Mādhavakara: Mādhava-nidāna (Rogaviniścaya) 1

प्रणम्य जगदुत्पत्तिस्थितिसंहारकारणम् स्वर्गापवर्गयोर्द्वारं त्रैलोक्यशरणं शिवम्

praṇamya jagadutpattisthitisaṃhārakāraṇam svargāpavargayordvāraṃ trailokyaśaraṇaṃ śivam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानामुनीनां वचनैरिदानीं समासतः सद्भिषजां नियोगात् सोपद्र वारिष्टनिदानलिङ्गो निबध्यते रोगविनिश्चयोऽयम्

nānāmunīnāṃ vacanairidānīṃ samāsataḥ sadbhiṣajāṃ niyogāt sopadra vāriṣṭanidānaliṅgo nibadhyate rogaviniścayo'yam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानातन्त्रविहीनानां भिषजामल्पमेधसाम् सुखं विज्ञातुमातङ्कमयमेव भविष्यति

nānātantravihīnānāṃ bhiṣajāmalpamedhasām sukhaṃ vijñātumātaṅkamayameva bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निदानं पूर्वरूपाणि रूपाण्युपशयस्तथा संप्राप्तिश्चेति विज्ञानं रोगाणां पञ्चधा स्मृतम्

nidānaṃ pūrvarūpāṇi rūpāṇyupaśayastathā saṃprāptiśceti vijñānaṃ rogāṇāṃ pañcadhā smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निमित्तहेत्वायतन प्रत्ययोत्थानकारणैः निदानमाहुः पर्यायैःप्राग्रूपं येन लक्ष्यते

nimittahetvāyatana pratyayotthānakāraṇaiḥ nidānamāhuḥ paryāyaiḥprāgrūpaṃ yena lakṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्पित्सुरामयो दोषविशेषेणानधिष्ठितः लिङ्गमव्यक्तमल्पत्वाद् व्याधीनां तद्यथातथम्

utpitsurāmayo doṣaviśeṣeṇānadhiṣṭhitaḥ liṅgamavyaktamalpatvād vyādhīnāṃ tadyathātatham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदेव व्यक्ततां यातं रूपमित्यभिधीयते संस्थानं व्यञ्जनं लिङ्गं लक्षणं चिह्नमाकृति

tadeva vyaktatāṃ yātaṃ rūpamityabhidhīyate saṃsthānaṃ vyañjanaṃ liṅgaṃ lakṣaṇaṃ cihnamākṛti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हेतुव्याधिविपर्यस्त विपर्यस्तार्थकारिणाम् औषधान्नविहाराणामुपयोगं सुखावहम्

hetuvyādhiviparyasta viparyastārthakāriṇām auṣadhānnavihārāṇāmupayogaṃ sukhāvaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्यादुपशयं व्याधेः स हि सात्म्यमिति स्मृतः विपरीतोऽनुपशयो व्याध्यसात्म्यमिति स्मृतः

vidyādupaśayaṃ vyādheḥ sa hi sātmyamiti smṛtaḥ viparīto'nupaśayo vyādhyasātmyamiti smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा दुष्टेन दोषेण यथा चानुविसर्पता निर्वृत्तिरामयस्यासौ संप्राप्तिर्जातिरागतिः

yathā duṣṭena doṣeṇa yathā cānuvisarpatā nirvṛttirāmayasyāsau saṃprāptirjātirāgatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संख्याविकल्पप्राधान्य बलकालविशेषतः सा भिद्यते यथाऽत्रैव वक्ष्यतेऽष्टौ ज्वरा इति

saṃkhyāvikalpaprādhānya balakālaviśeṣataḥ sā bhidyate yathā'traiva vakṣyate'ṣṭau jvarā iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दोषाणां समवेतानां विकल्पॐऽशाशकल्पना स्वातन्त्र्यपारतन्त्र्याभ्यां व्याधेः प्राधान्यमादिशेत्

doṣāṇāṃ samavetānāṃ vikalpaoṃ'śāśakalpanā svātantryapāratantryābhyāṃ vyādheḥ prādhānyamādiśet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हेत्वादिकार्त्स्न्यावयवैर्बलाबल विशेषणम् नक्तंदिनर्तुभुक्तांशैर्व्याधिकालो यथामलम्

hetvādikārtsnyāvayavairbalābala viśeṣaṇam naktaṃdinartubhuktāṃśairvyādhikālo yathāmalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति प्रोक्तो निदानार्थः स व्यासेनोपदेक्ष्यते सर्वेषामेव रोगाणां निदानं कुपिता मलाः

iti prokto nidānārthaḥ sa vyāsenopadekṣyate sarveṣāmeva rogāṇāṃ nidānaṃ kupitā malāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्प्रकोपस्य तु प्रोक्तं विविधाहितसेवनम् निदानार्थकरो रोगो रोगस्याप्युपजायते

tatprakopasya tu proktaṃ vividhāhitasevanam nidānārthakaro rogo rogasyāpyupajāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्यथा ज्वरसन्तापाद्र क्तपित्तमुदीर्यते रक्तपित्ताज्ज्वरस्ताभ्यां शोषश्चाप्युपजायते

tadyathā jvarasantāpādra ktapittamudīryate raktapittājjvarastābhyāṃ śoṣaścāpyupajāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्लीहाभिवृद्ध्या जठरं जठराच्छोथ एव च अर्शोभ्यो जाठरं दुःखं गुल्मश्चाप्युपजायते

plīhābhivṛddhyā jaṭharaṃ jaṭharācchotha eva ca arśobhyo jāṭharaṃ duḥkhaṃ gulmaścāpyupajāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिवास्वापादिदोषैश्च प्रतिश्यायश्च जायते प्रतिश्यायादथो कासः कासात् संजायते क्षयः क्षयो रोगस्य हेतुत्वे शोषस्याप्युपजायते

divāsvāpādidoṣaiśca pratiśyāyaśca jāyate pratiśyāyādatho kāsaḥ kāsāt saṃjāyate kṣayaḥ kṣayo rogasya hetutve śoṣasyāpyupajāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते पूर्वं केवला रोगाः पश्चाद्धेत्वर्थकारिणः कश्चिद्धि रोगो रोगस्य हेतुर्भूत्वा प्रशाम्यति

te pūrvaṃ kevalā rogāḥ paścāddhetvarthakāriṇaḥ kaściddhi rogo rogasya heturbhūtvā praśāmyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न प्रशाम्यति चाप्यन्यो हेतुत्वं कुरुतेऽपि च एवं कृच्छ्रतमा नॄणां दृश्यन्ते व्याधिसंकराः

na praśāmyati cāpyanyo hetutvaṃ kurute'pi ca evaṃ kṛcchratamā nṝṇāṃ dṛśyante vyādhisaṃkarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद्यत्नेन सद्वैद्यैरिच्छद्भिः सिद्धिमुद्धताम् ज्ञातव्यो वक्ष्यते योऽय ज्वरादीनां विनिश्चयः

tasmādyatnena sadvaidyairicchadbhiḥ siddhimuddhatām jñātavyo vakṣyate yo'ya jvarādīnāṃ viniścayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.