Mādhavakara: Mādhava-nidāna (Rogaviniścaya) 21

रूक्षशीताल्पलघ्वन्न व्यवायातिप्रजागरैः विषमादुपचाराच्च दोषासृक्स्रवणादपि

rūkṣaśītālpalaghvanna vyavāyātiprajāgaraiḥ viṣamādupacārācca doṣāsṛksravaṇādapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लङ्घनप्लवनात्यध्व व्यायामादिविचेष्टितैः धातूनां संक्षयाच्चिन्ताशोकरोगातिकर्षणात्

laṅghanaplavanātyadhva vyāyāmādiviceṣṭitaiḥ dhātūnāṃ saṃkṣayāccintāśokarogātikarṣaṇāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेगसंधारणादामाद भिघातादभोजनात् मर्माबाधाद्गजोष्ट्राश्वशीघ्र यानापतंसनात्

vegasaṃdhāraṇādāmāda bhighātādabhojanāt marmābādhādgajoṣṭrāśvaśīghra yānāpataṃsanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहे स्रोतांसि रिक्तानि पूरयित्वाऽनिलो बली करोति विविधान् व्याधीन् सर्वाङ्गैकाङ्गसंश्रयान्

dehe srotāṃsi riktāni pūrayitvā'nilo balī karoti vividhān vyādhīn sarvāṅgaikāṅgasaṃśrayān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अव्यक्तं लक्षणं तेषां पूर्वरूपमिति स्मृतम् आत्मरूपं तु यद्व्यक्तमपायो लघुता पुनः

avyaktaṃ lakṣaṇaṃ teṣāṃ pūrvarūpamiti smṛtam ātmarūpaṃ tu yadvyaktamapāyo laghutā punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संकोचः पर्वणां स्तम्भो भङ्गोऽस्थ्ना पर्वणामपि रोमहर्षः प्रलापश्च पाणिपृष्ठशिरोग्रहः

saṃkocaḥ parvaṇāṃ stambho bhaṅgo'sthnā parvaṇāmapi romaharṣaḥ pralāpaśca pāṇipṛṣṭhaśirograhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खाञ्ज्यपाङ्गुल्यकुब्जत्वं शोथोऽङ्गानामनिद्र ता गर्भशुक्ररजोनाशः स्पन्दनं गात्रसुप्तता

khāñjyapāṅgulyakubjatvaṃ śotho'ṅgānāmanidra tā garbhaśukrarajonāśaḥ spandanaṃ gātrasuptatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिरोनासाक्षिजत्रूणां ग्रीवायाश्चापि हुण्डनम् भेदस्तोदोऽतिराक्षेपो मुहुश्चायास एव च

śironāsākṣijatrūṇāṃ grīvāyāścāpi huṇḍanam bhedastodo'tirākṣepo muhuścāyāsa eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवंविधानि रूपाणि करोति कुपितोऽनिलः हेतुस्थानविशेषाच्च भवेद्रो गविशेषकृत्

evaṃvidhāni rūpāṇi karoti kupito'nilaḥ hetusthānaviśeṣācca bhavedro gaviśeṣakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र कोष्ठाश्रिते दुष्टे निग्रहो मूत्रवर्चसोः ब्रध्नहृद्रो गगुल्मार्शः पार्श्वशूलं च मारुते

tatra koṣṭhāśrite duṣṭe nigraho mūtravarcasoḥ bradhnahṛdro gagulmārśaḥ pārśvaśūlaṃ ca mārute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वाङ्गकुपिते वाते गात्रस्फुरणभञ्जनम् वेदनाभिः परीताश्च स्फुटन्तीवास्य सन्धयः

sarvāṅgakupite vāte gātrasphuraṇabhañjanam vedanābhiḥ parītāśca sphuṭantīvāsya sandhayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रहो विण्मूत्रवातानां शूलाध्मानाश्मशर्कराः लङ्घोरुत्रिकपात्पृष्ठरोगशोषौ गुदे स्थिते

