Mādhavakara: Mādhava-nidāna (Rogaviniścaya) 42

नानाधारमुखैः शस्त्रैर्नानास्थाननिपातितैः भवन्ति नानाकृतयो व्रणास्तांस्तान्निबोध मे

nānādhāramukhaiḥ śastrairnānāsthānanipātitaiḥ bhavanti nānākṛtayo vraṇāstāṃstānnibodha me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छिन्नं भिन्नं तथा विद्धं क्षतं पिच्चितमेव च घृष्टमाहुस्तथा षष्ठं तेषां वक्ष्यामि लक्षणम्

chinnaṃ bhinnaṃ tathā viddhaṃ kṣataṃ piccitameva ca ghṛṣṭamāhustathā ṣaṣṭhaṃ teṣāṃ vakṣyāmi lakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिर्यक् छिन्न ॠजुर्वाऽपि यो व्रणस्त्वायतो भवेत् गात्रस्य पातनं तच्च छिन्नमित्यभिधीयते

tiryak chinna ṝjurvā'pi yo vraṇastvāyato bhavet gātrasya pātanaṃ tacca chinnamityabhidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्तिर्दन्तेषुखड्गाग्रविषाणैराशयो हतः यत्किंचित् प्रस्रवेत्तद्धि भिन्नलक्षणमुच्यते

śaktirdanteṣukhaḍgāgraviṣāṇairāśayo hataḥ yatkiṃcit prasravettaddhi bhinnalakṣaṇamucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थानान्यामाग्निपक्वानां मूत्रस्य रुधिरस्य च हृदुण्डुकः फुफ्फुसश्च कोष्ठ इत्यभिधीयते

sthānānyāmāgnipakvānāṃ mūtrasya rudhirasya ca hṛduṇḍukaḥ phuphphusaśca koṣṭha ityabhidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन् भिन्ने रक्तपूर्णे ज्वरो दाहश्च जायते मूत्रमार्गगुदास्येभ्यो रक्तं घ्राणाच्च गच्छति

tasmin bhinne raktapūrṇe jvaro dāhaśca jāyate mūtramārgagudāsyebhyo raktaṃ ghrāṇācca gacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूर्च्छाश्वासस्तृषाऽध्मानमभक्तच्छन्द एव च विण्मूत्रवातसङ्गश्च स्वेदास्रावोऽक्षिरक्तता

mūrcchāśvāsastṛṣā'dhmānamabhaktacchanda eva ca viṇmūtravātasaṅgaśca svedāsrāvo'kṣiraktatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोहगन्धित्वमास्यस्य गात्रदौर्गन्ध्यमेव च हृच्छूलं पार्श्वयोश्चापि विशेषं चात्र मे शृणु

lohagandhitvamāsyasya gātradaurgandhyameva ca hṛcchūlaṃ pārśvayoścāpi viśeṣaṃ cātra me śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आमाशयस्थे रुधिरे रुधिरं छर्दयत्यपि आध्मानमतिमात्रं च शूलं च भृशदारुणम्

āmāśayasthe rudhire rudhiraṃ chardayatyapi ādhmānamatimātraṃ ca śūlaṃ ca bhṛśadāruṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पक्वाशयगते चापि रुजा गौरवमेव च अधः काये विशेषेण शीतता च भवेदिह

pakvāśayagate cāpi rujā gauravameva ca adhaḥ kāye viśeṣeṇa śītatā ca bhavediha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूक्ष्मास्यशल्याभिहतं यदङ्गं त्वाशयं विना उत्तुण्डितं निर्गतं वा तद्विद्धमिति निर्दिशेत्

sūkṣmāsyaśalyābhihataṃ yadaṅgaṃ tvāśayaṃ vinā uttuṇḍitaṃ nirgataṃ vā tadviddhamiti nirdiśet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नातिच्छिन्नं नातिभिन्नमुभयोर्लक्षणान्वितम् विषमं व्रणमङ्गे यत्तत् क्षतं त्वभिधीयते

nāticchinnaṃ nātibhinnamubhayorlakṣaṇānvitam viṣamaṃ vraṇamaṅge yattat kṣataṃ tvabhidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रहारपीडनाभ्यां तु यदङ्गं पृथुतां गतम् सास्थि तत् पिच्चितं विद्यान्मज्जरक्तपरिप्लुतम्

prahārapīḍanābhyāṃ tu yadaṅgaṃ pṛthutāṃ gatam sāsthi tat piccitaṃ vidyānmajjaraktapariplutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घर्षणादभिघाताद्वा यदङ्गं विगतत्वचम् उषास्रावान्वितं तच्च घृष्टमित्यभिधीयते

gharṣaṇādabhighātādvā yadaṅgaṃ vigatatvacam uṣāsrāvānvitaṃ tacca ghṛṣṭamityabhidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्यावंसशोथं पिडकाचितं चमुहुर्मुहुः शोणितवाहिनं च मृदूद्गतं बुद्वुदतुल्यमांसं व्रणं सशल्यं सरुजं वदन्ति

