Mādhavakara: Mādhava-nidāna (Rogaviniścaya) 51

लवणाम्लकटूष्णादि संसेवादोषकोपतः विसर्पः सप्तधा ज्ञेयः सर्वतः परिसर्पणात्

lavaṇāmlakaṭūṣṇādi saṃsevādoṣakopataḥ visarpaḥ saptadhā jñeyaḥ sarvataḥ parisarpaṇāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृथक् त्रयस्त्रिभिश्चैको विसर्पा द्वन्द्वजास्त्रयः वातिकः पैत्तिकश्चैव कफजः सन्निपातिकः

pṛthak trayastribhiścaiko visarpā dvandvajāstrayaḥ vātikaḥ paittikaścaiva kaphajaḥ sannipātikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चत्वार एते वीसर्पा वक्ष्यन्ते द्वन्द्वजास्त्रयः आग्नेयो वातपित्ताभ्यां ग्रन्थ्याख्यः कफवातजः

catvāra ete vīsarpā vakṣyante dvandvajāstrayaḥ āgneyo vātapittābhyāṃ granthyākhyaḥ kaphavātajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्तु कर्दमको घोरः स पित्तकफसंभवः रक्तं लसीका त्वङ्मांसं दूष्यं दोषास्त्रयो मलाः

yastu kardamako ghoraḥ sa pittakaphasaṃbhavaḥ raktaṃ lasīkā tvaṅmāṃsaṃ dūṣyaṃ doṣāstrayo malāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विसर्पाणां समुत्पत्तौ विज्ञेयाः सप्त धातवः तत्र वातात् स वीसर्पो वातज्वरसमव्यथः

visarpāṇāṃ samutpattau vijñeyāḥ sapta dhātavaḥ tatra vātāt sa vīsarpo vātajvarasamavyathaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोथस्फुरणनिस्तोद भेदायासार्तिहर्षवान् पित्ताद्द्रुतगतिः पित्तज्वरलिङ्गोऽतिलोहितः

śothasphuraṇanistoda bhedāyāsārtiharṣavān pittāddrutagatiḥ pittajvaraliṅgo'tilohitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कफात् कण्डूयुतः स्निग्धः कफज्वरसमानरुक् सन्निपातसमुत्थश्च सर्वलिङ्गसमन्वितः

kaphāt kaṇḍūyutaḥ snigdhaḥ kaphajvarasamānaruk sannipātasamutthaśca sarvaliṅgasamanvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातपित्ताज्ज्वरच्छर्दि मूर्च्छातीसारतृड्भ्रमैः ग्रन्थिभेदाग्नि सदनतमकारोचकैर्युतः

vātapittājjvaracchardi mūrcchātīsāratṛḍbhramaiḥ granthibhedāgni sadanatamakārocakairyutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करोति सर्वमङ्गं च दीप्ताङ्गारावकीर्णवत् यं यं देशं विसर्पश्च विसर्पति भवेत् स सः

karoti sarvamaṅgaṃ ca dīptāṅgārāvakīrṇavat yaṃ yaṃ deśaṃ visarpaśca visarpati bhavet sa saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शान्ताङ्गारासितो नीलो रक्तो वाऽशु च चीयते अग्निदग्ध इव स्फोटैः शीघ्रगत्वाद् द्रुतं च सः

śāntāṅgārāsito nīlo rakto vā'śu ca cīyate agnidagdha iva sphoṭaiḥ śīghragatvād drutaṃ ca saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मर्मानुसारी वीसर्पः स्याद्वातोऽतिबलस्ततः व्यथतेऽङ्ग हरेत्संज्ञां निद्रां च श्वासमीरयेत्

marmānusārī vīsarpaḥ syādvāto'tibalastataḥ vyathate'ṅga haretsaṃjñāṃ nidrāṃ ca śvāsamīrayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिक्कां च स गतोऽवस्थामीदृशीं लभते न ना क्वचिच्छर्मारतिग्रस्तो भूमिशय्यासनादिषु

hikkāṃ ca sa gato'vasthāmīdṛśīṃ labhate na nā kvaciccharmāratigrasto bhūmiśayyāsanādiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चेष्टमानस्ततः क्लिष्टो मनोदेहप्रमोहवान् दुस्प्रबोधोऽश्नुते निद्रां सोऽग्निवीसर्प उच्यते

