कुशलकर्मानुत्साहमये तु सर्वथा दानादाप्रवृत्तेः सर्वगुणोत्पादो ऽसंभवः । पूर्वोक्तगुणसञ्चयसमुत्सुके तु प्राप्ताप्राप्तयोर्वृद्धिप्राप्तिसंभवाद् यस्य कस्यचिद् गुणस्य हेतुस्तु वीर्यमेव अस्ति । सम्भारद्वयहेतुस्तु पूर्वत आख्यातः । तद् वीर्यं स्वगुणपरिशुद्धिद्वारा यस्यां भूमावधिज्वलति सा तु चतुर्थी बोधिसत्वभूमिः अर्चिष्मतीति स्यात् । अपि च, कस्य हेतोरर्चिष्मतीति आख्यायते-नामावतारहेतुदेशनार्थम्- सम्बोधिपक्षस्य विभावनातो जातो ऽवभासः सुगतस्य पुत्रे । ताम्रप्रभाया अधिकं विभाति इत्युक्तम् । एवम् अस्यां भूमौ बोधिसत्त्वे सप्तत्रिंशद् बोधिपाक्षिकधर्मभावनेन पूर्वाख्यातताम्रप्रभाया विशिष्टो ऽवभास उपपद्यते । तस्मात् सम्यग्ज्ञानाग्निप्रभोपपादेन सा बोधिसत्त्वभूमिरर्चिष्मतीत्याख्यायते । सप्तत्रिंशद् बोधिपाक्षिका धर्मस्तु एवम्- चत्वारि स्मृत्युपस्थानानि, चत्वारि सम्यक्प्रहाणानि, चत्वार ऋद्धिपादाः, पञ्चेन्द्रियाणि, पञ्च बलानि, सप्त बोध्यङ्गानि आर्याष्टाङ्गमार्गश्चेत्युक्ताः । तत्र चत्वारि स्मृत्युपस्थानानि- "जिनपुत्रा, बोधिसत्त्वो ऽस्यामर्चिष्मत्यां बोधिसत्त्वभूमौ प्रतिष्ठितो ऽध्यात्मं काये कायानुदर्शी विहरति, आतापी संप्रजानन् स्मृतिमान् विनीय लोको ऽभिध्यादौर्मनस्ये । बहिर्धा काये (कायानुदर्शी विहरति, आतापी संप्रजानन् स्मृतिमान् विनीय लोके ऽभिध्यादौर्मनस्ये) अध्यात्मं बहिर्धा काये । एवमेवाध्यात्मं वेदनासु बहिर्धा वेदनासु अध्यात्मं बहिर्धा वेदनासु । एवमध्यात्मं चित्ते बहिर्धा चित्ते ऽध्यात्मं बहिर्धा चित्ते । अध्यात्मं धर्मेषु धर्मानुदर्शी (विहरति आतापी संप्रजानन् स्मृतिमान्) बहिर्धा धर्मेषु धर्मानुदर्शी ॥। एवमध्यात्मं बहिर्धा धर्मेषु॥। ।" इति विस्तृतनिर्देशवत् । चत्वारि सम्यक्प्रहाणानि यथा- "सो ऽनुत्पन्नानां पापकानामकुशलानां धर्माणामनुत्पादाय च्छन्दं जनयति व्यायच्छते वीर्यमारभते चित्तं प्रगृह्णाति सम्यक्प्रणिदधाति । उत्पन्नानां पापकानामकुशलानां धर्माणां प्रहाणाय[इतिपूर्ववत्] । अनुत्पन्नानां कुशलानां धर्माणामुत्पादाय [इतिपूर्ववत्] । उत्पन्नानां कुशलानां धर्माणां स्थितये ऽसंप्रमोषाय वैपुल्याय भूयोभावाय (भावनाय) परिपूरये [च्छन्दं जनयति, व्यायच्छते- तु पूर्ववत्] ।" चत्वारो ऋद्धिपादाः "छन्दसमाधिप्रहाणसंस्कारसमन्वागतं ऋद्धिपादं भावयति विवेकनिश्चितं विरागनिश्चितं निरोधनिश्चितं व्यवसर्गपरिणतं [तद्वत्] वीर्य [समाधिप्रहाणसंस्कारसमन्वागतं ऋद्धिपादं] भावयति चित्त [समाधिप्रहाणसंस्कारसमन्वागतं ऋद्धिपादं] भावयति मीमांसा [समाधिप्रहाणसंस्कारसमन्वागतं ऋद्धिपादं] भावयतीत्यादि पूर्ववत् ।" पञ्चेन्द्रियाणि तद्यथा- "स श्रद्धेन्द्रियं भावयति [इति तद्वत्] विवेकनिश्चितं॥।