Mādhavakara: Mādhava-nidāna (Rogaviniścaya) 67

वातदुष्टं शिशुः स्तन्यं पिबन् वातगदातुरः क्षामस्वरः कृशाङ्गः स्याद् बद्धविण्मूत्रमारुतः

vātaduṣṭaṃ śiśuḥ stanyaṃ piban vātagadāturaḥ kṣāmasvaraḥ kṛśāṅgaḥ syād baddhaviṇmūtramārutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्विन्नो भिन्नमलो बालः कामलापित्तरोगवान् तृष्णालुरुष्णसर्वाङ्गः पित्तदुष्टं पयः पिबन्

svinno bhinnamalo bālaḥ kāmalāpittarogavān tṛṣṇāluruṣṇasarvāṅgaḥ pittaduṣṭaṃ payaḥ piban

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कफदुष्टं पिबन् क्षीरं लालालुः श्लेष्मरोगवान् निद्रा न्वितो जडः शूनवक्त्राक्षश्छर्दनः शिशुः

kaphaduṣṭaṃ piban kṣīraṃ lālāluḥ śleṣmarogavān nidrā nvito jaḍaḥ śūnavaktrākṣaśchardanaḥ śiśuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वन्द्वजे द्वन्द्वजं रूपं सर्वजे सर्वलक्षणम् शिशोस्तीव्रामतीव्रां च रोदनाल्लक्षयेद्रुजम्

dvandvaje dvandvajaṃ rūpaṃ sarvaje sarvalakṣaṇam śiśostīvrāmatīvrāṃ ca rodanāllakṣayedrujam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स यं स्पृशेद् भृशं देशं यत्र च स्पर्शनाक्षमः तत्र विद्याद्रुजं मूर्ध्नि रुजं चाक्षिनिमीलनात्

sa yaṃ spṛśed bhṛśaṃ deśaṃ yatra ca sparśanākṣamaḥ tatra vidyādrujaṃ mūrdhni rujaṃ cākṣinimīlanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोष्ठे विबन्धवमथुस्तनदंशान्त्रकूजनैः आध्मानपृष्ठनमनजठरोन्नटनैरपि

koṣṭhe vibandhavamathustanadaṃśāntrakūjanaiḥ ādhmānapṛṣṭhanamanajaṭharonnaṭanairapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बस्तो गुह्ये च विण्मूत्रसंगत्रासदिगीक्षणैः स्रोतांस्यङ्गानि सन्धींश्च पश्येद्यत्नान्मुहुर्मुहुः

basto guhye ca viṇmūtrasaṃgatrāsadigīkṣaṇaiḥ srotāṃsyaṅgāni sandhīṃśca paśyedyatnānmuhurmuhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुकूणकः क्षीरदोषाच्छिशूनामक्षिवर्त्मनि जायते तेन तन्नेत्रं कण्डुरं च स्रवेन्मुहुः

kukūṇakaḥ kṣīradoṣācchiśūnāmakṣivartmani jāyate tena tannetraṃ kaṇḍuraṃ ca sravenmuhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिशुः कुर्याल्ललाटाक्षिकूटनासावघर्षणम् शक्तो नार्कप्रभां द्र ष्टुं न वर्त्मोन्मीलनक्षमः

śiśuḥ kuryāllalāṭākṣikūṭanāsāvagharṣaṇam śakto nārkaprabhāṃ dra ṣṭuṃ na vartmonmīlanakṣamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मातुः कुमारो गर्भिण्याः स्तन्यं प्रायः पिबन्नपि कासाग्निसादवमथु तन्द्रा कार्श्यारुचिभ्रमैः युज्यते कोष्ठवृद्ध्या च तमाहुः पारिगर्भिकम् रोगं परिभवाख्यं च युञ्ज्यात्तत्राग्निदीपनम्

mātuḥ kumāro garbhiṇyāḥ stanyaṃ prāyaḥ pibannapi kāsāgnisādavamathu tandrā kārśyārucibhramaiḥ yujyate koṣṭhavṛddhyā ca tamāhuḥ pārigarbhikam rogaṃ paribhavākhyaṃ ca yuñjyāttatrāgnidīpanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तालुमांसे कफः क्रुद्धःकुरुते तालुकण्टकम् तेन तालुप्रदेशस्य निम्नता मूर्ध्नि जायते

tālumāṃse kaphaḥ kruddhaḥkurute tālukaṇṭakam tena tālupradeśasya nimnatā mūrdhni jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तालुपातः स्तनद्वेषः कृच्छ्रात् पानं शकृद्द्र वम् तृडक्षिकण्ठास्यरुजा ग्रीवादुर्धरता वमिः

tālupātaḥ stanadveṣaḥ kṛcchrāt pānaṃ śakṛddra vam tṛḍakṣikaṇṭhāsyarujā grīvādurdharatā vamiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विसर्पस्तु शिशोः प्राणनाशनो बस्तिशीर्षजः पद्मवर्णो महापद्मनामा दोषत्रयोद्भवः

visarpastu śiśoḥ prāṇanāśano bastiśīrṣajaḥ padmavarṇo mahāpadmanāmā doṣatrayodbhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शङ्खाभ्यां हृदयं याति हृदयाद्वा गुदं व्रजेत् क्षुद्र रोगे च कथिते त्वजगल्ल्यहिपूतने