graho viṇmūtravātānāṃ śūlādhmānāśmaśarkarāḥ laṅghorutrikapātpṛṣṭharogaśoṣau gude sthite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रुक् पार्श्वोदरहृन्नाभेस्तृष्णोद्गारविसूचिकाः कासः कण्ठास्यशोषश्च श्वासश्चामाशयस्थिते

ruk pārśvodarahṛnnābhestṛṣṇodgāravisūcikāḥ kāsaḥ kaṇṭhāsyaśoṣaśca śvāsaścāmāśayasthite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पक्वाशयस्थोऽन्त्रकूजं शूलाटोपौ करोति च कृच्छ्रमूत्रपुरीषत्वमानाहं त्रिकवेदनाम्

pakvāśayastho'ntrakūjaṃ śūlāṭopau karoti ca kṛcchramūtrapurīṣatvamānāhaṃ trikavedanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रोत्रादिष्विन्द्रि यवधं कुर्याद् दुष्टः समीरणः त्वग्रूक्षा स्फुटिता सुप्ता कृशा कृष्णा च तुद्यते आतन्यते सरागा च पर्वरुक् त्वग्गतेऽनिले

śrotrādiṣvindri yavadhaṃ kuryād duṣṭaḥ samīraṇaḥ tvagrūkṣā sphuṭitā suptā kṛśā kṛṣṇā ca tudyate ātanyate sarāgā ca parvaruk tvaggate'nile

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रुजस्तीब्राः ससन्तापा वैवर्ण्यं कृशताऽरुचिः गात्रे चारूंषि भुक्तस्य स्तम्भश्चासृग्गतेऽनिले

rujastībrāḥ sasantāpā vaivarṇyaṃ kṛśatā'ruciḥ gātre cārūṃṣi bhuktasya stambhaścāsṛggate'nile

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुर्वङ्गं तुद्यतेऽत्यर्थं दण्डमुष्टिहतं यथा सरुक् श्रमितमत्यर्थं मांसमेदोगतेऽनिले

gurvaṅgaṃ tudyate'tyarthaṃ daṇḍamuṣṭihataṃ yathā saruk śramitamatyarthaṃ māṃsamedogate'nile

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भेदोऽस्थिपर्वणां सन्धिशूलं मांसबलक्षयः अस्वप्नः संतता रुक् च मज्जास्थिकुपितेऽनिले

bhedo'sthiparvaṇāṃ sandhiśūlaṃ māṃsabalakṣayaḥ asvapnaḥ saṃtatā ruk ca majjāsthikupite'nile

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षिप्रं मुञ्चति वध्नातिशुक्रं गर्भमथापि वा विकृतिं जनयेच्चापि शुक्रस्थः कुपितोऽनिलः

kṣipraṃ muñcati vadhnātiśukraṃ garbhamathāpi vā vikṛtiṃ janayeccāpi śukrasthaḥ kupito'nilaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुर्यात्सिरागतः शूलं सिराकुञ्चनपूरणम् स बाह्याभ्यन्तरायामं खल्लीं कौब्ज्यमथापि वा

kuryātsirāgataḥ śūlaṃ sirākuñcanapūraṇam sa bāhyābhyantarāyāmaṃ khallīṃ kaubjyamathāpi vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वाङ्गैकाङ्गरोगांश्च कुर्यात् स्नायुगतोऽनिलः हन्ति सन्धिगतः सन्धीञ् शूलाटोपौ करोति च

sarvāṅgaikāṅgarogāṃśca kuryāt snāyugato'nilaḥ hanti sandhigataḥ sandhīñ śūlāṭopau karoti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राणोदानौ समानश्च व्यानश्चापान एव च स्थानस्था मारुताः पञ्च यापयन्ति शरीरिणम् प्राणे पित्तावृते छर्दिर्दाहश्चैवोपजायते दौर्बल्यं सदनं तन्द्रा वैरस्यं च कफावृते

prāṇodānau samānaśca vyānaścāpāna eva ca sthānasthā mārutāḥ pañca yāpayanti śarīriṇam prāṇe pittāvṛte chardirdāhaścaivopajāyate daurbalyaṃ sadanaṃ tandrā vairasyaṃ ca kaphāvṛte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदाने पित्तयुक्ते तु दाहो मूर्च्छा भ्रमः क्लमः अस्वेदहर्षौ मन्दोऽग्नि शीतता च कफावृते

