Mādhavakara: Mādhava-nidāna (Rogaviniścaya) 56

समीरणः श्रोत्रगतोऽन्यथाचरन् समन्ततः शूलमतीव कर्णयोः करोति दोषैश्च यथास्वमावृतः स कर्णशूलः कथितो दुराचरः

samīraṇaḥ śrotragato'nyathācaran samantataḥ śūlamatīva karṇayoḥ karoti doṣaiśca yathāsvamāvṛtaḥ sa karṇaśūlaḥ kathito durācaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्णस्रोतःस्थिते वाते शृणोति विविधान् स्वरान् भेरीमृदङ्गशङ्खानां कर्णनादः स उच्यते

karṇasrotaḥsthite vāte śṛṇoti vividhān svarān bherīmṛdaṅgaśaṅkhānāṃ karṇanādaḥ sa ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा शब्दवहं वायुः स्रोतः आवृत्य तिष्ठति शुद्धःश्लेष्मान्वितो वाऽपि बाधिर्यं तेन जायते

yadā śabdavahaṃ vāyuḥ srotaḥ āvṛtya tiṣṭhati śuddhaḥśleṣmānvito vā'pi bādhiryaṃ tena jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वायुः पित्तादिभिर्युक्तो वेणुघोषोपमं स्वनम् करोति कर्णयोः क्ष्वेडं कर्णक्ष्वेडः स उच्यते

vāyuḥ pittādibhiryukto veṇughoṣopamaṃ svanam karoti karṇayoḥ kṣveḍaṃ karṇakṣveḍaḥ sa ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिरोऽभिघातादथवा निमज्जतो जले प्रपाकादथवाऽपि विद्र धेः स्रवेद्धि पूयं श्रवणोऽनिलादितः स कर्णसंस्राव इति प्रकीर्तितः

śiro'bhighātādathavā nimajjato jale prapākādathavā'pi vidra dheḥ sraveddhi pūyaṃ śravaṇo'nilāditaḥ sa karṇasaṃsrāva iti prakīrtitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मारुतः कफसंयुक्तः कर्णकण्डूं करोति च पित्तोष्मशोषितः श्लेष्मा कुरुते कर्णगूथकम्

mārutaḥ kaphasaṃyuktaḥ karṇakaṇḍūṃ karoti ca pittoṣmaśoṣitaḥ śleṣmā kurute karṇagūthakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स कर्णगूथो द्र वतां गतो यदा विलायितो घ्राणमुखं प्रपद्यते तदा स कर्णप्रतिनाहसंदितो भवेद्विकारः शिरसोऽधभेदकृत्

sa karṇagūtho dra vatāṃ gato yadā vilāyito ghrāṇamukhaṃ prapadyate tadā sa karṇapratināhasaṃdito bhavedvikāraḥ śiraso'dhabhedakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा तु मूर्च्छन्त्यथवाऽपि जन्तवः सृजन्त्यपत्यान्यथवाऽपि मक्षिकाः यद्व्यञ्जनत्वाच्छ्रवणो निरुच्यते भिषग्भिराद्यैः क्रिमिकर्णको गदः

yadā tu mūrcchantyathavā'pi jantavaḥ sṛjantyapatyānyathavā'pi makṣikāḥ yadvyañjanatvācchravaṇo nirucyate bhiṣagbhirādyaiḥ krimikarṇako gadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पतङ्गाः शतपद्यश्च कर्णस्रोतः प्रविश्य हि अरतिं व्याकुलत्वं च भृशं कुर्वन्ति वेदनाम्

pataṅgāḥ śatapadyaśca karṇasrotaḥ praviśya hi aratiṃ vyākulatvaṃ ca bhṛśaṃ kurvanti vedanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्णो निस्तुद्यते तस्य तथा फरफरायते कीटे चरति रुक् तीव्रा निष्पन्दे मन्दवेदना

karṇo nistudyate tasya tathā pharapharāyate kīṭe carati ruk tīvrā niṣpande mandavedanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षताभिघातप्रभवस्तु विद्र धिर्भवेत्तथा दोषकृतोऽपरः पुनः सरक्तपीतारुणमस्रमास्रवेत् प्रतोदधूमायनदाहचोषवान्

