Mādhavakara: Mādhava-nidāna (Rogaviniścaya) 18

ये विषस्य गुणाः प्रोक्तास्तेऽपि मद्ये प्रतिष्ठिताः तेन मिथ्योपयुक्तेन भवत्युग्रो मदात्ययः

ye viṣasya guṇāḥ proktāste'pi madye pratiṣṭhitāḥ tena mithyopayuktena bhavatyugro madātyayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किंतु मद्यं स्वभावेन यथैवान्नं तथा स्मृतम् अयुक्तियुक्तं रोगाय युक्तियुक्तं यथाऽमृतम्

kiṃtu madyaṃ svabhāvena yathaivānnaṃ tathā smṛtam ayuktiyuktaṃ rogāya yuktiyuktaṃ yathā'mṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राणाः प्राणभृतामन्नं तदयुक्त्या हिनस्त्यसून् विषं प्राणहरं तच्च युक्तियुक्तं रसायनम्

prāṇāḥ prāṇabhṛtāmannaṃ tadayuktyā hinastyasūn viṣaṃ prāṇaharaṃ tacca yuktiyuktaṃ rasāyanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विधिना मात्रया काले हितैरन्नैर्यथाबलम् प्रहृष्टो यः पिबेन्मद्यं तस्य स्यादमृतोपमम्

vidhinā mātrayā kāle hitairannairyathābalam prahṛṣṭo yaḥ pibenmadyaṃ tasya syādamṛtopamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्निग्धैस्तदन्नैर्मांसैश्च भक्ष्यैश्च सह सेवितम् भवेदायुःप्रकर्षाय बलायोपचयाय च

snigdhaistadannairmāṃsaiśca bhakṣyaiśca saha sevitam bhavedāyuḥprakarṣāya balāyopacayāya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काम्यता मनसस्तुष्टिस्तेजो विक्रम एव च विधिवत्सेव्यमाने तु मद्ये संनिहिता गुणाः

kāmyatā manasastuṣṭistejo vikrama eva ca vidhivatsevyamāne tu madye saṃnihitā guṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्धिस्मृतिप्रीतिकरः सुखश्च पानान्ननिद्रा रतिवर्धनश्च संपाठगीतस्वरवर्धनश्च प्रोक्तोऽतिरम्यः प्रथमो मदो हि

buddhismṛtiprītikaraḥ sukhaśca pānānnanidrā rativardhanaśca saṃpāṭhagītasvaravardhanaśca prokto'tiramyaḥ prathamo mado hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अव्यक्तबुद्धिस्मृतिवाग्विचेष्टः सोन्मत्तलीलाकृतिरप्रशान्तः आलस्यनिद्रा भिहतो मुहुश्च मध्येन मत्तः पुरुषो मदेन

avyaktabuddhismṛtivāgviceṣṭaḥ sonmattalīlākṛtirapraśāntaḥ ālasyanidrā bhihato muhuśca madhyena mattaḥ puruṣo madena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गच्छेदगम्यान्न गुरूंश्च मन्येत् खादेदभक्ष्याणि च नष्टसंज्ञाः ब्रूयाच्च गुह्यानि हृदि स्थितानि मदे तृतीये पुरुषोऽस्वतन्त्रः

gacchedagamyānna gurūṃśca manyet khādedabhakṣyāṇi ca naṣṭasaṃjñāḥ brūyācca guhyāni hṛdi sthitāni made tṛtīye puruṣo'svatantraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्थे तु मदे मूढो भग्नदार्विव निष्क्रियः कार्याकार्यविभागज्ञो मृतादप्यपरो मृतः

caturthe tu made mūḍho bhagnadārviva niṣkriyaḥ kāryākāryavibhāgajño mṛtādapyaparo mṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

को मदं तादृशं गच्छेदुन्मादमिव चापरम् बहुदोषमिवामूढः कान्तारं स्ववशः कृती

ko madaṃ tādṛśaṃ gacchedunmādamiva cāparam bahudoṣamivāmūḍhaḥ kāntāraṃ svavaśaḥ kṛtī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्भक्तमेकान्तत एव मद्यं निषेव्यमाणं मनुजेन नित्यम् आपादयेत्कष्टतमान्विकारानापादयेच्चापि शरीरभेदम्

