Mādhavakara: Mādhava-nidāna (Rogaviniścaya) 3

गुर्वतिस्निग्ध रूक्षोष्णद्र वस्थूलाति शीतलैः विरुद्धाध्यशनाजीर्णैर्विषमैश्चापि भोजनैः

gurvatisnigdha rūkṣoṣṇadra vasthūlāti śītalaiḥ viruddhādhyaśanājīrṇairviṣamaiścāpi bhojanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नेहाद्यैरतियुक्तैश्च मिथ्यायुक्तैर्विषैर्भयैः शोकाद् दुष्टाम्बुमद्यातिपानैः सात्म्यर्तुपर्ययैः

snehādyairatiyuktaiśca mithyāyuktairviṣairbhayaiḥ śokād duṣṭāmbumadyātipānaiḥ sātmyartuparyayaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जलाभिरमणैर्वेगविघातैः क्रिमिदोषतः नृणां भवत्यतीसारो लक्षणं तस्य वक्ष्यते

jalābhiramaṇairvegavighātaiḥ krimidoṣataḥ nṛṇāṃ bhavatyatīsāro lakṣaṇaṃ tasya vakṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संशम्यांपां धातुरग्निं प्रवृद्धः शकृन्मिश्रो वायुनाऽध प्रणुन्नः सरत्यतीवातिसारं तमाहुर्व्याधिं घोरं षड्विधं तं वदन्ति एकैकशः सर्वशश्चापि दोषैः शोकेनान्यः षष्ठ आमेन चोक्तः

saṃśamyāṃpāṃ dhāturagniṃ pravṛddhaḥ śakṛnmiśro vāyunā'dha praṇunnaḥ saratyatīvātisāraṃ tamāhurvyādhiṃ ghoraṃ ṣaḍvidhaṃ taṃ vadanti ekaikaśaḥ sarvaśaścāpi doṣaiḥ śokenānyaḥ ṣaṣṭha āmena coktaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृन्नाभिपायूदरकुक्षितोद गात्रावसादानिलसन्निरोधाः विट्सङ्ग आध्मानमथाविपाको भविष्यतस्तस्य पुरःसराणि

hṛnnābhipāyūdarakukṣitoda gātrāvasādānilasannirodhāḥ viṭsaṅga ādhmānamathāvipāko bhaviṣyatastasya puraḥsarāṇi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अरुणं फेनिलं रूक्षमल्पमल्पं मुहुर्मुहुः शकृदामं सरुक्शब्दं मारुतेनातिसार्यते

aruṇaṃ phenilaṃ rūkṣamalpamalpaṃ muhurmuhuḥ śakṛdāmaṃ sarukśabdaṃ mārutenātisāryate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्तात्पीतं नीलमालोहितं वा तृष्णामूर्च्छादाहपाकोपपन्नम् शुक्लं सान्द्रं श्लेष्मणा श्लेष्मयुक्तं विस्रं शीतं हृष्टरोमा मनुष्यः

pittātpītaṃ nīlamālohitaṃ vā tṛṣṇāmūrcchādāhapākopapannam śuklaṃ sāndraṃ śleṣmaṇā śleṣmayuktaṃ visraṃ śītaṃ hṛṣṭaromā manuṣyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वराहस्नेहमांसाम्बुसदृशं सर्वरूपिणम् कृच्छ्रसाध्यमतीसारं विद्याद्दोषत्रयोद्भवम्

varāhasnehamāṃsāmbusadṛśaṃ sarvarūpiṇam kṛcchrasādhyamatīsāraṃ vidyāddoṣatrayodbhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैस्तैर्भावैः शोचतोऽल्पाशनस्य बाष्पोष्मा वै वह्निमाविश्य जन्तोः कोष्ठं गत्वा क्षोभयेत्तस्य रक्तं तच्चाधस्तात् काकणन्तीप्रकाशम्

taistairbhāvaiḥ śocato'lpāśanasya bāṣpoṣmā vai vahnimāviśya jantoḥ koṣṭhaṃ gatvā kṣobhayettasya raktaṃ taccādhastāt kākaṇantīprakāśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्गच्छेद्वै विड्विमिश्रं ह्यविड वा निर्गन्धं वा गन्धवद्वाऽतिसारः शोकोत्पन्नो दुश्चिकित्स्योऽतिमात्रं रोगो वैद्यैः कष्ट एष प्रदिष्टः

nirgacchedvai viḍvimiśraṃ hyaviḍa vā nirgandhaṃ vā gandhavadvā'tisāraḥ śokotpanno duścikitsyo'timātraṃ rogo vaidyaiḥ kaṣṭa eṣa pradiṣṭaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्नाजीर्णात् प्रद्रुताः क्षोभयन्तः कोष्ठं दोषा धातुसंघान्मलांश्च नानावर्णं नैकशः सारयन्ति शूलोपेतं षष्ठमेनं वदन्ति

