नगरे नगरे च-एकं कुर्यात्) सर्वार्थचिन्तकम् । उच्चैःस्थानं घोररूपं नक्षत्राणाम् इव ग्रहम् ॥
nagare nagare ca-ekaṃ kuryāt) sarvārthacintakam | uccaiḥsthānaṃ ghorarūpaṃ nakṣatrāṇām iva graham ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तान् अनुपरिक्रामेत्) सर्वान् एव सदा स्वयम् । तेषां वृत्तं परिणयेत्) सम्यग् राष्ट्रेषु तत्चरैः ॥
sa tān anuparikrāmet) sarvān eva sadā svayam | teṣāṃ vṛttaṃ pariṇayet) samyag rāṣṭreṣu tat.caraiḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राज्ञो हि रक्षाधिकृताः परस्वादायिनः शठाः । भृत्या भवन्ति) प्रायेण तेभ्यो रक्षेद्) इमाः प्रजाः ॥
rājño hi rakṣādhikṛtāḥ parasvādāyinaḥ śaṭhāḥ | bhṛtyā bhavanti) prāyeṇa tebhyo rakṣed) imāḥ prajāḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये कार्यिकेभ्यो ऽअर्थम् एव गृह्णीयुः) पापचेतसः । तेषां सर्वस्वम् आदाय राजा कुर्यात्) प्रवासनम् ॥
ye kāryikebhyo 'artham eva gṛhṇīyuḥ) pāpacetasaḥ | teṣāṃ sarvasvam ādāya rājā kuryāt) pravāsanam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजा कर्मसु युक्तानां स्त्रीणां प्रेष्यजनस्य च । [म्राजकर्मसु] प्रत्यहं कल्पयेद्) वृत्तिं स्थानं कर्मानुरूपतः ॥ [म्स्थानकर्मानुरूपतः]
rājā karmasu yuktānāṃ strīṇāṃ preṣyajanasya ca | [M.rājakarmasu] pratyahaṃ kalpayed) vṛttiṃ sthānaṃ karmānurūpataḥ || [M.sthāna.karmānurūpataḥ]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पणो देयो ऽअवकृष्टस्य षड् उत्कृष्टस्य वेतनम् । षाण्मासिकस् तथा-आच्छादो धान्यद्रोणस् तु मासिकः ॥
paṇo deyo 'avakṛṣṭasya ṣaḍ utkṛṣṭasya vetanam | ṣāṇmāsikas tathā-ācchādo dhānyadroṇas tu māsikaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रयविक्रयम् अध्वानं भक्तं च सपरिव्ययम् । योगक्षेमं च संप्रेक्ष्य वणिजो दापयेत्) करान् ॥
kraya.vikrayam adhvānaṃ bhaktaṃ ca sa.parivyayam | yogakṣemaṃ ca saṃprekṣya vaṇijo dāpayet) karān ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा फलेन युज्येत) राजा कर्ता च कर्मणाम् । तथा-अवेक्ष्य नृपो राष्ट्रे कल्पयेत्) सततं करान् ॥ ं७।१२९अ[१३०ंअ]। यथा-अल्पाल्पम् अदन्त्य्) आद्यं वार्योकोवत्सषट्पदाः ।
yathā phalena yujyeta) rājā kartā ca karmaṇām | tathā-avekṣya nṛpo rāṣṭre kalpayet) satataṃ karān || ṃ7.129a[130ṃa]/ yathā-alpālpam adanty) ādyaṃ vāryoko.vatsa.ṣaṭpadāḥ |
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा-अल्पाल्पो ग्रहीतव्यो) राष्ट्राद् राज्ञाब्दिकः करः ॥
tathā-alpālpo grahītavyo) rāṣṭrād rājñābdikaḥ karaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चाशद्भाग आदेयो) राज्ञा पशुहिरण्ययोः । धान्यानाम् अष्टमो भागः षष्ठो द्वादश एव वा ॥
pañcāśadbhāga ādeyo) rājñā paśu.hiraṇyayoḥ | dhānyānām aṣṭamo bhāgaḥ ṣaṣṭho dvādaśa eva vā ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आददीत)-अथ षड्भागं द्रुमांसमधुसर्पिषाम् । गन्धओषधिरसानां च पुष्पमूलफलस्य च ॥
