Mādhavakara: Mādhava-nidāna (Rogaviniścaya) 8

पाण्डुरोगाः स्मृताः पञ्च वातपित्तकफैस्त्रयः चतुर्थः सन्निपातेन पञ्चमो भक्षणान्मृदः

pāṇḍurogāḥ smṛtāḥ pañca vātapittakaphaistrayaḥ caturthaḥ sannipātena pañcamo bhakṣaṇānmṛdaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यायाममम्लं लवणानि मद्यं मृदं दिवास्वप्नमतीव तीक्ष्णम् निषेवमाणस्य प्रदूष्य रक्तं दोषास्त्वचं पाण्डुरतां नयन्ति

vyāyāmamamlaṃ lavaṇāni madyaṃ mṛdaṃ divāsvapnamatīva tīkṣṇam niṣevamāṇasya pradūṣya raktaṃ doṣāstvacaṃ pāṇḍuratāṃ nayanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वक्स्फोटनष्ठीवनगात्रसादमृद्भक्षणप्रेक्षणकूटशोथाः विण्मूत्रपीतत्वमथाविपाको भविष्यतस्तस्य पुरःसराणि

tvaksphoṭanaṣṭhīvanagātrasādamṛdbhakṣaṇaprekṣaṇakūṭaśothāḥ viṇmūtrapītatvamathāvipāko bhaviṣyatastasya puraḥsarāṇi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वङ्मूत्रनयनादीनां रूक्षकृष्णारुणाभताः वातपाण्ड्वामये तोदकम्पानाहभ्रमादयः

tvaṅmūtranayanādīnāṃ rūkṣakṛṣṇāruṇābhatāḥ vātapāṇḍvāmaye todakampānāhabhramādayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पीतमूत्रशकृन्नेत्रो दाहतृष्णाज्वरान्वितः भिन्नविट्कोऽतिपीताभः पित्तपाण्ड्वामयी नरः

pītamūtraśakṛnnetro dāhatṛṣṇājvarānvitaḥ bhinnaviṭko'tipītābhaḥ pittapāṇḍvāmayī naraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कफप्रसेकश्वयथु तन्द्रा लस्यातिगौरवैः पाण्डुरोगी कफाच्छुक्लैस्त्वङ्मूत्रनयनाननैः

kaphaprasekaśvayathu tandrā lasyātigauravaiḥ pāṇḍurogī kaphācchuklaistvaṅmūtranayanānanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्वरारोचकहृल्लासच्छर्दितृष्णाक्लमान्वितः पाण्डुरोगी त्रिभिर्दोषैस्त्याज्यः क्षीणो हतेन्द्रि यः

jvarārocakahṛllāsaccharditṛṣṇāklamānvitaḥ pāṇḍurogī tribhirdoṣaistyājyaḥ kṣīṇo hatendri yaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृत्तिकादनशीलस्य कुप्यत्यन्यतमो मलः कषाया मारुतं पित्तमूषरा मधुरा कफम्

mṛttikādanaśīlasya kupyatyanyatamo malaḥ kaṣāyā mārutaṃ pittamūṣarā madhurā kapham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोपयेन्मृद्र सादींश्च रौक्ष्याद् भुक्तं च रूक्षयेत् पूरयत्यविपक्वैव स्रोतांसि निरुणद्ध्यपि

kopayenmṛdra sādīṃśca raukṣyād bhuktaṃ ca rūkṣayet pūrayatyavipakvaiva srotāṃsi niruṇaddhyapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्रि याणां बलं हत्वा तेजो वीर्यौजसी तथा पाण्डुरोगं करोत्याशु बलवर्णाग्निनाशनम्

indri yāṇāṃ balaṃ hatvā tejo vīryaujasī tathā pāṇḍurogaṃ karotyāśu balavarṇāgnināśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शूनाक्षिकूटगण्डभ्रूः शूनपान्नाभिमेहनः क्रिमिकोष्ठोऽतिसार्येत मलं सासृक्कफान्वितम्