udāne pittayukte tu dāho mūrcchā bhramaḥ klamaḥ asvedaharṣau mando'gni śītatā ca kaphāvṛte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वेददाहौष्ण्यमूर्च्छाः स्युः समाने पित्तसंवृते कफेन सक्ते विण्मूत्रे गात्रहर्षश्च जायते

svedadāhauṣṇyamūrcchāḥ syuḥ samāne pittasaṃvṛte kaphena sakte viṇmūtre gātraharṣaśca jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपाने पित्तयुक्ते तु दाहौष्ण्यं रक्तमूत्रता अधः काये गुरुत्वं च शीतता च कफावृते

apāne pittayukte tu dāhauṣṇyaṃ raktamūtratā adhaḥ kāye gurutvaṃ ca śītatā ca kaphāvṛte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्याने पित्तावृते दाहो गात्रविक्षेपणं क्लमः स्तम्भनो दण्डकश्चापि शूलशोथौ कफावृते

vyāne pittāvṛte dāho gātravikṣepaṇaṃ klamaḥ stambhano daṇḍakaścāpi śūlaśothau kaphāvṛte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा तु धमनीः सर्वाः कुपितोऽभ्येति मारुतः तदाऽक्षिपत्याशु मुहुर्मुहुर्देहं मुहुश्चरः

yadā tu dhamanīḥ sarvāḥ kupito'bhyeti mārutaḥ tadā'kṣipatyāśu muhurmuhurdehaṃ muhuścaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुहुर्मुहुश्चाक्षेपणादाक्षेपक इति स्मृतः क्रुद्धः स्वैः कोपनैर्वायुः स्थानादूर्ध्वं प्रवर्तते

muhurmuhuścākṣepaṇādākṣepaka iti smṛtaḥ kruddhaḥ svaiḥ kopanairvāyuḥ sthānādūrdhvaṃ pravartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पीडयन् हृदयं गत्वा शिरं शङ्खौ च पीडयन् धनुर्वन्नमयेद्गात्राण्याक्षिपेन्मोहयेत्तदा

pīḍayan hṛdayaṃ gatvā śiraṃ śaṅkhau ca pīḍayan dhanurvannamayedgātrāṇyākṣipenmohayettadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स कृच्छ्रादुच्छ्वसेच्चापि स्तब्धाक्षोऽथ निमीलकः कपोत इव कूजेच्च निःसंज्ञः सोऽपतन्त्रकः

sa kṛcchrāducchvaseccāpi stabdhākṣo'tha nimīlakaḥ kapota iva kūjecca niḥsaṃjñaḥ so'patantrakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्टिं संस्तभ्य संज्ञा च हत्वा कण्ठेन कूजति हृदि मुक्ते नरं स्वास्थ्यं याति मोहं वृते पुनः

dṛṣṭiṃ saṃstabhya saṃjñā ca hatvā kaṇṭhena kūjati hṛdi mukte naraṃ svāsthyaṃ yāti mohaṃ vṛte punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वायुना दारुणं प्राहुरेके तदपतानकम् कफान्वितो भृशं वायुस्तास्वेव यदि तिष्ठति

vāyunā dāruṇaṃ prāhureke tadapatānakam kaphānvito bhṛśaṃ vāyustāsveva yadi tiṣṭhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दण्डवत्स्तम्भयेद्देहं स तु दण्डापतानकः धनुस्तुल्यं नमेद्यस्तु स धनुःस्तम्भसंज्ञकः

daṇḍavatstambhayeddehaṃ sa tu daṇḍāpatānakaḥ dhanustulyaṃ namedyastu sa dhanuḥstambhasaṃjñakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गुलीगुल्फजठरहृद्वक्षोगलसंश्रितः स्नायुप्रतानमनिलो यदाऽक्षिपति वेगवान्