śaṅkhābhyāṃ hṛdayaṃ yāti hṛdayādvā gudaṃ vrajet kṣudra roge ca kathite tvajagallyahipūtane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्वराद्या व्याधयः सर्वे महतां ये पुरेरिताः बालदेहेऽपि ते तद्वद्विज्ञेयाः कुशलैः सदा

jvarādyā vyādhayaḥ sarve mahatāṃ ye pureritāḥ bāladehe'pi te tadvadvijñeyāḥ kuśalaiḥ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षणादुद्विजते बालः क्षणात् त्रस्यति रोदिति नखैर्दन्तैर्दारयति धात्रीमात्मानमेव वा

kṣaṇādudvijate bālaḥ kṣaṇāt trasyati roditi nakhairdantairdārayati dhātrīmātmānameva vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊर्ध्वं निरीक्षते दन्तान् खादेत् कूजति जृम्भते भुवौ क्षिपति दन्तौष्ठं फेनं वमति चासकृत्

ūrdhvaṃ nirīkṣate dantān khādet kūjati jṛmbhate bhuvau kṣipati dantauṣṭhaṃ phenaṃ vamati cāsakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षामोऽति निशि जागर्ति शूनाक्षो भिन्नविट्स्वरः मांसशोणितगन्धिश्च न चाश्नाति यथा पुरा

kṣāmo'ti niśi jāgarti śūnākṣo bhinnaviṭsvaraḥ māṃsaśoṇitagandhiśca na cāśnāti yathā purā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सामान्यं ग्रहजुष्टानां लक्षणं समुदाहृतम् एकनेत्रस्य गात्रस्यस्रावः स्पन्दनकम्पनम्

sāmānyaṃ grahajuṣṭānāṃ lakṣaṇaṃ samudāhṛtam ekanetrasya gātrasyasrāvaḥ spandanakampanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊर्ध्वं दृष्ट्या निरीक्षेत वक्रास्यो रक्तगन्धिकः दन्तान् खादति वित्रस्तः स्तन्यं नैवाभिनन्दति

ūrdhvaṃ dṛṣṭyā nirīkṣeta vakrāsyo raktagandhikaḥ dantān khādati vitrastaḥ stanyaṃ naivābhinandati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्कन्दग्रहगृहीतानां रोदनं चाल्पमेव च नष्टसंज्ञो वमेत् फेनं संज्ञावानतिरोदिति पूयशोणितगन्धित्वं स्कन्दापस्मारलक्षणम्

skandagrahagṛhītānāṃ rodanaṃ cālpameva ca naṣṭasaṃjño vamet phenaṃ saṃjñāvānatiroditi pūyaśoṇitagandhitvaṃ skandāpasmāralakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्रस्ताङ्गो भयचकितो विहङ्गगन्धिः सास्रावव्रणपरिपीडितः समन्तात् स्फोटैश्च प्रचिततनुः सदाहपाकै- र्विज्ञेयो भवति शिशुः क्षतः शकुन्या

srastāṅgo bhayacakito vihaṅgagandhiḥ sāsrāvavraṇaparipīḍitaḥ samantāt sphoṭaiśca pracitatanuḥ sadāhapākai- rvijñeyo bhavati śiśuḥ kṣataḥ śakunyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्रणैः स्फोटैश्चितं गात्रं पङ्कगन्धं स्रवेदसृक् भिन्नवर्चा ज्वरी दाही रेवतीग्रहलक्षणम्

vraṇaiḥ sphoṭaiścitaṃ gātraṃ paṅkagandhaṃ sravedasṛk bhinnavarcā jvarī dāhī revatīgrahalakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतीसारो ज्वरस्तृष्णा तिर्यक्प्रेक्षणरोदनम् नष्टनिद्र स्तथोद्विग्नो ग्रस्तः पूतनया शिशुः

atīsāro jvarastṛṣṇā tiryakprekṣaṇarodanam naṣṭanidra stathodvigno grastaḥ pūtanayā śiśuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छर्दिः कासो ज्वरस्तृष्णा वसागन्धोऽतिरोदनम् स्तन्यद्वेषोऽतिसारश्च अन्धपूतनया भवेत्

chardiḥ kāso jvarastṛṣṇā vasāgandho'tirodanam stanyadveṣo'tisāraśca andhapūtanayā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेपते कासते क्षीणो नेत्ररोगो विगन्धिता छर्द्यतीसारयुक्तश्च शीतपूतनया शिशुः

vepate kāsate kṣīṇo netrarogo vigandhitā chardyatīsārayuktaśca śītapūtanayā śiśuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसन्नवर्णवदनः सिराभिरभिसंवृतः मूत्रगन्धी च बह्वाशी मुखमण्डिकया भवेत्

prasannavarṇavadanaḥ sirābhirabhisaṃvṛtaḥ mūtragandhī ca bahvāśī mukhamaṇḍikayā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छर्दिस्पस्यिन्दिनकण्ठास्यशोषमूर्च्छाविगन्धिताः ऊर्ध्वं पश्येद्दशेद्दन्तान् नैगमेषग्रहं वदेत्

chardispasyindinakaṇṭhāsyaśoṣamūrcchāvigandhitāḥ ūrdhvaṃ paśyeddaśeddantān naigameṣagrahaṃ vadet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रस्तब्धाक्षः स्तनद्वेषी मुह्यते चानिशं मुहुः तं बालमचिराद्धन्ति ग्रहः संपूर्णलक्षणः

prastabdhākṣaḥ stanadveṣī muhyate cāniśaṃ muhuḥ taṃ bālamacirāddhanti grahaḥ saṃpūrṇalakṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.