पृथिवीगार्हपत्योऽन्तरिक्षं दक्षिणाग्निर्द्यौराहवनीयः तत एव पवमानपावकशुचय आविष्कृतमेतेनास्य यज्ञम् यतः पवमानपावकशुचिसंघातो हि जाठरः तस्मादग्निर्यष्टव्यः चेतव्यः स्तोतव्योऽभिध्यातव्यः यजमानो हविर्गृहीत्वा देवताभिध्यानमिच्छति \ः हिरण्यवर्णः शकुनो हृद्यादित्ये प्रतिष्ठितः मद्गुर्हंसस्तेजोवृषः सोऽस्मिन्नग्नौ यजामहे इति चापि मन्त्रार्थं विचिनोति । तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गोऽस्याभिध्येयं यो बुद्ध्यन्तस्थो ध्यायीह मनःशान्तिपदमनुसरत्यात्मन्येव धत्तेऽत्रेमे श्लोका भवन्ति \ः १ यथा निरिन्धनो वह्निः स्वयोनावुपशाम्यते तथा वृत्तिक्षयाच्चित्तं स्वयोनावुपशाम्यते । २ स्वयोनावुपशान्तस्य मनसः सत्यकामतः इन्द्रियार्थविमूढस्यानृताः कर्मवशानुगाः । ३ चित्तमेव हि संसारम् तत्प्रयत्नेन शोधयेत् यच्चित्तस्तन्मयो भवति गुह्यमेतत्सनातनम् । ४ चित्तस्य हि प्रसादेन हन्ति कर्म शुभाशुभम् प्रसन्नात्मात्मनि स्थित्वा सुखमव्ययमश्नुते । ५ समासक्तं यथा चित्तं जन्तोर्विषयगोचरे यद्येवं ब्रह्मणि स्यात्तत्को न मुच्येत बन्धनात् । ६ मनो हि द्विविधं प्रोक्तं शुद्धं चाशुद्धमेव च अशुद्धं कामसम्पर्कात् शुद्धं कामविवर्जितम् । ७ लय विक्षेपरहितं मनः कृत्वा सुनिश्चलम् यदा यात्यमनीभावं तदा तत्परमं पदम् । ८ तावन्मनो निरोद्धव्यं हृदि यावत्क्षयं गतम् एतज्ज्ञानं च मोक्षं च शेषान्ये ग्रन्थविस्तराः । ९ समाधिनिर्धौतमलस्य चेतसो निवेशितस्यात्मनि यत्सुखं भवेत् न शक्यते वर्णयितुं गिरा तदा स्वयं तदन्तःकरणेन गृह्यते । १० अपामापोऽग्निरग्नौ वा व्योम्नि व्योम न लक्षयेत् एवमन्तर्गतं यस्य मनः स परिमुच्यते । ११ मन एव मनुष्याणं कारणं बन्धमोक्षयोः बन्धाय विषयासंगिं मोक्षो निर्विषयं स्मृतम् । अतोऽनग्निहोत्र्यनग्निचिदज्ञानभिध्यायिनां ब्राह्मणः पदव्योमानुस्मरणं विरुद्धम् तस्मादग्निर्यष्टव्यः चेतव्यः स्तोतव्योऽभिध्यातव्यः
pṛthivīgārhapatyo'ntarikṣaṃ dakṣiṇāgnirdyaurāhavanīyaḥ tata eva pavamānapāvakaśucaya āviṣkṛtametenāsya yajñam yataḥ pavamānapāvakaśucisaṃghāto hi jāṭharaḥ tasmādagniryaṣṭavyaḥ cetavyaḥ stotavyo'bhidhyātavyaḥ yajamāno havirgṛhītvā devatābhidhyānamicchati \ḥ hiraṇyavarṇaḥ śakuno hṛdyāditye pratiṣṭhitaḥ madgurhaṃsastejovṛṣaḥ so'sminnagnau yajāmahe iti cāpi mantrārthaṃ vicinoti | tatsaviturvareṇyaṃ bhargo'syābhidhyeyaṃ yo buddhyantastho dhyāyīha manaḥśāntipadamanusaratyātmanyeva dhatte'treme ślokā bhavanti \ḥ 1 yathā nirindhano vahniḥ svayonāvupaśāmyate tathā vṛttikṣayāccittaṃ svayonāvupaśāmyate | 2 svayonāvupaśāntasya manasaḥ satyakāmataḥ indriyārthavimūḍhasyānṛtāḥ karmavaśānugāḥ | 3 cittameva hi saṃsāram tatprayatnena śodhayet yaccittastanmayo bhavati guhyametatsanātanam | 4 cittasya hi prasādena hanti karma śubhāśubham prasannātmātmani sthitvā sukhamavyayamaśnute | 5 samāsaktaṃ yathā cittaṃ jantorviṣayagocare yadyevaṃ brahmaṇi syāttatko na mucyeta bandhanāt | 6 mano hi dvividhaṃ proktaṃ śuddhaṃ cāśuddhameva ca aśuddhaṃ kāmasamparkāt śuddhaṃ kāmavivarjitam | 7 laya vikṣeparahitaṃ manaḥ kṛtvā suniścalam yadā yātyamanībhāvaṃ tadā tatparamaṃ padam | 8 tāvanmano niroddhavyaṃ hṛdi yāvatkṣayaṃ gatam etajjñānaṃ ca mokṣaṃ ca śeṣānye granthavistarāḥ | 9 samādhinirdhautamalasya cetaso niveśitasyātmani yatsukhaṃ bhavet na śakyate varṇayituṃ girā tadā svayaṃ tadantaḥkaraṇena gṛhyate | 10 apāmāpo'gniragnau vā vyomni vyoma na lakṣayet evamantargataṃ yasya manaḥ sa parimucyate | 11 mana eva manuṣyāṇaṃ kāraṇaṃ bandhamokṣayoḥ bandhāya viṣayāsaṃgiṃ mokṣo nirviṣayaṃ smṛtam | ato'nagnihotryanagnicidajñānabhidhyāyināṃ brāhmaṇaḥ padavyomānusmaraṇaṃ viruddham tasmādagniryaṣṭavyaḥ cetavyaḥ stotavyo'bhidhyātavyaḥ
Roman (IAST) transliteration rendered by HREEM from the edition's Devanagari; the Devanagari is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.