śūnākṣikūṭagaṇḍabhrūḥ śūnapānnābhimehanaḥ krimikoṣṭho'tisāryeta malaṃ sāsṛkkaphānvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाण्डुरोगश्चिरोत्पन्नः खरीभूतो न सिध्यति कालप्रकर्षाच्छूनानां यो वा पीतानि पश्यति

pāṇḍurogaścirotpannaḥ kharībhūto na sidhyati kālaprakarṣācchūnānāṃ yo vā pītāni paśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बद्धाल्पविट् सहरितं सकफं योऽतिसार्यते दीनः श्वेतातिदिग्धाङ्गश्छर्दिमूर्च्छातृडर्दितः

baddhālpaviṭ saharitaṃ sakaphaṃ yo'tisāryate dīnaḥ śvetātidigdhāṅgaśchardimūrcchātṛḍarditaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सनास्त्यसृक्क्षयाद्यश्च पाण्डुः श्वेतत्वमाप्नुयात् पाण्डुदन्तनखो यस्तु पाण्डुनेत्रश्च यो भवेत् पाण्डुसंघातदर्शी च पाण्डुरोगी विनश्यति

sanāstyasṛkkṣayādyaśca pāṇḍuḥ śvetatvamāpnuyāt pāṇḍudantanakho yastu pāṇḍunetraśca yo bhavet pāṇḍusaṃghātadarśī ca pāṇḍurogī vinaśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तेषु शूनं परिहीणमध्यं म्लानं तथाऽन्तेषु च मध्यशूनम् गुदे च शेफस्यथ मुष्कयोश्च शूनं प्रताम्यन्तमसंज्ञकल्पम् विवर्जयेत्पाण्डुकिनं यशोऽथी तथाऽतिसारज्वरपीडितं च

anteṣu śūnaṃ parihīṇamadhyaṃ mlānaṃ tathā'nteṣu ca madhyaśūnam gude ca śephasyatha muṣkayośca śūnaṃ pratāmyantamasaṃjñakalpam vivarjayetpāṇḍukinaṃ yaśo'thī tathā'tisārajvarapīḍitaṃ ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाण्डुरोगी तु योऽत्यर्थं पित्तलानि निषेवते तस्य पित्तमसृङ्मांसं दग्ध्वा रोगाय कल्पते

pāṇḍurogī tu yo'tyarthaṃ pittalāni niṣevate tasya pittamasṛṅmāṃsaṃ dagdhvā rogāya kalpate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हारिद्र नेत्रः स भृशं हारिद्र त्वङ्नखाननः रक्तपीतशकृन्मूत्रो भेकवर्णो हतेन्द्रि यः

hāridra netraḥ sa bhṛśaṃ hāridra tvaṅnakhānanaḥ raktapītaśakṛnmūtro bhekavarṇo hatendri yaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दाहाविपाकदौर्बल्य सदनारुचिकर्षितः कामला बहुपित्तौघ कोष्ठशाखाश्रया मता

dāhāvipākadaurbalya sadanārucikarṣitaḥ kāmalā bahupittaugha koṣṭhaśākhāśrayā matā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालान्तरात् खरीभूता कृच्छ्रा स्यात्कुम्भकामला कृष्णपीतशकृन्मूत्रो भृशं शूनश्च मानवः

kālāntarāt kharībhūtā kṛcchrā syātkumbhakāmalā kṛṣṇapītaśakṛnmūtro bhṛśaṃ śūnaśca mānavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सरक्ताक्षिमुखच्छर्दिविण्मूत्रो यश्च ताम्यति दाहारुचितृडानाहतन्द्रा मोहसमन्वितः

saraktākṣimukhacchardiviṇmūtro yaśca tāmyati dāhārucitṛḍānāhatandrā mohasamanvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नष्टाग्निसंज्ञः क्षिप्रं हि कामलावान्विपद्यते छर्द्यरोचकहृल्लासज्वरक्लमनिपीडितः

naṣṭāgnisaṃjñaḥ kṣipraṃ hi kāmalāvānvipadyate chardyarocakahṛllāsajvaraklamanipīḍitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नश्यति श्वासकासार्तो विड्भेदी कुम्भकामली यदा तु पाण्डोर्वर्णः स्याद्धरितः श्यावपीतकः

naśyati śvāsakāsārto viḍbhedī kumbhakāmalī yadā tu pāṇḍorvarṇaḥ syāddharitaḥ śyāvapītakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलोत्साहक्षयस्तन्द्रा मन्दाग्नित्वं मृदुज्वरः स्त्रीष्वहर्षोऽङ्गमर्दश्च दाहस्तृष्णाऽरुचिर्भ्रमः हलीमकं तदा तस्य विद्यादनिलपित्ततः

balotsāhakṣayastandrā mandāgnitvaṃ mṛdujvaraḥ strīṣvaharṣo'ṅgamardaśca dāhastṛṣṇā'rucirbhramaḥ halīmakaṃ tadā tasya vidyādanilapittataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.