nirbhaktamekāntata eva madyaṃ niṣevyamāṇaṃ manujena nityam āpādayetkaṣṭatamānvikārānāpādayeccāpi śarīrabhedam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रुद्धेन भीतेन पिपासितेन शोकाभितप्तेन वुभुक्षितेन व्यायामभाराध्वपरिक्षतेन वेगावरोधाभिहतेन चापि

kruddhena bhītena pipāsitena śokābhitaptena vubhukṣitena vyāyāmabhārādhvaparikṣatena vegāvarodhābhihatena cāpi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्यम्वुभक्षावततोदरेण साजीर्णभुक्तेन तथाऽबलेन उष्णाभितप्तेन च सेव्यमानं करोति मद्यं विविधान्विकारान्

atyamvubhakṣāvatatodareṇa sājīrṇabhuktena tathā'balena uṣṇābhitaptena ca sevyamānaṃ karoti madyaṃ vividhānvikārān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पानात्ययं परमदं पानाजीर्णमथापि वा पानविभ्रममुग्रं च तेषां वक्ष्यामि लक्षणम्

pānātyayaṃ paramadaṃ pānājīrṇamathāpi vā pānavibhramamugraṃ ca teṣāṃ vakṣyāmi lakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिक्काश्वासशिरःकम्पपार्श्वशूलप्रजागरैः विद्याद्बहुप्रलापस्य वातप्रायं मदात्ययम्

hikkāśvāsaśiraḥkampapārśvaśūlaprajāgaraiḥ vidyādbahupralāpasya vātaprāyaṃ madātyayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृष्णादाहज्वरस्वेदमोहातीसारविभ्रमैः विद्याद्धरितवर्णस्य पित्तप्रायं मदात्ययम्

tṛṣṇādāhajvarasvedamohātīsāravibhramaiḥ vidyāddharitavarṇasya pittaprāyaṃ madātyayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छर्द्यरोचकहृल्लास तन्द्रा स्तैमित्यगौरवैः विद्याच्छीतपरीतस्य कफप्रायं मदात्यम् ज्ञेयस्त्रिदोषजश्चापि सर्वलिङ्गैर्मदात्ययः

chardyarocakahṛllāsa tandrā staimityagauravaiḥ vidyācchītaparītasya kaphaprāyaṃ madātyam jñeyastridoṣajaścāpi sarvaliṅgairmadātyayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्लेष्मोच्छ्रयोऽङ्गगुरुता विरसास्यता चै विण्मूत्रसक्तिरथ तन्द्रि ररोचकश्च लिङ्गं परस्य च मदस्य वदन्ति तज्ज्ञा स्तृष्णा रुजा शिरसि सन्धिषु तापि भेदः

śleṣmocchrayo'ṅgagurutā virasāsyatā cai viṇmūtrasaktiratha tandri rarocakaśca liṅgaṃ parasya ca madasya vadanti tajjñā stṛṣṇā rujā śirasi sandhiṣu tāpi bhedaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आध्मानमुग्रमथ चोद्गिरणं विदाहः पानेऽजरां समुपगच्छति लक्षणानि हृद्गात्रतोदकफसंस्रव कण्ठधूमा मूर्च्छावमिज्वर शिरोरुजनप्रदाहाः

ādhmānamugramatha codgiraṇaṃ vidāhaḥ pāne'jarāṃ samupagacchati lakṣaṇāni hṛdgātratodakaphasaṃsrava kaṇṭhadhūmā mūrcchāvamijvara śirorujanapradāhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वेपः सुरान्नविकृतेष्वपि तेषु तेषु तं पानविभ्रममुशन्त्यखिलेन धीराः हीनोत्तरौष्ठमति शीतममन्ददाहं तैलप्रभास्यमपि पानहतं त्यजेत्तु

dvepaḥ surānnavikṛteṣvapi teṣu teṣu taṃ pānavibhramamuśantyakhilena dhīrāḥ hīnottarauṣṭhamati śītamamandadāhaṃ tailaprabhāsyamapi pānahataṃ tyajettu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जिह्वौष्ठदन्तमसितं त्वथवाऽपि नीलं पीते च यस्य नयने रुधिरप्रभे वा हिक्काज्वरौ वमथुवेपथुपार्श्वशूलाः कासभ्रमावपि च पानहतं भजन्ते

jihvauṣṭhadantamasitaṃ tvathavā'pi nīlaṃ pīte ca yasya nayane rudhiraprabhe vā hikkājvarau vamathuvepathupārśvaśūlāḥ kāsabhramāvapi ca pānahataṃ bhajante

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.