Mādhavakara: Mādhava-nidāna (Rogaviniścaya) 17

अथ मूर्च्छाभ्रमनिद्रा तन्द्रा संन्यासनिदानम् क्षीणस्य बहुदोषस्य विरुद्धाहारसेविनः वेगाघातादभीघाताद्धीनसत्त्वस्य वा पुनः

atha mūrcchābhramanidrā tandrā saṃnyāsanidānam kṣīṇasya bahudoṣasya viruddhāhārasevinaḥ vegāghātādabhīghātāddhīnasattvasya vā punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करणायतनेषूग्रा बाह्येष्वाभ्यन्तरेषु च निविशन्ते यदा दोषास्तदा मूर्च्छन्ति मानवाः

karaṇāyataneṣūgrā bāhyeṣvābhyantareṣu ca niviśante yadā doṣāstadā mūrcchanti mānavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संज्ञावहासु नाडीषु पिहितास्वनिलादिभिः तमोऽभ्युपैति सहसा सुखदुःखव्यपोहकृत्

saṃjñāvahāsu nāḍīṣu pihitāsvanilādibhiḥ tamo'bhyupaiti sahasā sukhaduḥkhavyapohakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुखदुःखव्यपोहाच्च नरः पतति काष्ठवत् मोहो मूर्च्छेति तामाहुः षड्विधा सा प्रकीर्तिता

sukhaduḥkhavyapohācca naraḥ patati kāṣṭhavat moho mūrccheti tāmāhuḥ ṣaḍvidhā sā prakīrtitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातादिभिः शोणितेन मद्येन च विषेण च षट्स्वप्येतासु पित्तं तु प्रभुत्वेनावतिष्ठते

vātādibhiḥ śoṇitena madyena ca viṣeṇa ca ṣaṭsvapyetāsu pittaṃ tu prabhutvenāvatiṣṭhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृत्पीडा जृम्भणं ग्लानिः संज्ञादौर्बल्यमेव च सर्वासां पूर्वरूपाणि यथास्वं ता बिभावयेत्

hṛtpīḍā jṛmbhaṇaṃ glāniḥ saṃjñādaurbalyameva ca sarvāsāṃ pūrvarūpāṇi yathāsvaṃ tā bibhāvayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीलं वा यदि वा कृष्णमाकाशमथवाऽरुणम् पश्यंस्तमः प्रबिशति शीघ्रं च प्रतिबुध्यते

nīlaṃ vā yadi vā kṛṣṇamākāśamathavā'ruṇam paśyaṃstamaḥ prabiśati śīghraṃ ca pratibudhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेपथुश्चाङ्गमर्दश्च प्रपीडा हृदयस्य च कार्श्यं श्यावाऽरुणाच्छाया मूर्च्छाये वातसंभवे

vepathuścāṅgamardaśca prapīḍā hṛdayasya ca kārśyaṃ śyāvā'ruṇācchāyā mūrcchāye vātasaṃbhave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्तं हरितवर्णं वा वियत्पीतमथापि वा पश्यंस्तमः प्रविशति सस्वेदश्च प्रबुध्यते

raktaṃ haritavarṇaṃ vā viyatpītamathāpi vā paśyaṃstamaḥ praviśati sasvedaśca prabudhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सपिपासः ससन्तापो रक्तपीताकुलेक्षणः जातमात्रे पतति च शीघ्रं च प्रतिबुध्यते संभिन्नवर्चाः पीताभो मूर्च्छाये पित्तसंभवे

sapipāsaḥ sasantāpo raktapītākulekṣaṇaḥ jātamātre patati ca śīghraṃ ca pratibudhyate saṃbhinnavarcāḥ pītābho mūrcchāye pittasaṃbhave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेघसंकाशमाकाशमावृतं वा तमोघनैः पश्यंस्तमः प्रविशति चिराच्च प्रतिबुध्यते

meghasaṃkāśamākāśamāvṛtaṃ vā tamoghanaiḥ paśyaṃstamaḥ praviśati cirācca pratibudhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरुभिः प्रावृतैरङ्गैर्यथैवाद्रे र्ण चर्मणा सप्रसेकः सहृल्लासो मूर्च्छाये कफसंभवे

