Mādhavakara: Mādhava-nidāna (Rogaviniścaya) 25

अथ शूलपरिणामशूलान्नद्र वशूलनिदानम् दोषैः पृथक् समस्तामद्वन्द्वैः शूलोऽष्टधा भवेत् सर्वेष्वेतेषु शूलेषु प्रायेण पवनः प्रभुः

atha śūlapariṇāmaśūlānnadra vaśūlanidānam doṣaiḥ pṛthak samastāmadvandvaiḥ śūlo'ṣṭadhā bhavet sarveṣveteṣu śūleṣu prāyeṇa pavanaḥ prabhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यायामयानादतिमैथुनाच्च प्रजागराच्छीतजलातिपानात् कलायमुद्गाढकिकोरदूषादत्यर्थरूक्षाध्यशनाभिघातात्

vyāyāmayānādatimaithunācca prajāgarācchītajalātipānāt kalāyamudgāḍhakikoradūṣādatyartharūkṣādhyaśanābhighātāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कषायतिक्तातिविरूढजान्नविरुद्धवल्लूरकशुष्कशाकात् विट्शुक्रमूत्रानिलवेगरोधाच्छोकोपवासादतिहास्यभाष्यात्

kaṣāyatiktātivirūḍhajānnaviruddhavallūrakaśuṣkaśākāt viṭśukramūtrānilavegarodhācchokopavāsādatihāsyabhāṣyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वायुः प्रवृद्धो जनयेद्धि शूलं हृत्पार्श्वपृष्ठत्रिकबस्तिदेशे जीर्णे प्रदोषे च घनागमे च शीते च कोपं समुपैति गाढम्

vāyuḥ pravṛddho janayeddhi śūlaṃ hṛtpārśvapṛṣṭhatrikabastideśe jīrṇe pradoṣe ca ghanāgame ca śīte ca kopaṃ samupaiti gāḍham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुहुर्मुहुश्चोपशमप्रकोपी विड्वातसंस्तम्भनतोदभेदैः संस्वेदनाभ्यञ्जनमर्दनाद्यैः स्निग्धोष्णभोज्यैश्च शमं प्रयाति

muhurmuhuścopaśamaprakopī viḍvātasaṃstambhanatodabhedaiḥ saṃsvedanābhyañjanamardanādyaiḥ snigdhoṣṇabhojyaiśca śamaṃ prayāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षारातितीक्ष्णोष्णविदाहितैलनिष्पावपिण्याककुलत्थयूषैः कट्वम्लसौवीरसुराविकारैः क्रोधानलायासरविप्रतापैः

kṣārātitīkṣṇoṣṇavidāhitailaniṣpāvapiṇyākakulatthayūṣaiḥ kaṭvamlasauvīrasurāvikāraiḥ krodhānalāyāsaravipratāpaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्राम्यातियोगादशनैर्विदग्धैः पित्तं प्रकुप्याशु करोति शूलम् तृण्मोहदाहातिकरं हि नाभ्यां संस्वेदमूर्च्छाभ्रमचोषयुक्तम्

grāmyātiyogādaśanairvidagdhaiḥ pittaṃ prakupyāśu karoti śūlam tṛṇmohadāhātikaraṃ hi nābhyāṃ saṃsvedamūrcchābhramacoṣayuktam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्यन्दिने कुप्यति चार्धरात्रे विदाहकाले जलदात्यये च शीते च शीतैः समुपैति शान्तिं सुस्वादुशीतैरपि भोजनैश्च

madhyandine kupyati cārdharātre vidāhakāle jaladātyaye ca śīte ca śītaiḥ samupaiti śāntiṃ susvāduśītairapi bhojanaiśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आनूपवारिजकिलाटपयोविकारैर्मांसेक्षुपिष्टकृशरातिलशष्कुलीभिः अन्यैर्बलासजनकैरपि हेतुभिश्च श्लेष्मा प्रकोपमुपगम्य करोति शूलम्