kṣatābhighātaprabhavastu vidra dhirbhavettathā doṣakṛto'paraḥ punaḥ saraktapītāruṇamasramāsravet pratodadhūmāyanadāhacoṣavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्णपाकस्तु पित्तेन कोथविक्लेदकृद्भवेत् कर्णविद्र धिपाकाद्वा जायते चाम्बुपूरणात्

karṇapākastu pittena kothavikledakṛdbhavet karṇavidra dhipākādvā jāyate cāmbupūraṇāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूयं स्रवति पूतिं वा स ज्ञेयः पूतिकर्णकः कर्णशोथार्बुदार्शांसि जानीयादुक्तलक्षणैः

pūyaṃ sravati pūtiṃ vā sa jñeyaḥ pūtikarṇakaḥ karṇaśothārbudārśāṃsi jānīyāduktalakṣaṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नादोऽतिरुक् कर्णमलस्य शोषः स्रावस्तनुश्चाश्रवणं च वातात् शोथः सरागो दरणं विदाहः सपीतपूतिस्रवणं च पित्तात्

nādo'tiruk karṇamalasya śoṣaḥ srāvastanuścāśravaṇaṃ ca vātāt śothaḥ sarāgo daraṇaṃ vidāhaḥ sapītapūtisravaṇaṃ ca pittāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैश्रुत्यकण्डूस्थिरशोथशुक्लस्निग्धस्रुतिः स्वल्परुजः कफाच्च सर्वाणि रूपाणि च सन्निपातात् स्रावश्च तत्राधिकदोषवर्णः

vaiśrutyakaṇḍūsthiraśothaśuklasnigdhasrutiḥ svalparujaḥ kaphācca sarvāṇi rūpāṇi ca sannipātāt srāvaśca tatrādhikadoṣavarṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सौकुमार्याच्चिरोत्सृष्टे सहसाऽतिप्रवर्धिते कर्णशोथो भवेत् पाल्यां सरुजः परिपोटवान् कृष्णारुणनिभः स्तव्धः स वातात् परिपोटकः

saukumāryāccirotsṛṣṭe sahasā'tipravardhite karṇaśotho bhavet pālyāṃ sarujaḥ paripoṭavān kṛṣṇāruṇanibhaḥ stavdhaḥ sa vātāt paripoṭakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुर्वाभरणसंयोगात्ताडनाद् घर्षणादपि शोथः पाल्यां भवेच्छ्यावो दाहपाकरुजान्वितः

gurvābharaṇasaṃyogāttāḍanād gharṣaṇādapi śothaḥ pālyāṃ bhavecchyāvo dāhapākarujānvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्तो वा रक्तपित्ताभ्यामुत्पातः स गदो मतः कर्णं बलाद्वर्धयतः पाल्यां वायुः प्रकुप्यति

rakto vā raktapittābhyāmutpātaḥ sa gado mataḥ karṇaṃ balādvardhayataḥ pālyāṃ vāyuḥ prakupyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कफं संगृह्य कुरुते शोफं स्तब्धमवेदनम् उन्मन्थकः सकण्डूको विकारः कफवातजः

kaphaṃ saṃgṛhya kurute śophaṃ stabdhamavedanam unmanthakaḥ sakaṇḍūko vikāraḥ kaphavātajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संवर्ध्यमाने दुर्विद्धे कण्डूपाकरुजान्वितः शोथो भवति पाकश्च त्रिदोषो दुःखवर्धनः

saṃvardhyamāne durviddhe kaṇḍūpākarujānvitaḥ śotho bhavati pākaśca tridoṣo duḥkhavardhanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कफासृक्कृमयः क्रुद्धाः सर्षपाभा विसर्पिणः कुर्वन्ति पाल्यां पिडकाः कण्डूदाहरुजान्विताः

kaphāsṛkkṛmayaḥ kruddhāḥ sarṣapābhā visarpiṇaḥ kurvanti pālyāṃ piḍakāḥ kaṇḍūdāharujānvitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कफासृक्कृमिसंभूतः स विसर्पन्नितस्ततः लिहेत् सशष्कुलद्यं पालद्यं परिलेहीति स स्मृतः

kaphāsṛkkṛmisaṃbhūtaḥ sa visarpannitastataḥ lihet saśaṣkuladyaṃ pāladyaṃ parilehīti sa smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.