annājīrṇāt pradrutāḥ kṣobhayantaḥ koṣṭhaṃ doṣā dhātusaṃghānmalāṃśca nānāvarṇaṃ naikaśaḥ sārayanti śūlopetaṃ ṣaṣṭhamenaṃ vadanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संसृष्टमेभिर्दोषैस्तु न्यस्तमप्स्ववसीदति पुरीषं भृशदुर्गन्धि पिच्छिलं चामसंज्ञितम्

saṃsṛṣṭamebhirdoṣaistu nyastamapsvavasīdati purīṣaṃ bhṛśadurgandhi picchilaṃ cāmasaṃjñitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतान्येव तु लिङ्गानि विपरीतानि यस्य वै लाघवं च विशेषेण तस्य पक्वं विनिर्दिशेत्

etānyeva tu liṅgāni viparītāni yasya vai lāghavaṃ ca viśeṣeṇa tasya pakvaṃ vinirdiśet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पक्कजाम्बवसङ्काशं यकृत्खण्डनिभं तनु घृततैलवसामज्जवेशवारपयोदधि

pakkajāmbavasaṅkāśaṃ yakṛtkhaṇḍanibhaṃ tanu ghṛtatailavasāmajjaveśavārapayodadhi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मांसधावनतोयाभं कृष्णं नीलारुणप्रभम् मेचकं स्निग्धकर्बूरं चन्द्र कोपगतं घनम्

māṃsadhāvanatoyābhaṃ kṛṣṇaṃ nīlāruṇaprabham mecakaṃ snigdhakarbūraṃ candra kopagataṃ ghanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुणपं मस्तुलुङ्गाभं सुगन्धि कुथितं बहु तृष्णादाहतमःश्वासहिक्कापार्श्वास्थिशूलिनम्

kuṇapaṃ mastuluṅgābhaṃ sugandhi kuthitaṃ bahu tṛṣṇādāhatamaḥśvāsahikkāpārśvāsthiśūlinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संमूर्च्छारतिसंमोहयुक्तं पक्कवलीगुदम् प्रलापयुक्तं च भिषग्वर्जयेदतिसारिणम्

saṃmūrcchāratisaṃmohayuktaṃ pakkavalīgudam pralāpayuktaṃ ca bhiṣagvarjayedatisāriṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असंवृतगुदं क्षीणं दूराध्मातमुपद्रुतम् गुद पक्वे गतोष्माणमतिसारकिणं त्यजेत्

asaṃvṛtagudaṃ kṣīṇaṃ dūrādhmātamupadrutam guda pakve gatoṣmāṇamatisārakiṇaṃ tyajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वासशूलपिपासार्तं क्षीणं ज्वरनिपीडितम् विशेषेण नरं वृद्धमतीसारो विनाशयेत्

śvāsaśūlapipāsārtaṃ kṣīṇaṃ jvaranipīḍitam viśeṣeṇa naraṃ vṛddhamatīsāro vināśayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोथं शूलं ज्वरं तृष्णां कासं श्वासमरोचकम् छर्दिं मूर्च्छां च हिक्कां च दृष्ट्वाऽतीसारिणं त्यजेत् पित्तकृन्ति यदाऽत्यर्थं द्र व्याण्यश्नाति पैत्तिके तदोपजायतेऽभीक्ष्णं रक्तातीसार उल्बणः

śothaṃ śūlaṃ jvaraṃ tṛṣṇāṃ kāsaṃ śvāsamarocakam chardiṃ mūrcchāṃ ca hikkāṃ ca dṛṣṭvā'tīsāriṇaṃ tyajet pittakṛnti yadā'tyarthaṃ dra vyāṇyaśnāti paittike tadopajāyate'bhīkṣṇaṃ raktātīsāra ulbaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वायुः प्रवृद्धो निचितं बलासं नुदत्यधस्तादहिताशनस्य प्रवाहतोऽल्प बहुशो मलाक्तंप्रवाहिकां तां प्रवदन्ति तज्ज्ञाः

vāyuḥ pravṛddho nicitaṃ balāsaṃ nudatyadhastādahitāśanasya pravāhato'lpa bahuśo malāktaṃpravāhikāṃ tāṃ pravadanti tajjñāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवाहिका वातकृता सशूला पित्तात् सदाहा सकफा कफाच्च सशोणिता शोणितसम्भवा च ताः स्नेहरूक्षप्रभवा मतास्तु तासामतीसारवदादिशेच्च लिङ्गं क्रमं चामविपक्वतां च

pravāhikā vātakṛtā saśūlā pittāt sadāhā sakaphā kaphācca saśoṇitā śoṇitasambhavā ca tāḥ sneharūkṣaprabhavā matāstu tāsāmatīsāravadādiśecca liṅgaṃ kramaṃ cāmavipakvatāṃ ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्योच्चारं विना मूत्रं सम्यग्वायुश्च गच्छति दीप्ताग्नेर्लघुकोष्ठस्य स्थितस्तस्योदरामयः

yasyoccāraṃ vinā mūtraṃ samyagvāyuśca gacchati dīptāgnerlaghukoṣṭhasya sthitastasyodarāmayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.