ānūpavārijakilāṭapayovikārairmāṃsekṣupiṣṭakṛśarātilaśaṣkulībhiḥ anyairbalāsajanakairapi hetubhiśca śleṣmā prakopamupagamya karoti śūlam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृल्लासकाससदनारुचिसंप्रसेकैरामाशये स्तिमितकोष्ठशिरोगुरुत्वैः भुक्ते सदैव हि रुजं कुरुतेऽतिमात्रं सूर्योदयेऽथ शिशिरे कुसुमागमे च

hṛllāsakāsasadanārucisaṃprasekairāmāśaye stimitakoṣṭhaśirogurutvaiḥ bhukte sadaiva hi rujaṃ kurute'timātraṃ sūryodaye'tha śiśire kusumāgame ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वेषु दोषेषु च सर्वलिङ्गं विद्याद्भिषक् सर्वभवं हि शूलम् सुकष्टमेनं विषवज्रकल्पं विवर्जनीयं प्रवदन्ति तज्ज्ञाः

sarveṣu doṣeṣu ca sarvaliṅgaṃ vidyādbhiṣak sarvabhavaṃ hi śūlam sukaṣṭamenaṃ viṣavajrakalpaṃ vivarjanīyaṃ pravadanti tajjñāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आटोपहृल्लासवमी गुरुत्वस्तैमित्यकानाह कफप्रसेकैः कफस्य लिङ्गेन समानलिङ्गमामोद्भवं शूलमुदाहरन्ति

āṭopahṛllāsavamī gurutvastaimityakānāha kaphaprasekaiḥ kaphasya liṅgena samānaliṅgamāmodbhavaṃ śūlamudāharanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बस्तौ हृत्पार्श्वपृष्ठेषु स शूलः कफवातिकः कुक्षौ हृन्नाभिमध्येषु स शूलः कफपैत्तिकः

bastau hṛtpārśvapṛṣṭheṣu sa śūlaḥ kaphavātikaḥ kukṣau hṛnnābhimadhyeṣu sa śūlaḥ kaphapaittikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दाहज्वरकरो घोरो विज्ञेयो वातपैत्तिकः एकदोषोत्थितः साध्यः कृच्छ्रसाध्यो द्विदोषजः

dāhajvarakaro ghoro vijñeyo vātapaittikaḥ ekadoṣotthitaḥ sādhyaḥ kṛcchrasādhyo dvidoṣajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वदोषोत्थितो घोरस्त्वसाध्यो भूर्युपद्र वः स्वैर्निदानैः प्रकुपितो वायुः संनिहितस्तदा

sarvadoṣotthito ghorastvasādhyo bhūryupadra vaḥ svairnidānaiḥ prakupito vāyuḥ saṃnihitastadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कफपित्ते समावृत्य शूलकारी भवेद्वली भुक्ते जीर्यति यच्छूलं तदेव परिणामजम्

kaphapitte samāvṛtya śūlakārī bhavedvalī bhukte jīryati yacchūlaṃ tadeva pariṇāmajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य लक्षणमप्येतत्समासेनाभिधीयते आध्मानाटोपविण्मूत्रविबन्धारतिवेपनैः

tasya lakṣaṇamapyetatsamāsenābhidhīyate ādhmānāṭopaviṇmūtravibandhārativepanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्निग्धोष्णोपशमप्रायं वातिकं तद्वदेद्भिषक् तृष्णादाहारतिस्वेदं कट्वम्लवणोत्तरम्

snigdhoṣṇopaśamaprāyaṃ vātikaṃ tadvadedbhiṣak tṛṣṇādāhāratisvedaṃ kaṭvamlavaṇottaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शूलं शीतशमप्रायं पैत्तिकं लक्षयेद् बुधः छर्दिहृल्लाससंमोहं स्वल्परुग्दीर्घसन्तति

śūlaṃ śītaśamaprāyaṃ paittikaṃ lakṣayed budhaḥ chardihṛllāsasaṃmohaṃ svalparugdīrghasantati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कटुतिक्तोपशान्तं च तच्च ज्ञेयं कफात्मकम् संसृष्टलक्षणं बुद्ध्वा द्विदोषं परिकल्पयेत्

kaṭutiktopaśāntaṃ ca tacca jñeyaṃ kaphātmakam saṃsṛṣṭalakṣaṇaṃ buddhvā dvidoṣaṃ parikalpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिदोषजमसाध्यं तु क्षीणमांसबलानलम् जीर्णे जीर्यत्यजीर्णे वा यच्छूलमुपजायते

tridoṣajamasādhyaṃ tu kṣīṇamāṃsabalānalam jīrṇe jīryatyajīrṇe vā yacchūlamupajāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पथ्यापथ्यप्रयोगेण भोजनाभोजनेन च न शमं याति नियमात्सोऽन्नद्र व उदाहृतः

pathyāpathyaprayogeṇa bhojanābhojanena ca na śamaṃ yāti niyamātso'nnadra va udāhṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.