aṅgulīgulphajaṭharahṛdvakṣogalasaṃśritaḥ snāyupratānamanilo yadā'kṣipati vegavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विष्टब्धाक्षः स्तब्धहनुर्भग्नपार्श्वः कफं वमन् अभ्यन्तरं धनुरिव यदा नमति मानवम्

viṣṭabdhākṣaḥ stabdhahanurbhagnapārśvaḥ kaphaṃ vaman abhyantaraṃ dhanuriva yadā namati mānavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदाऽस्याभ्यन्तरायामं कुरुते मारुतो बली बाह्यस्नायुप्रतानस्थो बाह्यायामं करोति च

tadā'syābhyantarāyāmaṃ kurute māruto balī bāhyasnāyupratānastho bāhyāyāmaṃ karoti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमसाध्यं बुधाः प्राहुर्वक्षःकट्यूरुभञ्जनम् कफपित्तान्वितो वायुर्वायुरेव च केवलः

tamasādhyaṃ budhāḥ prāhurvakṣaḥkaṭyūrubhañjanam kaphapittānvito vāyurvāyureva ca kevalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुर्यादाक्षेपकं त्वन्यं चतुर्थमभिघातजम् गर्भपातनिमित्तश्च शोणितातिस्रवाच्च यः

kuryādākṣepakaṃ tvanyaṃ caturthamabhighātajam garbhapātanimittaśca śoṇitātisravācca yaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिघातनिमित्तश्च न सिद्ध्यत्यपतानकः गृहीत्वाऽध तनोर्वायुः सिराः स्नायूर्विशोष्य च

abhighātanimittaśca na siddhyatyapatānakaḥ gṛhītvā'dha tanorvāyuḥ sirāḥ snāyūrviśoṣya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पक्षमन्यतरं हन्ति सन्धिबन्धान्विमोक्षयन् कृत्स्नोऽधकायस्तस्य स्यादकर्मण्यो विचेतनः

pakṣamanyataraṃ hanti sandhibandhānvimokṣayan kṛtsno'dhakāyastasya syādakarmaṇyo vicetanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकाङ्गरोगं तं केचिदन्ये पक्षवधं विदुः सर्वाङ्गरोगस्तद्वच्च सर्वकायाश्रितेऽनिले

ekāṅgarogaṃ taṃ kecidanye pakṣavadhaṃ viduḥ sarvāṅgarogastadvacca sarvakāyāśrite'nile

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दाहसन्तापमूर्च्छाः स्युर्वायौ पित्तसमन्विते शैत्यशोथगुरुत्वानि तस्मिन्नेव कफान्विते

dāhasantāpamūrcchāḥ syurvāyau pittasamanvite śaityaśothagurutvāni tasminneva kaphānvite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुद्धवातहतं पक्षं कृच्छ्रसाध्यतमं विदुः साध्यमन्येन संयुक्तमसाध्यं क्षयहेतुकम्

śuddhavātahataṃ pakṣaṃ kṛcchrasādhyatamaṃ viduḥ sādhyamanyena saṃyuktamasādhyaṃ kṣayahetukam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गर्भिणी सूतिकाबालवृद्धक्षीणेष्वसृक्स्रुते पक्षाघातं परिहरेद् वेदनारहितो यदि उच्चैर्व्याहरतोऽत्यर्थं खादतः कठिनानि वा हसतो जृम्भतो वाऽपि भाराद्विषमशायिनः

garbhiṇī sūtikābālavṛddhakṣīṇeṣvasṛksrute pakṣāghātaṃ parihared vedanārahito yadi uccairvyāharato'tyarthaṃ khādataḥ kaṭhināni vā hasato jṛmbhato vā'pi bhārādviṣamaśāyinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिरोनासौष्ठचिबुकललाटेक्षणसन्धिगः अर्दयत्यनिलो वक्त्रमर्दितं जनयत्यतः वक्रीभवति वक्त्रार्धं ग्रीवा चाप्यपवर्तते

