्य सर्वम् एवोपतिष्ठते । यथैवाम्बु विशत्य् अग्नौ तथैवायाति वारिधौ

sarvaṃ tyajati yas tasya sarvam evopatiṣṭhate / yathaivāmbu viśaty agnau tathaivāyāti vāridhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वत्यागान्तर् एवास्ति ज्ञानम् आत्मप्रसादकम् । यच् छून्यं किल भाण्डस्य तत्र रत्नादि तिष्ठति

sarvatyāgāntar evāsti jñānam ātmaprasādakam / yac chūnyaṃ kila bhāṇḍasya tatra ratnādi tiṣṭhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वत्यागवशाद् एव हतकाले कलाव् अपि । शाक्येन विगताशङ्कं मुनिना मेरुवत् स्थितम्

sarvatyāgavaśād eva hatakāle kalāv api / śākyena vigatāśaṅkaṃ muninā meruvat sthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वत्यागो महाराज सर्वसम्पत्समाश्रयः । न गृह्णाति हि यः कश्चित् सर्वं तस्मै प्रदीयते

sarvatyāgo mahārāja sarvasampatsamāśrayaḥ / na gṛhṇāti hi yaḥ kaścit sarvaṃ tasmai pradīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृत्वा सर्वपरित्यागं शान्तस् स्वच्छो वियत्समः । सोम्यो भवसि यद्रूपस् तद्रूपो भव भूपते

kṛtvā sarvaparityāgaṃ śāntas svaccho viyatsamaḥ / somyo bhavasi yadrūpas tadrūpo bhava bhūpate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वं परित्यज्य महानुभाव त्यजस्य् अलं येन च तद् विहाय । त्यागं च सादानम् अलं विमुच्य विमुक्तरूपो भव भूमिपाल

sarvaṃ parityajya mahānubhāva tyajasy alaṃ yena ca tad vihāya / tyāgaṃ ca sādānam alaṃ vimucya vimuktarūpo bhava bhūmipāla

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.