śyāvaṃsaśothaṃ piḍakācitaṃ camuhurmuhuḥ śoṇitavāhinaṃ ca mṛdūdgataṃ budvudatulyamāṃsaṃ vraṇaṃ saśalyaṃ sarujaṃ vadanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वचोऽतीत्य सिरादीनि भित्त्वा वा परिहृत्य वा कोष्ठे प्रतिष्ठितं शल्यं कुर्यादुक्तानुपद्र वान्

tvaco'tītya sirādīni bhittvā vā parihṛtya vā koṣṭhe pratiṣṭhitaṃ śalyaṃ kuryāduktānupadra vān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रान्तर्लोहितं पाण्डुशीतपादकराननम् शीतोच्छासं रक्तनेत्रमानद्धं च विवर्जयेत्

tatrāntarlohitaṃ pāṇḍuśītapādakarānanam śītocchāsaṃ raktanetramānaddhaṃ ca vivarjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रमः प्रलापः पतनं प्रमोहो विचेष्टनं ग्लानिरथोष्णता च स्नस्ताङ्गता मूर्च्छनमूर्ध्ववातस्तीव्रा रुजो वातकृताश्च तास्ताः

bhramaḥ pralāpaḥ patanaṃ pramoho viceṣṭanaṃ glānirathoṣṇatā ca snastāṅgatā mūrcchanamūrdhvavātastīvrā rujo vātakṛtāśca tāstāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मांसोदकाभं रुधिरं च गच्छेत् सर्वेन्द्रि यार्थोपरमस्तथैव दशार्धसंख्येष्वथ विक्षतेषु सामान्यतो मर्मसु लिङ्गमुक्तम्

māṃsodakābhaṃ rudhiraṃ ca gacchet sarvendri yārthoparamastathaiva daśārdhasaṃkhyeṣvatha vikṣateṣu sāmānyato marmasu liṅgamuktam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुरेन्द्र गोपप्रतिमं प्रभूतं रक्तं स्रवेत्तत्क्षतजश्च वायुः करोति रोगान्विविधान्यथोक्तान् सिरासु विद्धास्वथ वा क्षतासु

surendra gopapratimaṃ prabhūtaṃ raktaṃ sravettatkṣatajaśca vāyuḥ karoti rogānvividhānyathoktān sirāsu viddhāsvatha vā kṣatāsu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कौब्ज्यं शरीरावयवावसादः क्रियास्वशक्तिस्तुमुला रुजश्च चिराद् व्रणो रोहति यस्य चापि तं स्नायुविद्धं पुरुषं व्यवस्येत्

kaubjyaṃ śarīrāvayavāvasādaḥ kriyāsvaśaktistumulā rujaśca cirād vraṇo rohati yasya cāpi taṃ snāyuviddhaṃ puruṣaṃ vyavasyet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोथाभिवृद्धिस्तुमुला रुजश्च बलक्षयः सर्वत एव शोथः क्षतेषु सन्धिष्वचलाचलेषु स्यात् सर्वकर्मोपरमश्च लिङ्गम्

śothābhivṛddhistumulā rujaśca balakṣayaḥ sarvata eva śothaḥ kṣateṣu sandhiṣvacalācaleṣu syāt sarvakarmoparamaśca liṅgam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घोरा रुजो यस्य निशादिनेषु सर्वास्ववस्थासु च नैति शान्तिम् भिषग्विपश्चिद्विदितार्थसूत्रस्तमस्थिविद्धं पुरुषं वयवस्येत्

ghorā rujo yasya niśādineṣu sarvāsvavasthāsu ca naiti śāntim bhiṣagvipaścidviditārthasūtrastamasthividdhaṃ puruṣaṃ vayavasyet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथास्वमेतानि विभावयेच्च लिङ्गानि मर्मस्वभिताडितेषु पाण्डुर्विवर्णः स्पृशति न वेत्ति यो मांसमर्मण्यभिपीडितः स्यात्

yathāsvametāni vibhāvayecca liṅgāni marmasvabhitāḍiteṣu pāṇḍurvivarṇaḥ spṛśati na vetti yo māṃsamarmaṇyabhipīḍitaḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विसर्पः पक्षघातश्च सिरास्तम्भोऽपतानकः मोहोन्मादव्रणरुजो ज्वरस्तृष्णा हनुग्रहः

visarpaḥ pakṣaghātaśca sirāstambho'patānakaḥ mohonmādavraṇarujo jvarastṛṣṇā hanugrahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कासश्छर्दिरतीसारो हिक्का श्वासः सवेपथुः षोडशोपद्र वाः प्रोक्ता व्रणानां व्रणचिन्तकैः

kāsaśchardiratīsāro hikkā śvāsaḥ savepathuḥ ṣoḍaśopadra vāḥ proktā vraṇānāṃ vraṇacintakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.