śironāsauṣṭhacibukalalāṭekṣaṇasandhigaḥ ardayatyanilo vaktramarditaṃ janayatyataḥ vakrībhavati vaktrārdhaṃ grīvā cāpyapavartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिरश्चलति वाक्सङ्गोनेत्रादीनां च वैकृतम् ग्रीवाचिबुकदन्तानां तस्मिन्पार्श्वे च वेदना

śiraścalati vāksaṅgonetrādīnāṃ ca vaikṛtam grīvācibukadantānāṃ tasminpārśve ca vedanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्याग्रजो रोमहर्षो वेपथुर्नेत्रमाविलम् वायुरूर्ध्वं त्वचि स्वापस्तोदो मन्याहनुग्रहः तमर्दितमिति प्राहुर्व्याधिं व्याधिविचक्षणाः क्षीणस्यानिमिषाक्षस्य प्रसक्ताव्यक्तभाषिणः

yasyāgrajo romaharṣo vepathurnetramāvilam vāyurūrdhvaṃ tvaci svāpastodo manyāhanugrahaḥ tamarditamiti prāhurvyādhiṃ vyādhivicakṣaṇāḥ kṣīṇasyānimiṣākṣasya prasaktāvyaktabhāṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न सिध्यत्यर्दितं गाढं त्रिवर्षं वेपनस्य च गते वेगे भवेत् स्वास्थ्यं सर्वेष्वाक्षेपकादिषु

na sidhyatyarditaṃ gāḍhaṃ trivarṣaṃ vepanasya ca gate vege bhavet svāsthyaṃ sarveṣvākṣepakādiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जिह्वानिर्लेखनाच्छुष्क भक्षणादभिघाततः कुपितो हनुमूलस्थः स्रंसयित्वाऽनिलो हनुम्

jihvānirlekhanācchuṣka bhakṣaṇādabhighātataḥ kupito hanumūlasthaḥ sraṃsayitvā'nilo hanum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करोति विवृतास्यत्वमथवा संवृतास्यताम् हनुग्रहः स तेन स्यात्कृच्छ्राच्चर्बणभाषणम्

karoti vivṛtāsyatvamathavā saṃvṛtāsyatām hanugrahaḥ sa tena syātkṛcchrāccarbaṇabhāṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिवास्वप्नासमस्थान विवृतोर्ध्वनिरीक्षणैः मन्यास्तम्भ प्रकुरुते स एव श्लेष्मणाऽवृतः

divāsvapnāsamasthāna vivṛtordhvanirīkṣaṇaiḥ manyāstambha prakurute sa eva śleṣmaṇā'vṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाग्वाहिनीसिरासंस्थो जिह्वां स्तम्भयतेऽनिलः जिह्वास्तम्भः स तेनान्नपानवाक्येष्वनीशता

vāgvāhinīsirāsaṃstho jihvāṃ stambhayate'nilaḥ jihvāstambhaḥ sa tenānnapānavākyeṣvanīśatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्तमाश्रित्य पवनः कुर्यान्मूर्धधराः सिराः रूक्षाः सवेदनाः कृष्णाः सोऽसाध्यः स्यात्सिराग्रहः

raktamāśritya pavanaḥ kuryānmūrdhadharāḥ sirāḥ rūkṣāḥ savedanāḥ kṛṣṇāḥ so'sādhyaḥ syātsirāgrahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्फिक्पूर्वा कटिपृष्ठोरुजानुजङ्घापदं क्रमात् गृध्रसी स्तम्भरुक्तोदैर्गृह्णाति स्पन्दते मुहुः

sphikpūrvā kaṭipṛṣṭhorujānujaṅghāpadaṃ kramāt gṛdhrasī stambharuktodairgṛhṇāti spandate muhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाताद्वातकफात्तन्द्रा गौरवारोचकान्विता वातजायां भवेत्तोदो देहस्यापि प्रवक्रता जानुकट्यूरुसंधीनां स्फुरणं स्तब्धता भृशम्

vātādvātakaphāttandrā gauravārocakānvitā vātajāyāṃ bhavettodo dehasyāpi pravakratā jānukaṭyūrusaṃdhīnāṃ sphuraṇaṃ stabdhatā bhṛśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातश्लेष्मोद्भवायां तु निमित्तं वह्निमार्दवम् तन्द्रा मुखप्रसेकश्च भक्तद्वेषस्तथैव च

