Library·Maitrāyaṇīya Upaniṣad·6·6.1

Maitrāyaṇīya Upaniṣad 6.1

MaiU 6.1

एष हि खल्वात्मेशानः शंभुर्भवो रुद्रः प्रजापतिर्विश्वसृड्ढिरण्यगर्भः सत्यं प्राणो हंसः शान्तो विष्णुर्नारायणोऽर्कः सविता धाता सम्राडिन्द्र इन्दुरिति य एष तपत्यग्निना पिहितः सहस्राक्षेण हिरण्मयेनानन्देनैष वाव विजिङ्य़ासितव्योऽन्वेष्टव्यः सर्वभूतेभ्योऽभयं दत्त्वारण्यं गत्वाथ बहिःकृतेन्द्रियार्थान्स्वशरीरादुपलभतेऽथैनमिति विश्वरूपं हरिणं जातवेदसं परायणं ज्योतिरेकं तपन्तम् । सहस्ररश्मिः शतधा वर्तमानः प्राणः प्रजानामुदयत्येष सूर्यः ॥ ५.८॥ इति पञ्चमः प्रपाठकः ॥ । अथ प्रपाठक ६ । द्विधा वा एष आत्मानं बिभर्त्ययं यः प्राणो यश्चासा आदित्योऽथ द्वौ वा एता अस्य पन्थाना अन्तर्बहिश्चाहोरात्रेणैतौ व्यावर्तेते असौ वा आदित्यो बहिरात्मान्तरात्मा प्राणोऽतो बहिरात्मक्या गत्यान्तरात्मनोऽनुमीयते गतिरित्येवं हि आहाथ यः कश्चिद्विद्वानपहतपाप्माऽक्षाध्यक्षोऽवदातमनास्तन्निष्ठ आवृत्तचक्षुः सो अन्तरात्मक्या गत्या बहिरात्मनोऽनुमीयते गतिरित्येवं ह आह अथ य एषोऽन्तरादित्ये हिरण्मयः पुरुषो यः पश्यतीमां हिरण्यवस्थात् स एषोऽन्तरे हृत्पुष्कर एवाश्रितोऽन्नमत्ति

eṣa hi khalvātmeśānaḥ śaṃbhurbhavo rudraḥ prajāpatirviśvasṛḍḍhiraṇyagarbhaḥ satyaṃ prāṇo haṃsaḥ śānto viṣṇurnārāyaṇo'rkaḥ savitā dhātā samrāḍindra induriti ya eṣa tapatyagninā pihitaḥ sahasrākṣeṇa hiraṇmayenānandenaiṣa vāva vijiṅya़āsitavyo'nveṣṭavyaḥ sarvabhūtebhyo'bhayaṃ dattvāraṇyaṃ gatvātha bahiḥkṛtendriyārthānsvaśarīrādupalabhate'thainamiti viśvarūpaṃ hariṇaṃ jātavedasaṃ parāyaṇaṃ jyotirekaṃ tapantam | sahasraraśmiḥ śatadhā vartamānaḥ prāṇaḥ prajānāmudayatyeṣa sūryaḥ || 5.8|| iti pañcamaḥ prapāṭhakaḥ || | atha prapāṭhaka 6 | dvidhā vā eṣa ātmānaṃ bibhartyayaṃ yaḥ prāṇo yaścāsā ādityo'tha dvau vā etā asya panthānā antarbahiścāhorātreṇaitau vyāvartete asau vā ādityo bahirātmāntarātmā prāṇo'to bahirātmakyā gatyāntarātmano'numīyate gatirityevaṃ hi āhātha yaḥ kaścidvidvānapahatapāpmā'kṣādhyakṣo'vadātamanāstanniṣṭha āvṛttacakṣuḥ so antarātmakyā gatyā bahirātmano'numīyate gatirityevaṃ ha āha atha ya eṣo'ntarāditye hiraṇmayaḥ puruṣo yaḥ paśyatīmāṃ hiraṇyavasthāt sa eṣo'ntare hṛtpuṣkara evāśrito'nnamatti

Roman (IAST) transliteration rendered by HREEM from the edition's Devanagari; the Devanagari is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/MaiU/6.1

Cite as: Maitrāyaṇīya Upaniṣad 6.1, in HREEM (hreem.cc/library/MaiU/6.1), after Sanskrit Wikisource: मैत्रायणि उपनिषद् (1 page; revision ids 398073, full list in content/corpus/wikisource….

Edition, numbering and licence

Sanskrit Wikisource: मैत्रायणि उपनिषद् (1 page; revision ids 398073, full list in content/corpus/wikisource cache)

Sanskrit Wikisource (sa.wikisource.org): the texts are public domain; page markup CC BY-SA 4.0. Devanagari as given on the page; IAST generated mechanically.

More about this text