Mādhavakara: Mādhava-nidāna (Rogaviniścaya) 11

धूमोपघाताद्र सतस्तथैव व्यायामरूक्षान्ननिषेवणाच्च विमार्गगत्वाच्च हि भोजनस्य वेगावरोधात् क्षवथोस्तथैव

dhūmopaghātādra satastathaiva vyāyāmarūkṣānnaniṣevaṇācca vimārgagatvācca hi bhojanasya vegāvarodhāt kṣavathostathaiva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राणो ह्युदानानुगतः प्रदुष्टः स भिन्नकांस्यस्वनतुल्यघोषः निरेति वक्त्रात्सहसा सदोषो मनीषिभिः कास इति प्रदिष्टः

prāṇo hyudānānugataḥ praduṣṭaḥ sa bhinnakāṃsyasvanatulyaghoṣaḥ nireti vaktrātsahasā sadoṣo manīṣibhiḥ kāsa iti pradiṣṭaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्च कासाः स्मृता वातपित्तश्लेष्मक्षतक्षयैः क्षयायोपेक्षिताः सर्वे बलिनश्चोत्तरोत्तरम्

pañca kāsāḥ smṛtā vātapittaśleṣmakṣatakṣayaiḥ kṣayāyopekṣitāḥ sarve balinaścottarottaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वरूपं भवेत्तेषां शूकपूर्णगलास्यता कण्ठे कण्डूश्च भोज्यानामवरोधश्च जायते

pūrvarūpaṃ bhavetteṣāṃ śūkapūrṇagalāsyatā kaṇṭhe kaṇḍūśca bhojyānāmavarodhaśca jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृच्छङ्खमूर्धोदरपार्श्वशूली क्षामाननः क्षीणबलस्वरौजाः प्रसक्तवेगस्तु समीरणेन भिन्नस्वरः कासति शुष्कमेव

hṛcchaṅkhamūrdhodarapārśvaśūlī kṣāmānanaḥ kṣīṇabalasvaraujāḥ prasaktavegastu samīraṇena bhinnasvaraḥ kāsati śuṣkameva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उरोविदाहज्वरवक्त्रशोषैरभ्यर्दितस्तिक्तमुखस्तृषार्तः पित्तेन पीतानि वमेत्कटूनि कासेत्स पाण्डुः परिदह्यमानः

urovidāhajvaravaktraśoṣairabhyarditastiktamukhastṛṣārtaḥ pittena pītāni vametkaṭūni kāsetsa pāṇḍuḥ paridahyamānaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रलिप्यमानेन मुखेन सीदञ् शिरोरुजार्तः कफपूर्ण देहः अभक्तरुग्गौरवकण्डुयुक्तः कासेद् भृशं सान्द्र कफः कफेन

pralipyamānena mukhena sīdañ śirorujārtaḥ kaphapūrṇa dehaḥ abhaktaruggauravakaṇḍuyuktaḥ kāsed bhṛśaṃ sāndra kaphaḥ kaphena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतिव्यवायभाराध्व युद्धाश्वगजविग्रहैः रूक्षस्योरःक्षतं वायुर्गृहीत्वा कासमाचरेत्

ativyavāyabhārādhva yuddhāśvagajavigrahaiḥ rūkṣasyoraḥkṣataṃ vāyurgṛhītvā kāsamācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स पूर्वं कासते शुष्कं ततः ष्ठीवेत्सशोणितम् कण्ठेन रुजताऽत्यर्थं विरुग्णेनेव चोरसा

sa pūrvaṃ kāsate śuṣkaṃ tataḥ ṣṭhīvetsaśoṇitam kaṇṭhena rujatā'tyarthaṃ virugṇeneva corasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूचीभिरिव तीक्ष्णाभिस्तुद्यमानेन शूलिना दुःखस्पर्शेन शूलेन भेदपीडाभितापिना

sūcībhiriva tīkṣṇābhistudyamānena śūlinā duḥkhasparśena śūlena bhedapīḍābhitāpinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पर्वभेदज्वरश्वास तृष्णावैस्वर्यपीडितः पारावत इवाकूजन् कासवेगात् क्षतोद्भवात्

parvabhedajvaraśvāsa tṛṣṇāvaisvaryapīḍitaḥ pārāvata ivākūjan kāsavegāt kṣatodbhavāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषमासात्म्यभोज्या तिव्यवायाद्वेगनिग्रहात् घृणिनां शोचतां नॄणां व्यापन्नेऽग्नौ त्रयो मलाः कुपिताः क्षयजं कासं कुर्युर्देहक्षयप्रदम्

viṣamāsātmyabhojyā tivyavāyādveganigrahāt ghṛṇināṃ śocatāṃ nṝṇāṃ vyāpanne'gnau trayo malāḥ kupitāḥ kṣayajaṃ kāsaṃ kuryurdehakṣayapradam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स गात्रशूलज्वरदाहमोहान् प्राणक्षयं चोपलभेत कासी शुष्यन्विनिष्ठीवति दुर्बलस्तु प्रक्षीणमांसो रुधिरं सपूयम् तं सर्वलिङ्गं भृशदुश्चिकित्स्यं चिकित्सितज्ञाः क्षयजं वदन्ति

sa gātraśūlajvaradāhamohān prāṇakṣayaṃ copalabheta kāsī śuṣyanviniṣṭhīvati durbalastu prakṣīṇamāṃso rudhiraṃ sapūyam taṃ sarvaliṅgaṃ bhṛśaduścikitsyaṃ cikitsitajñāḥ kṣayajaṃ vadanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्येष क्षयजः कासः क्षीणानां देहनाशनः साध्यो बलवतां वा स्याद्याप्यस्त्वेवं क्षतोत्थितः

ityeṣa kṣayajaḥ kāsaḥ kṣīṇānāṃ dehanāśanaḥ sādhyo balavatāṃ vā syādyāpyastvevaṃ kṣatotthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवौ कदाचित्सिध्येतामपि पादगुणान्वितौ स्थविराणां जराकासः सर्वो याप्यः प्रकीर्तितः त्रीन् पूर्वान्साधयेत्साध्यान्पथ्यैर्याप्यांस्तु यापयेत्

navau kadācitsidhyetāmapi pādaguṇānvitau sthavirāṇāṃ jarākāsaḥ sarvo yāpyaḥ prakīrtitaḥ trīn pūrvānsādhayetsādhyānpathyairyāpyāṃstu yāpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.