ādadīta)-atha ṣaḍbhāgaṃ dru.māṃsa.madhu.sarpiṣām | gandha.oṣadhi.rasānāṃ ca puṣpa.mūla.phalasya ca ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पत्रशाकतृणानां च चर्मणां वैदलस्य च । मृन्मयानां च भाण्डानां सर्वस्य-अश्ममयस्य च ॥
patra.śāka.tṛṇānāṃ ca carmaṇāṃ vaidalasya ca | mṛnmayānāṃ ca bhāṇḍānāṃ sarvasya-aśmamayasya ca ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
म्रियमाणो ऽअप्य् आददीत) न राजा श्रोत्रियात् करम् । न च क्षुधा-अस्य संसीदेत्)- श्रोत्रियो विषये वसन्) ॥
mriyamāṇo 'apy ādadīta) na rājā śrotriyāt karam | na ca kṣudhā-asya saṃsīdet)- śrotriyo viṣaye vasan) ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्य राज्ञस् तु विषये श्रोत्रियः सीदति) क्षुधा । तस्य-अपि तत् क्षुधा राष्ट्रम् अचिरेन-एव सीदति ॥
yasya rājñas tu viṣaye śrotriyaḥ sīdati) kṣudhā | tasya-api tat kṣudhā rāṣṭram acirena-eva sīdati ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुतवृत्ते विदित्वा-अस्य वृत्तिं धर्म्यां प्रकल्पयेत् । संरक्षेत् सर्वतश् च-एनं पिता पुत्रम् इव-औरसम् ॥
śruta.vṛtte viditvā-asya vṛttiṃ dharmyāṃ prakalpayet | saṃrakṣet sarvataś ca-enaṃ pitā putram iva-aurasam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संरक्ष्यमाणो) राज्ञा यं ] कुरुते) धर्मम् अन्वहम् । [म्राज्ञा-अयं] तेन-आयुर् वर्धते) राज्ञो द्रविणं राष्ट्रम् एव च ॥
saṃrakṣyamāṇo) rājñā yaṃ ] kurute) dharmam anvaham | [M.rājñā-ayaṃ] tena-āyur vardhate) rājño draviṇaṃ rāṣṭram eva ca ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत् किं चिद् अपि वर्षस्य दापयेत्) करसंज्ञितम् । व्यवहारेण जीवन्तं) राजा राष्ट्रे पृथग्जनम् ॥
yat kiṃ cid api varṣasya dāpayet) karasaṃjñitam | vyavahāreṇa jīvantaṃ) rājā rāṣṭre pṛthagjanam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कारुकान्-शिल्पिनश् च-एव शूद्रांस् चात्मौपजीविनः । एकैकं कारयेत् कर्म मासि मासि महीपतिः ॥
kārukān-śilpinaś ca-eva śūdrāṃs cātma.upajīvinaḥ | ekaikaṃ kārayet karma māsi māsi mahīpatiḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न-उच्छिन्द्याद्) आत्मनो मूलं परेषां च-अतितृष्णया । उच्छिन्दन्) ह्य् आत्मनो मूलम् आट्मानं तांश् च पीदयेत्) ॥
na-ucchindyād) ātmano mūlaṃ pareṣāṃ ca-atitṛṣṇayā | ucchindan) hy ātmano mūlam āṭmānaṃ tāṃś ca pīdayet) ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तीक्ष्णश् च-एव मृदुश् च स्यात्) कार्यं वीक्ष्य) महीपतिः । तीक्ष्णश् च-एव मृदुश् च-एव राज भवति) सम्मतः ॥
tīkṣṇaś ca-eva mṛduś ca syāt) kāryaṃ vīkṣya) mahīpatiḥ | tīkṣṇaś ca-eva mṛduś ca-eva rāja bhavati) sammataḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमात्यमुख्यं धर्मज्ञं प्राज्ञं दान्तं कुलौद्गतम् । स्थापयेद्) आसने तस्मिन् खिन्नः कार्यईक्षणे नृणाम् ॥