वीर्येन्द्रियं॥॥स्मृतीन्द्रियं॥॥समाधीन्द्रियं॥।प्रज्ञेन्द्रियं॥।स । "भावयति विरागनिश्चितं इत्यादि । पञ्चबलानि तु तान्येवासपक्षपराजितानि पूर्ववत् । सप्त बोध्यङ्गानि- तद्यथा- "(स) स्मृति-संबोध्यङ्गं भावयति, [इत्यादि] धर्मप्रविचय [बोध्यङ्गं] वीर्य [संबोध्यङ्गं] प्रीति [संबोध्यङ्गं] प्रस्त्रब्धि-[संबोध्यङ्गं] समाधि [संबोध्यङ्गं] उपेक्षा [संबोध्यङ्गं भावयति इत्यादि पूर्ववत्] ।" आर्याष्टाङ्गमार्गस्तु यथा- "सम्यक्दृष्टिं भावयति [विरागनिश्चितं निरोध- निश्चितं व्यवसर्गपरिणतं] सम्यक्सङ्कल्पं [अपि पूर्ववत्] सम्यग्वाचं॥॥॥॥ सम्यक्कर्मान्तं॥॥॥सम्यगाजीवं॥॥॥सम्यग्व्यायामं॥॥।सम्यक्स्मृतिं॥।सम्यक्समाधिं ।" [भावयति इत्यादि पूर्ववत् ।] अस्यां भूमौ न केवलं बोधिपाक्षिकभावनोत्पादो ऽपितु- संक्षीयते चात्मदृशो ऽनुषङ्गः
kuśalakarmānutsāhamaye tu sarvathā dānādāpravṛtteḥ sarvaguṇotpādo 'saṃbhavaḥ / pūrvoktaguṇasañcayasamutsuke tu prāptāprāptayorvṛddhiprāptisaṃbhavād yasya kasyacid guṇasya hetustu vīryameva asti / sambhāradvayahetustu pūrvata ākhyātaḥ / tad vīryaṃ svaguṇapariśuddhidvārā yasyāṃ bhūmāvadhijvalati sā tu caturthī bodhisatvabhūmiḥ arciṣmatīti syāt / api ca, kasya hetorarciṣmatīti ākhyāyate-nāmāvatārahetudeśanārtham- sambodhipakṣasya vibhāvanāto jāto 'vabhāsaḥ sugatasya putre / tāmraprabhāyā adhikaṃ vibhāti ityuktam / evam asyāṃ bhūmau bodhisattve saptatriṃśad bodhipākṣikadharmabhāvanena pūrvākhyātatāmraprabhāyā viśiṣṭo 'vabhāsa upapadyate / tasmāt samyagjñānāgniprabhopapādena sā bodhisattvabhūmirarciṣmatītyākhyāyate / saptatriṃśad bodhipākṣikā dharmastu evam- catvāri smṛtyupasthānāni, catvāri samyakprahāṇāni, catvāra ṛddhipādāḥ, pañcendriyāṇi, pañca balāni, sapta bodhyaṅgāni āryāṣṭāṅgamārgaścetyuktāḥ / tatra catvāri smṛtyupasthānāni- "jinaputrā, bodhisattvo 'syāmarciṣmatyāṃ bodhisattvabhūmau pratiṣṭhito 'dhyātmaṃ kāye kāyānudarśī viharati, ātāpī saṃprajānan smṛtimān vinīya loko 'bhidhyādaurmanasye / bahirdhā kāye (kāyānudarśī viharati, ātāpī saṃprajānan smṛtimān vinīya