gurubhiḥ prāvṛtairaṅgairyathaivādre rṇa carmaṇā saprasekaḥ sahṛllāso mūrcchāye kaphasaṃbhave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वाकृतिः सन्निपातादपस्मार इवागतः स जन्तुं पातयत्याशु विना बीभत्सचेष्टितैः

sarvākṛtiḥ sannipātādapasmāra ivāgataḥ sa jantuṃ pātayatyāśu vinā bībhatsaceṣṭitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृथिव्यापस्तमोरूपं रक्तगन्धस्तदन्वयः तस्माद्र क्तस्य गन्धेन मूर्च्छन्ति भुवि मानवाः

pṛthivyāpastamorūpaṃ raktagandhastadanvayaḥ tasmādra ktasya gandhena mūrcchanti bhuvi mānavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्र व्यस्वभाव इत्येके दृष्ट्वा यदभिमुह्यति गुणास्तीव्रतरत्वेन स्थितास्तु विषमद्ययोः

dra vyasvabhāva ityeke dṛṣṭvā yadabhimuhyati guṇāstīvrataratvena sthitāstu viṣamadyayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त एव तस्मात्ताभ्यां तु मोहौ स्यातां यथेरितौ स्तब्धाङ्गदृष्टिस्त्वसृजा गूढोच्छ्वासश्च मूर्च्छितः

ta eva tasmāttābhyāṃ tu mohau syātāṃ yatheritau stabdhāṅgadṛṣṭistvasṛjā gūḍhocchvāsaśca mūrcchitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मद्येन विलपञ्शेते नष्टविभ्रान्तमानसः गात्राणि विक्षिपन् भूमौ जरां यावन्न याति तत्

madyena vilapañśete naṣṭavibhrāntamānasaḥ gātrāṇi vikṣipan bhūmau jarāṃ yāvanna yāti tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेपथुस्वप्नतृष्णाः स्युस्तमश्च विषमूर्च्छिते वेदितव्यं तीव्रतरं यथास्वं विषलक्षणैः

vepathusvapnatṛṣṇāḥ syustamaśca viṣamūrcchite veditavyaṃ tīvrataraṃ yathāsvaṃ viṣalakṣaṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूर्च्छा पित्ततमः प्राया रजःपित्तानिलाद् भ्रमः तमोवातकफात्तन्द्रा निद्रा श्लेष्मतमोभवा

mūrcchā pittatamaḥ prāyā rajaḥpittānilād bhramaḥ tamovātakaphāttandrā nidrā śleṣmatamobhavā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्रि यार्थेष्वसंवित्तिर्गौरवं जृम्भणं क्लमः निद्रा र्तस्येव यस्येहा तस्य तन्द्रां विनिर्दिशेत्

indri yārtheṣvasaṃvittirgauravaṃ jṛmbhaṇaṃ klamaḥ nidrā rtasyeva yasyehā tasya tandrāṃ vinirdiśet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दोषेषु मदमूर्च्छायाः कृतवेगेषु देहिनाम् स्वयमेवोपशाम्यन्ति संन्यासो नौषधैर्विना

doṣeṣu madamūrcchāyāḥ kṛtavegeṣu dehinām svayamevopaśāmyanti saṃnyāso nauṣadhairvinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाग्देहमनसां चेष्टामाक्षिप्यातिबला मलाः संन्यस्यन्त्यबलं जन्तुं प्राणायतनमाश्रिताः

vāgdehamanasāṃ ceṣṭāmākṣipyātibalā malāḥ saṃnyasyantyabalaṃ jantuṃ prāṇāyatanamāśritāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स ना संन्याससंन्यस्तः काष्ठीभूतो मृतोपमः प्राणैर्विमुच्यते शीघ्रं मुक्त्वा सद्यः फलां क्रियाम्

sa nā saṃnyāsasaṃnyastaḥ kāṣṭhībhūto mṛtopamaḥ prāṇairvimucyate śīghraṃ muktvā sadyaḥ phalāṃ kriyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.