Mādhavakara: Mādhava-nidāna (Rogaviniścaya) 37

निबद्धः श्वयथुर्यस्य मुष्कवल्लम्बते गले महान् वा यदि वा ह्रस्वो गलगण्डं तमादिशेत्

nibaddhaḥ śvayathuryasya muṣkavallambate gale mahān vā yadi vā hrasvo galagaṇḍaṃ tamādiśet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातः कफश्चापि गले प्रदुष्टो मन्ये च संश्रित्य तथैव मेदः कुर्वन्ति गण्डं क्रमशः स्वलिङ्गैः समन्वितं तं गलगण्डमाहुः

vātaḥ kaphaścāpi gale praduṣṭo manye ca saṃśritya tathaiva medaḥ kurvanti gaṇḍaṃ kramaśaḥ svaliṅgaiḥ samanvitaṃ taṃ galagaṇḍamāhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तोदान्वितः कृष्णसिरावनद्धः श्यावोऽरुणो वा पवनात्मकस्तु पारुष्ययुक्तश्चिरवृद्ध्यपाको यदृच्छया पाकमियात् कदाचित्

todānvitaḥ kṛṣṇasirāvanaddhaḥ śyāvo'ruṇo vā pavanātmakastu pāruṣyayuktaściravṛddhyapāko yadṛcchayā pākamiyāt kadācit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैरस्यमास्यस्य च तस्य जन्तोर्भवेत्तथा तालुगलप्रशोषः स्थिरः सवर्णो गुरुरुग्रकण्डूः शीतो महांश्चापि कफात्मकस्तु

vairasyamāsyasya ca tasya jantorbhavettathā tālugalapraśoṣaḥ sthiraḥ savarṇo gururugrakaṇḍūḥ śīto mahāṃścāpi kaphātmakastu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिराभिवृद्धिं भजते चिराद्वा प्रपच्यते मन्दरुजः कदाचित् माधुर्यमास्यस्य च तस्य जन्तोर्भवेत्तथा तालुगलप्रलेपः

cirābhivṛddhiṃ bhajate cirādvā prapacyate mandarujaḥ kadācit mādhuryamāsyasya ca tasya jantorbhavettathā tālugalapralepaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्निग्धो गुरुः पाण्डुरनिष्टगन्धो मेदोभवः कन्डुयुतोऽल्परुक् च प्रलम्बतेऽलाबुवदल्पमूलौ देहानुरूपक्षयवृद्धियुक्तः

snigdho guruḥ pāṇḍuraniṣṭagandho medobhavaḥ kanḍuyuto'lparuk ca pralambate'lābuvadalpamūlau dehānurūpakṣayavṛddhiyuktaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्निग्धास्यता तस्य भवेच्च जन्तोर्गलेऽनुशब्दं कुरुते च नित्यम् कृच्छ्राच्छ्वसन्तं मृदुसर्वगात्रं संवत्सरातीतमरोचकार्तम्

snigdhāsyatā tasya bhavecca jantorgale'nuśabdaṃ kurute ca nityam kṛcchrācchvasantaṃ mṛdusarvagātraṃ saṃvatsarātītamarocakārtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षीणं च वैद्यो गलगण्डयुक्तं भिन्नस्वरं चापि विवर्जयेच्च कर्कन्धुकोलामलकप्रमाणैः कक्षांसमन्यागलवङ्क्षणेषु

kṣīṇaṃ ca vaidyo galagaṇḍayuktaṃ bhinnasvaraṃ cāpi vivarjayecca karkandhukolāmalakapramāṇaiḥ kakṣāṃsamanyāgalavaṅkṣaṇeṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेदःकफाभ्यां चिरमन्दपाकैः स्याद् गण्डमालाबहुभिश्चगण्डैः ते ग्रन्थयः केचिदवाप्तपाकाः स्रवन्ति नश्यन्ति भवन्ति चान्ये

