अथापरं वेदितव्यमुत्तरो विकारोऽस्यात्मयज्ञस्य यथान्नमन्नादश्चेति अस्योपव्याख्यानं पुरुषश्चेता प्रधानान्तःस्थः स एव भोक्ता प्राकृतमन्नं भुङ्क्त इति तस्यायं भूतात्मा ह्यन्नमस्यकर्ता प्रधानः तस्मात्त्रिगुणं भोज्यं भोक्ता पुरुषोऽन्तस्थः अत्र दृष्टं नाम प्रत्ययम् यस्माद्बीजसम्भवा हि पशवस्तस्माद्बीजं भोज्यमनेनैव प्रधानस्य भोज्यत्वं व्याख्यातं तस्माद्भोक्ता पुरुषो भोज्या प्रकृतिस्तत्स्थो भुङ्क्त इति प्राकृतमन्नं त्रिगुणभेदपरिणमत्वान्महदाद्यं विशेषान्तं लिङ्गमनेनैव चतुर्दशविधस्य मार्गस्य व्याख्या कृता भवति सुखदुःखमोहसंज्ञं ह्यन्नभूतमिदं जगत् न हि बीजस्य स्वादुपरिग्रहोऽस्तीति यावन्नप्रसूतिः तस्याप्येवं तिसृष्ववस्थास्वन्नत्वं भवति कौमारं यौवनं जरा परिणमत्वातत्दन्नत्वमेवं प्रधानस्य व्यक्ततां गतस्योपलब्धिर्भवति तत्र बुद्ध्यादीनि स्वादुनि भवन्त्यध्यवसायसङ्कल्पाभिमाना इति अथेन्द्रियार्थान् पञ्चस्वादुनि भवन्ति एवं सर्वाणीन्द्रियकर्माणि प्राणकर्माणि एवं व्यक्तमन्नमव्यक्तमन्नम् अस्य निर्गुणो भोक्ता भोक्तृत्वाच्चैतन्यं प्रसिद्धं तस्य यथाग्निर्वै देवानामन्नदः सोमोऽन्नमग्निनैवान्नमित्येवंवित् सोमसंज्ञोऽयंभूतत्माऽग्निसंज्ञोऽप्यव्यक्तमुखा इति वचनात्पुरुषो ह्यव्यक्तमुखेन त्रिगुणं भुङ्क्त इति यो हैवं वेद संन्यासी योगी चात्मयाजी चेति अथ यद्वन्न कश्चिच्च्हून्यागारे कामिन्यः प्रविष्टाः स्पृशतीन्द्रियार्थान् तद्वद् यो न स्पृशति प्रविष्टान् संन्यासी योगी चात्मयाजी चेति
athāparaṃ veditavyamuttaro vikāro'syātmayajñasya yathānnamannādaśceti asyopavyākhyānaṃ puruṣaścetā pradhānāntaḥsthaḥ sa eva bhoktā prākṛtamannaṃ bhuṅkta iti tasyāyaṃ bhūtātmā hyannamasyakartā pradhānaḥ tasmāttriguṇaṃ bhojyaṃ bhoktā puruṣo'ntasthaḥ atra dṛṣṭaṃ nāma pratyayam yasmādbījasambhavā hi paśavastasmādbījaṃ bhojyamanenaiva pradhānasya bhojyatvaṃ vyākhyātaṃ tasmādbhoktā puruṣo bhojyā prakṛtistatstho bhuṅkta iti prākṛtamannaṃ triguṇabhedapariṇamatvānmahadādyaṃ viśeṣāntaṃ liṅgamanenaiva caturdaśavidhasya mārgasya vyākhyā kṛtā bhavati sukhaduḥkhamohasaṃjñaṃ hyannabhūtamidaṃ jagat na hi bījasya svāduparigraho'stīti yāvannaprasūtiḥ tasyāpyevaṃ tisṛṣvavasthāsvannatvaṃ bhavati kaumāraṃ yauvanaṃ jarā pariṇamatvātatdannatvamevaṃ pradhānasya vyaktatāṃ gatasyopalabdhirbhavati tatra buddhyādīni svāduni bhavantyadhyavasāyasaṅkalpābhimānā iti athendriyārthān pañcasvāduni bhavanti evaṃ sarvāṇīndriyakarmāṇi prāṇakarmāṇi evaṃ vyaktamannamavyaktamannam asya nirguṇo bhoktā bhoktṛtvāccaitanyaṃ prasiddhaṃ tasya yathāgnirvai devānāmannadaḥ somo'nnamagninaivānnamityevaṃvit somasaṃjño'yaṃbhūtatmā'gnisaṃjño'pyavyaktamukhā iti vacanātpuruṣo hyavyaktamukhena triguṇaṃ bhuṅkta iti yo haivaṃ veda saṃnyāsī yogī cātmayājī ceti atha yadvanna kaścicchūnyāgāre kāminyaḥ praviṣṭāḥ spṛśatīndriyārthān tadvad yo na spṛśati praviṣṭān saṃnyāsī yogī cātmayājī ceti
Roman (IAST) transliteration rendered by HREEM from the edition's Devanagari; the Devanagari is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.