स वा एष शुद्धः स्थिरोऽचलश्चालेपोऽव्यग्रो निःस्पृहः प्रेक्षकवदवस्थितः स्वस्य चरितभुग्गुणमयेन पटेनात्मानमन्तर्धीयावस्थित इत्यवस्थित इति ॥ २.११॥ इति द्वितीयः प्रपाठकः ॥
ते होचुर्भगवन्यद्येवमस्यात्मनो महिमानं सूचयसीत्यन्यो वा परः कोऽयमात्मा सितासितैः कर्मफलैरभिभूयमानः सदसद्योनिमापद्यत इत्यवाचीं वोर्ध्वां वा गतं द्वन्द्वैरभिभूयमानः परिभ्रमतीति कतम एष इति तान्होवाच
sa vā eṣa śuddhaḥ sthiro'calaścālepo'vyagro niḥspṛhaḥ prekṣakavadavasthitaḥ svasya caritabhugguṇamayena paṭenātmānamantardhīyāvasthita ityavasthita iti || 2.11|| iti dvitīyaḥ prapāṭhakaḥ ||
te hocurbhagavanyadyevamasyātmano mahimānaṃ sūcayasītyanyo vā paraḥ ko'yamātmā sitāsitaiḥ karmaphalairabhibhūyamānaḥ sadasadyonimāpadyata ityavācīṃ vordhvāṃ vā gataṃ dvandvairabhibhūyamānaḥ paribhramatīti katama eṣa iti tānhovāca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्ति खल्वन्योऽपरो भूतात्मा योऽयं सितासितैः कर्मफलैरभिभूयमानः सदसदयोनिमापद्यत इत्यवाचीं वोर्ध्वां गतिं द्वन्द्वैरभिभूयमानः परिभ्रमतीत्यस्योपव्याख्यानं पञ्च तन्मात्राणि भूतशब्देनोच्यन्ते पञ्च महाभूतानि भूतशब्देनोच्यन्तेऽथ तेषां यः समुदायः शरीरमित्युक्तमथ यो ह खलु वाव शरीरमित्युक्तं स भूतात्मेत्युक्तमथास्ति तस्यात्मा बिन्दुरिव पुष्कर इति स वा एषोऽभिभूतः प्राकृत्यैर्गुणैरित्यतोऽभिभूतत्वात्संमूढत्वं प्रयात्यसंमूढस्त्वादात्मस्थं प्रभुं भगवन्तं कारयितारं नापश्यद्गुणौघैस्तृप्यमानः कलुषीकृतास्थिरश्चJण्चलो लोलुप्यमानः सस्पृहो व्यग्रश्चाभिमानत्वं प्रयात इत्यहं सो ममेदमित्येवं मन्यमानो निबध्नात्यात्मनात्मानं जालेनैव खचरः कृतस्यानुफलैरभिभूयमानः परिभ्रमतीति
asti khalvanyo'paro bhūtātmā yo'yaṃ sitāsitaiḥ karmaphalairabhibhūyamānaḥ sadasadayonimāpadyata ityavācīṃ vordhvāṃ gatiṃ dvandvairabhibhūyamānaḥ paribhramatītyasyopavyākhyānaṃ pañca tanmātrāṇi bhūtaśabdenocyante pañca mahābhūtāni bhūtaśabdenocyante'tha teṣāṃ yaḥ samudāyaḥ śarīramityuktamatha yo ha khalu vāva śarīramityuktaṃ sa bhūtātmetyuktamathāsti tasyātmā binduriva puṣkara iti sa vā eṣo'bhibhūtaḥ prākṛtyairguṇairityato'bhibhūtatvātsaṃmūḍhatvaṃ prayātyasaṃmūḍhastvādātmasthaṃ prabhuṃ bhagavantaṃ kārayitāraṃ nāpaśyadguṇaughaistṛpyamānaḥ kaluṣīkṛtāsthiraścaJṇcalo lolupyamānaḥ saspṛho vyagraścābhimānatvaṃ prayāta ityahaṃ so mamedamityevaṃ manyamāno nibadhnātyātmanātmānaṃ jālenaiva khacaraḥ kṛtasyānuphalairabhibhūyamānaḥ paribhramatīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथान्यत्राप्युक्तं यः कर्ता सोऽयं वै भूतात्मा करणैः कारयितान्तःपुरुषोऽथ यथाग्निनायःपिण्डो वाभिभूतः कर्तृभिर्हन्यमानो नानात्वमुपैत्येवं वाव खल्वसौ भूतात्मान्तःपुरुषेणाभिभूतो गुणैर्हन्यमानो नानात्वमुपैत्यथ यत्त्रिगुणं चतुरशीतिलक्षयोनिपरिणतं भूतत्रिगुणमेतद्वै नानात्वस्य रूपं तानि ह वा इमानि गुणानि पुरुषेणेरितानि चक्रमिव चक्रिणेत्यथ यथायःपिण्डे हन्यमाने नाग्निरभिभूयत्येवं नाभिभूयत्यसौ पुरुषोऽभिभूयत्ययं भूतात्मोपसंश्लिष्टत्वादिति
athānyatrāpyuktaṃ yaḥ kartā so'yaṃ vai bhūtātmā karaṇaiḥ kārayitāntaḥpuruṣo'tha yathāgnināyaḥpiṇḍo vābhibhūtaḥ kartṛbhirhanyamāno nānātvamupaityevaṃ vāva khalvasau bhūtātmāntaḥpuruṣeṇābhibhūto guṇairhanyamāno nānātvamupaityatha yattriguṇaṃ caturaśītilakṣayonipariṇataṃ bhūtatriguṇametadvai nānātvasya rūpaṃ tāni ha vā imāni guṇāni puruṣeṇeritāni cakramiva cakriṇetyatha yathāyaḥpiṇḍe hanyamāne nāgnirabhibhūyatyevaṃ nābhibhūyatyasau puruṣo'bhibhūyatyayaṃ bhūtātmopasaṃśliṣṭatvāditi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथान्यत्राप्युक्तं शरीरमिदं मैथुनादेवोद्भूतं संविदपेतं निरय एव मूत्रद्वारेण निष्क्रामन्तमस्थिभिश्चितं मांसेनानुलिप्तं चर्मणावबद्धं विण्मूत्रपित्तकफमज्जामेदोवसाभिरन्यैश्च मलैर्बहुभिः परिपूर्णं कोश इवावसन्नेति
athānyatrāpyuktaṃ śarīramidaṃ maithunādevodbhūtaṃ saṃvidapetaṃ niraya eva mūtradvāreṇa niṣkrāmantamasthibhiścitaṃ māṃsenānuliptaṃ carmaṇāvabaddhaṃ viṇmūtrapittakaphamajjāmedovasābhiranyaiśca malairbahubhiḥ paripūrṇaṃ kośa ivāvasanneti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.