medaḥkaphābhyāṃ ciramandapākaiḥ syād gaṇḍamālābahubhiścagaṇḍaiḥ te granthayaḥ kecidavāptapākāḥ sravanti naśyanti bhavanti cānye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालानुबन्धं चिरमादधाति सैवापचीति प्रवदन्ति तज्ज्ञाः साध्याः स्मृताः पीनसपार्श्वशूलकासज्वरच्छर्दियुतास्त्वसाध्याः

kālānubandhaṃ ciramādadhāti saivāpacīti pravadanti tajjñāḥ sādhyāḥ smṛtāḥ pīnasapārśvaśūlakāsajvaracchardiyutāstvasādhyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातादयो मांसमसृक् प्रदुष्टाः संदूष्य मेदश्च तथा सिराश्च वृत्तोन्नतं विग्रथितं च शोथं कुर्वन्त्यतो ग्रन्थिरिति प्रदिष्टः

vātādayo māṃsamasṛk praduṣṭāḥ saṃdūṣya medaśca tathā sirāśca vṛttonnataṃ vigrathitaṃ ca śothaṃ kurvantyato granthiriti pradiṣṭaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आयम्यते वृश्च्यति तुद्यते च प्रत्यस्यते मथ्यति भिद्यते च कृष्णो मृदुर्बस्तिरिवाततश्च भिन्नः स्रवेच्चानिलजोऽस्रमच्छम्

āyamyate vṛścyati tudyate ca pratyasyate mathyati bhidyate ca kṛṣṇo mṛdurbastirivātataśca bhinnaḥ sraveccānilajo'sramaccham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दन्दह्यते धूप्यति वृश्च्यते च पापच्यते प्रज्वलतीव चापि रक्तः सपीतोऽप्यथवाऽपि पित्ताद्भिन्नः स्रवेदुष्णमतीव चास्रम्

dandahyate dhūpyati vṛścyate ca pāpacyate prajvalatīva cāpi raktaḥ sapīto'pyathavā'pi pittādbhinnaḥ sraveduṣṇamatīva cāsram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीतोऽविवर्णोऽल्परुजोऽतिकण्डुः पाषाणवत् संहननोपपन्नः चिराभिवृद्धश्च कफप्रकोपाद्भिन्नः स्रवेच्छुक्लघनं च पूयम्

śīto'vivarṇo'lparujo'tikaṇḍuḥ pāṣāṇavat saṃhananopapannaḥ cirābhivṛddhaśca kaphaprakopādbhinnaḥ sravecchuklaghanaṃ ca pūyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शरीरवृद्धिक्षयवृद्धिहानिः स्निग्धो महान् कण्डुयुतोऽरुजश्च मेदःकृतो गच्छति चात्र भिन्नपिण्याकसर्पिःप्रतिमं तु मेदः

śarīravṛddhikṣayavṛddhihāniḥ snigdho mahān kaṇḍuyuto'rujaśca medaḥkṛto gacchati cātra bhinnapiṇyākasarpiḥpratimaṃ tu medaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यायामजातैरबलस्य तैस्तैराक्षिप्य वायुस्तु सिराप्रतानम् संकुच्य संपीड्य विशोष्य चापि ग्रन्थिं करोत्युन्नतमाशु वृत्तम्

vyāyāmajātairabalasya taistairākṣipya vāyustu sirāpratānam saṃkucya saṃpīḍya viśoṣya cāpi granthiṃ karotyunnatamāśu vṛttam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रन्थिः सिराजः स तु कृच्छ्रसाध्यो भवेद्यदि स्यात् सरुजश्चलश्च अरुक्स एवाप्य चलो महांश्च मर्मोत्थितश्चापि विवर्जनीयः

granthiḥ sirājaḥ sa tu kṛcchrasādhyo bhavedyadi syāt sarujaścalaśca aruksa evāpya calo mahāṃśca marmotthitaścāpi vivarjanīyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गात्रप्रदेशे क्कचिदेव दोषाः संमूर्च्छिता मांसमसृक् प्रदूष्य वृत्तं स्थिरं मन्दरुजं महान्तमनल्पमूलं चिरवृद्ध्यपाकम्