ceṣṭamānastataḥ kliṣṭo manodehapramohavān dusprabodho'śnute nidrāṃ so'gnivīsarpa ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कफेन रुद्धः पवनो भित्त्वा तं बहुधा कफम् रक्तं वा बृद्धरक्तस्य त्वक्सिरास्नायुमांसगम्

kaphena ruddhaḥ pavano bhittvā taṃ bahudhā kapham raktaṃ vā bṛddharaktasya tvaksirāsnāyumāṃsagam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दूषयित्वा तु दीर्घाणुवृत्तस्थूलखरात्मनाम् ग्रन्थीनां कुरुते मालां सरक्तां तीव्ररुग्ज्वराम्

dūṣayitvā tu dīrghāṇuvṛttasthūlakharātmanām granthīnāṃ kurute mālāṃ saraktāṃ tīvrarugjvarām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वासकासातिसारास्य शोषहिक्कावमिभ्रमैः मोहवैवर्ण्यमूर्च्छाङ्ग भङ्गाग्निसदनैर्युताम्

śvāsakāsātisārāsya śoṣahikkāvamibhramaiḥ mohavaivarṇyamūrcchāṅga bhaṅgāgnisadanairyutām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्ययं ग्रन्थिवीसर्पः कफमारुतकोपजः कफपित्ताज्ज्वरः स्तम्भो निद्रा तन्द्रा शिरोरुजा

ityayaṃ granthivīsarpaḥ kaphamārutakopajaḥ kaphapittājjvaraḥ stambho nidrā tandrā śirorujā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गावसादविक्षेपौ प्रलेपारोचकभ्रमाः मूर्च्छाग्निहानिर्भेदोऽस्थ्ना पिपासेन्द्रि यगौरवम्

aṅgāvasādavikṣepau pralepārocakabhramāḥ mūrcchāgnihānirbhedo'sthnā pipāsendri yagauravam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आमोपवेशनं लेपः स्रोतसां स च सर्पति प्रायेणामाशयं गृह्णन्नेकदेशं न चातिरुक्

āmopaveśanaṃ lepaḥ srotasāṃ sa ca sarpati prāyeṇāmāśayaṃ gṛhṇannekadeśaṃ na cātiruk

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिडकैरवकीर्णोऽतिपीत लोहितपाण्डुरैः स्निग्धोऽसितो मेचकाभो मलिनः शोथवान् गुरुः

piḍakairavakīrṇo'tipīta lohitapāṇḍuraiḥ snigdho'sito mecakābho malinaḥ śothavān guruḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गम्भीरपाकः प्राज्योष्मा स्पृष्टः क्लिन्नोऽवदीर्यते पङ्कवच्छीर्णमांसश्च स्पष्टस्नायुसिरागणः

gambhīrapākaḥ prājyoṣmā spṛṣṭaḥ klinno'vadīryate paṅkavacchīrṇamāṃsaśca spaṣṭasnāyusirāgaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शवगन्धी च वीसर्पः कर्दमाख्यमुशन्ति तम् बाह्यहेतोः क्षतात् क्रुद्धः सरक्तं पित्तमीरयन्

śavagandhī ca vīsarpaḥ kardamākhyamuśanti tam bāhyahetoḥ kṣatāt kruddhaḥ saraktaṃ pittamīrayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वीसर्पं मारुतः कुर्यात् कुलत्थसदृशैश्चितम् स्फोटैः शोथज्वररुजादाहाढ्यं श्यावशोणितम्

vīsarpaṃ mārutaḥ kuryāt kulatthasadṛśaiścitam sphoṭaiḥ śothajvararujādāhāḍhyaṃ śyāvaśoṇitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्वरातिसारौ वमथुस्त्वङ्मांसदरणं क्लमः अरोचकाविपाकौ च विसर्पाणामुपद्र वाः

jvarātisārau vamathustvaṅmāṃsadaraṇaṃ klamaḥ arocakāvipākau ca visarpāṇāmupadra vāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिध्मन्ति वातकफपित्तकृता विसर्पाः सर्वात्मकः क्षतकृतश्च न सिद्धिमेति पित्तात्मकोऽञ्जनवपुश्च भवेदसाध्यः कृच्छ्राश्च मर्मसु भवन्ति हि सर्व एव

sidhmanti vātakaphapittakṛtā visarpāḥ sarvātmakaḥ kṣatakṛtaśca na siddhimeti pittātmako'ñjanavapuśca bhavedasādhyaḥ kṛcchrāśca marmasu bhavanti hi sarva eva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.