vātaśleṣmodbhavāyāṃ tu nimittaṃ vahnimārdavam tandrā mukhaprasekaśca bhaktadveṣastathaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तलं प्रत्यङ्गुलीनां याः कण्डरा बाहुपृष्ठतः

talaṃ pratyaṅgulīnāṃ yāḥ kaṇḍarā bāhupṛṣṭhataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाह्वोः कर्मक्षयकरी विश्वाची चेति सोच्यते वातशोणितजः शोथो जानुमध्ये महारुजः

bāhvoḥ karmakṣayakarī viśvācī ceti socyate vātaśoṇitajaḥ śotho jānumadhye mahārujaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञेयक्रोष्टुकशीर्षस्तु स्थूलः कोष्टुकशीर्षवत् वायुः कट्याश्रितः सक्थ्नः कण्डरामाक्षिपेद्यदा

jñeyakroṣṭukaśīrṣastu sthūlaḥ koṣṭukaśīrṣavat vāyuḥ kaṭyāśritaḥ sakthnaḥ kaṇḍarāmākṣipedyadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खञ्जस्तदा भवेज्जन्तु पङ्गुः सक्थ्नोर्द्वयोर्वधात् प्रक्रामन् वेपते यस्तु खञ्जन्निव च गच्छति

khañjastadā bhavejjantu paṅguḥ sakthnordvayorvadhāt prakrāman vepate yastu khañjanniva ca gacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कलायखञ्जं तं विद्यान्मुक्तसन्धिप्रबन्धनम् रुक् पादे विषमन्यस्ते श्रमाद्वा जायते यदा

kalāyakhañjaṃ taṃ vidyānmuktasandhiprabandhanam ruk pāde viṣamanyaste śramādvā jāyate yadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातेन गुल्फमाश्रित्य तमाहुर्वातकण्टकम् पादयोः कुरुते दाहं पित्तासृक्सहितोऽनिलः

vātena gulphamāśritya tamāhurvātakaṇṭakam pādayoḥ kurute dāhaṃ pittāsṛksahito'nilaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशेषतश्चङ्क्रमतः पाददाहं तमादिशेत् हृष्येते चरणौ यस्य भवेतां चापि सुप्तकौ

viśeṣataścaṅkramataḥ pādadāhaṃ tamādiśet hṛṣyete caraṇau yasya bhavetāṃ cāpi suptakau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पादहर्षः स विज्ञेयः कफवातप्रकोपतः अंसदेशस्थितो वायुः शोषयेदंसबन्धनम्

pādaharṣaḥ sa vijñeyaḥ kaphavātaprakopataḥ aṃsadeśasthito vāyuḥ śoṣayedaṃsabandhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिराश्चकुञ्च्य तत्रस्थो जनयेदवबाहुकम् आवृत्य वायुः सकफो धमनीः शब्दवाहिनीः

sirāścakuñcya tatrastho janayedavabāhukam āvṛtya vāyuḥ sakapho dhamanīḥ śabdavāhinīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नरान्करोत्यक्रियकान्मूकमिन्मिनगद्गदान् अधो या वेदना याति वर्चोमूत्राशयोत्थिता

narānkarotyakriyakānmūkaminminagadgadān adho yā vedanā yāti varcomūtrāśayotthitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भिन्दतीव गुदोपस्थं स तूनी नाम नामतः गुदोपस्थोत्थिता या तु प्रतिलोमं प्रधाविता

bhindatīva gudopasthaṃ sa tūnī nāma nāmataḥ gudopasthotthitā yā tu pratilomaṃ pradhāvitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेगैः पक्वाशयं याति प्रतितूनीति सोच्यते साटोपमत्युग्ररुजमाध्मातमुदरं भृशम्

vegaiḥ pakvāśayaṃ yāti pratitūnīti socyate sāṭopamatyugrarujamādhmātamudaraṃ bhṛśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आध्मानमिति तं विद्याद्धोरं वातनिरोधजम् विमुक्तपार्श्वहृदयं तदेवामाशयोत्थितम्