gātrapradeśe kkacideva doṣāḥ saṃmūrcchitā māṃsamasṛk pradūṣya vṛttaṃ sthiraṃ mandarujaṃ mahāntamanalpamūlaṃ ciravṛddhyapākam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुर्वन्ति मांसोच्छ्रयमत्यगाधं तदर्बुदं शास्त्रविदो वदन्ति वातेन पित्तेन कफेन चापि रक्तेन मांसेन च मेदसा वा

kurvanti māṃsocchrayamatyagādhaṃ tadarbudaṃ śāstravido vadanti vātena pittena kaphena cāpi raktena māṃsena ca medasā vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तज्जायते तस्य च लक्षणानि ग्रन्थे समानानि सदा भवन्ति दोषः प्रदुष्टो रुधिरं सिराश्च संकुच्य संपिण्ड्य ततस्त्वपाकम्

tajjāyate tasya ca lakṣaṇāni granthe samānāni sadā bhavanti doṣaḥ praduṣṭo rudhiraṃ sirāśca saṃkucya saṃpiṇḍya tatastvapākam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सास्रावमुन्नह्यति मांसपिण्डं मांसाङ्कुरैराचितमाशुवृद्धम् करोत्यजस्रं रुधिरप्रवृत्तिमसाध्यमेतद्रुधिरात्मकं तु

sāsrāvamunnahyati māṃsapiṇḍaṃ māṃsāṅkurairācitamāśuvṛddham karotyajasraṃ rudhirapravṛttimasādhyametadrudhirātmakaṃ tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्तक्षयोपद्र वपीडितत्वात् पाण्डुर्भवेदर्बुदपीडितस्तु मुष्ठिप्रहारादिभिरर्दितेऽङ्गे मांसं प्रदुष्टं जनयेद्धि शोथम्

raktakṣayopadra vapīḍitatvāt pāṇḍurbhavedarbudapīḍitastu muṣṭhiprahārādibhirardite'ṅge māṃsaṃ praduṣṭaṃ janayeddhi śotham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवेदनं स्निग्धमनन्य वर्णमपाकमश्मोपममप्रचाल्यम् प्रदुष्टमांसस्य नरस्य गाढमेतद्भवेन्मांसपरायणस्य

avedanaṃ snigdhamananya varṇamapākamaśmopamamapracālyam praduṣṭamāṃsasya narasya gāḍhametadbhavenmāṃsaparāyaṇasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मांसार्बुदं त्वेतदसाध्यमुक्तं साध्येष्वपीमानि तु वर्जयेच्च संप्रस्रुतं मर्मणि यच्च जातं स्रोतःसु वा यच्च भवेदचाल्यम्

māṃsārbudaṃ tvetadasādhyamuktaṃ sādhyeṣvapīmāni tu varjayecca saṃprasrutaṃ marmaṇi yacca jātaṃ srotaḥsu vā yacca bhavedacālyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यज्जायतेऽन्यत् खलु पूर्वजाते ज्ञेयं तदध्यर्बुदमर्बुदज्ञैः यद् द्वन्द्वजातं युगपत् क्रमाद्वा द्विरर्बुदं तच्च भवेदसाध्यम्

yajjāyate'nyat khalu pūrvajāte jñeyaṃ tadadhyarbudamarbudajñaiḥ yad dvandvajātaṃ yugapat kramādvā dvirarbudaṃ tacca bhavedasādhyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न पाकमायान्ति कफाधिकत्वान्मेदोबहुत्वाच्च विशेषतस्तु दोषस्थिरत्वाद् ग्रथनाच्च तेषां सर्वार्वुदान्येव निसर्गतस्तु

na pākamāyānti kaphādhikatvānmedobahutvācca viśeṣatastu doṣasthiratvād grathanācca teṣāṃ sarvārvudānyeva nisargatastu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.