loke 'bhidhyādaurmanasye) adhyātmaṃ bahirdhā kāye / evamevādhyātmaṃ vedanāsu bahirdhā vedanāsu adhyātmaṃ bahirdhā vedanāsu / evamadhyātmaṃ citte bahirdhā citte 'dhyātmaṃ bahirdhā citte / adhyātmaṃ dharmeṣu dharmānudarśī (viharati ātāpī saṃprajānan smṛtimān) bahirdhā dharmeṣu dharmānudarśī ... evamadhyātmaṃ bahirdhā dharmeṣu... /" iti vistṛtanirdeśavat / catvāri samyakprahāṇāni yathā- "so 'nutpannānāṃ pāpakānāmakuśalānāṃ dharmāṇāmanutpādāya cchandaṃ janayati vyāyacchate vīryamārabhate cittaṃ pragṛhṇāti samyakpraṇidadhāti / utpannānāṃ pāpakānāmakuśalānāṃ dharmāṇāṃ prahāṇāya[itipūrvavat] / anutpannānāṃ kuśalānāṃ dharmāṇāmutpādāya [itipūrvavat] / utpannānāṃ kuśalānāṃ dharmāṇāṃ sthitaye 'saṃpramoṣāya vaipulyāya bhūyobhāvāya (bhāvanāya) paripūraye [cchandaṃ janayati, vyāyacchate- tu pūrvavat] /" catvāro ṛddhipādāḥ "chandasamādhiprahāṇasaṃskārasamanvāgataṃ ṛddhipādaṃ bhāvayati vivekaniścitaṃ virāganiścitaṃ nirodhaniścitaṃ vyavasargapariṇataṃ [tadvat] vīrya [samādhiprahāṇasaṃskārasamanvāgataṃ ṛddhipādaṃ] bhāvayati citta [samādhiprahāṇasaṃskārasamanvāgataṃ ṛddhipādaṃ] bhāvayati mīmāṃsā [samādhiprahāṇasaṃskārasamanvāgataṃ ṛddhipādaṃ] bhāvayatītyādi pūrvavat /" pañcendriyāṇi tadyathā- "sa śraddhendriyaṃ bhāvayati [iti tadvat] vivekaniścitaṃ...vīryendriyaṃ....smṛtīndriyaṃ....samādhīndriyaṃ...prajñendriyaṃ...sa / "bhāvayati virāganiścitaṃ ityādi / pañcabalāni tu tānyevāsapakṣaparājitāni pūrvavat / sapta bodhyaṅgāni- tadyathā- "(sa) smṛti-saṃbodhyaṅgaṃ bhāvayati, [ityādi] dharmapravicaya [bodhyaṅgaṃ] vīrya [saṃbodhyaṅgaṃ] prīti [saṃbodhyaṅgaṃ] prastrabdhi-[saṃbodhyaṅgaṃ] samādhi [saṃbodhyaṅgaṃ] upekṣā [saṃbodhyaṅgaṃ bhāvayati ityādi pūrvavat] /" āryāṣṭāṅgamārgastu yathā- "samyakdṛṣṭiṃ bhāvayati [virāganiścitaṃ nirodha- niścitaṃ vyavasargapariṇataṃ] samyaksaṅkalpaṃ [api pūrvavat] samyagvācaṃ........ samyakkarmāntaṃ......samyagājīvaṃ......samyagvyāyāmaṃ.....samyaksmṛtiṃ...samyaksamādhiṃ /" [bhāvayati ityādi pūrvavat /] asyāṃ bhūmau na kevalaṃ bodhipākṣikabhāvanotpādo 'pitu- saṃkṣīyate cātmadṛśo 'nuṣaṅgaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.