ādhmānamiti taṃ vidyāddhoraṃ vātanirodhajam vimuktapārśvahṛdayaṃ tadevāmāśayotthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्याध्मानं विजानीयात्कफव्याकुलितानिलम् नाभेरधस्तात्संजातः संचारी यदि वाऽचलः

pratyādhmānaṃ vijānīyātkaphavyākulitānilam nābheradhastātsaṃjātaḥ saṃcārī yadi vā'calaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्ठीलावद्धनो ग्रन्थिरूर्ध्वमायत उन्नतः वाताष्ठीलां विजानीयाद्वहिर्मार्गावरोधिनीम्

aṣṭhīlāvaddhano granthirūrdhvamāyata unnataḥ vātāṣṭhīlāṃ vijānīyādvahirmārgāvarodhinīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतामेव रुजोपेतां वातविण्मूत्ररोधिनीम् प्रत्यष्ठीलामिति वदेज्जठरे तिर्यगुत्थिताम्

etāmeva rujopetāṃ vātaviṇmūtrarodhinīm pratyaṣṭhīlāmiti vadejjaṭhare tiryagutthitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मारुतेऽनुगुणे वस्तौ मूत्रं सम्यक् प्रवर्तते विकारा विविधाश्चास्य प्रतिलोमे भवन्ति च

mārute'nuguṇe vastau mūtraṃ samyak pravartate vikārā vividhāścāsya pratilome bhavanti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वाङ्गकम्पः शिरसो वायुर्वेपथुसंज्ञकः खल्ली तु पादजङ्घोरुकरमूलावमोटनी

sarvāṅgakampaḥ śiraso vāyurvepathusaṃjñakaḥ khallī tu pādajaṅghorukaramūlāvamoṭanī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधः प्रतिहतो वायुः श्लेष्मणा मारुतेन वा करोत्युद्गारबाहुल्यमूर्ध्ववातः स उच्यते

adhaḥ pratihato vāyuḥ śleṣmaṇā mārutena vā karotyudgārabāhulyamūrdhvavātaḥ sa ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थाननामानुरूपैश्च लिङ्गैः शेषान्विनिर्दिशेत् सर्वेष्वेतेषु संसर्गं पित्ताद्यैरुपलक्षयेत्

sthānanāmānurūpaiśca liṅgaiḥ śeṣānvinirdiśet sarveṣveteṣu saṃsargaṃ pittādyairupalakṣayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हनुस्तम्भार्दिता क्षेपपक्षाघातापतानकाः कालेन महता वाता यत्नात्सिध्यन्ति वा न वा

hanustambhārditā kṣepapakṣāghātāpatānakāḥ kālena mahatā vātā yatnātsidhyanti vā na vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नरान् बलवतस्त्वेतान् साधयेन्निरुपद्र वान् विसर्पदाहरुक्सङ्गमूर्च्छाऽरुच्यग्निमार्दवैः

narān balavatastvetān sādhayennirupadra vān visarpadāharuksaṅgamūrcchā'rucyagnimārdavaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षीणमांसबलं वाता घ्नन्ति पक्षवधादयः शूनं सुप्तत्वचं भग्नं कम्पाध्माननिपीडितम् रुजार्तिमन्तं च नरं वातव्याधिर्विनाशयेत्

kṣīṇamāṃsabalaṃ vātā ghnanti pakṣavadhādayaḥ śūnaṃ suptatvacaṃ bhagnaṃ kampādhmānanipīḍitam rujārtimantaṃ ca naraṃ vātavyādhirvināśayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अव्याहतगतिर्यस्य स्थानस्थः प्रकृतिस्थितः वायुः स्यात्सोऽधिकं जीवेद्वीतरोगः समाः शतम्

avyāhatagatiryasya sthānasthaḥ prakṛtisthitaḥ vāyuḥ syātso'dhikaṃ jīvedvītarogaḥ samāḥ śatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.