amātyamukhyaṃ dharmajñaṃ prājñaṃ dāntaṃ kula.udgatam | sthāpayed) āsane tasmin khinnaḥ kārya.īkṣaṇe nṛṇām ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं सर्वं विधाय)-इदम् इतिकर्तव्यम् आत्मनः । युक्तश्) च-एव-अप्रमत्तश् च परिरक्षेद्) इमाः प्रजाः ॥
evaṃ sarvaṃ vidhāya)-idam itikartavyam ātmanaḥ | yuktaś) ca-eva-apramattaś ca parirakṣed) imāḥ prajāḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विक्रोशन्त्यो) यस्य राष्ट्राद् ह्रियन्ते) दस्युभिः प्रजाः । संपश्यतः) सभृत्यस्य मृतः स न तु जीवति ॥
vikrośantyo) yasya rāṣṭrād hriyante) dasyubhiḥ prajāḥ | saṃpaśyataḥ) sa.bhṛtyasya mṛtaḥ sa na tu jīvati ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षत्रियस्य परो धर्मः प्राजानाम् एव पालनम् । निर्दिष्टफलभोक्ता हि राजा धर्मेण युज्यते) ॥
kṣatriyasya paro dharmaḥ prājānām eva pālanam | nirdiṣṭaphalabhoktā hi rājā dharmeṇa yujyate) ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्थाय) पश्चिमे यामे कृतशौचः समाहितः । हुताग्निर् ब्राह्मणांश् चार्च्य) प्रविशेत्) स शुभां सभाम् ॥
utthāya) paścime yāme kṛta.śaucaḥ samāhitaḥ | hutāgnir brāhmaṇāṃś cārcya) praviśet) sa śubhāṃ sabhām ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र स्थितः) प्रजाः सर्वाः प्रतिनन्द्य) विसर्जयेत्) । विसृज्य) च प्रजाः सर्वा मन्त्रयेत्) सह मन्त्रिभिः ॥
tatra sthitaḥ) prajāḥ sarvāḥ pratinandya) visarjayet) | visṛjya) ca prajāḥ sarvā mantrayet) saha mantribhiḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गिरिपृष्ठं समारुह्य) प्रसादं वा रहोगतः । अरण्ये निःशलाके वा मन्त्रयेद् अविभावितः ॥
giripṛṣṭhaṃ samāruhya) prasādaṃ vā rahogataḥ | araṇye niḥ.śalāke vā mantrayed a.vibhāvitaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्य मन्त्रं न जानन्ति) समागम्य) पृथग्जनाः । स कृत्स्नां पृथिवीं भुङ्क्ते) कोशहीनो ऽअपि पार्थिवः ॥
yasya mantraṃ na jānanti) samāgamya) pṛthagjanāḥ | sa kṛtsnāṃ pṛthivīṃ bhuṅkte) kośahīno 'api pārthivaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जडमूकअन्धबधिरांस् तैर्यग्योनान् वयो।ऽअतिगान् । स्त्रीम्लेच्छव्याधितव्यङ्गान् मन्त्रकाले ऽअपसारयेत्) ॥
jaḍa.mūka.andha.badhirāṃs tairyagyonān vayo.'atigān | strī.mleccha.vyādhita.vyaṅgān mantrakāle 'apasārayet) ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भिन्दन्त्य्) अवमता मन्त्रं तैर्यग्योनास् तथा-एव च । स्त्रियश् च-एव विशेषेण तस्मात् तत्रादृतो भवेत्) ॥
bhindanty) avamatā mantraṃ tairyagyonās tathā-eva ca | striyaś ca-eva viśeṣeṇa tasmāt tatrādṛto bhavet) ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मध्यंदिने ऽअर्धरात्रे वा विश्रान्तो विगतक्लमः । चिन्तयेद् धर्मकामअर्थान् सार्धं तैर् एक एव वा ॥ [म्सार्थं ]
madhyaṃdine 'ardharātre vā viśrānto vigataklamaḥ | cintayed dharma.kāma.arthān sārdhaṃ tair eka eva vā || [M.sārthaṃ ]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परस्परविरुद्धानां तेषां च समुपार्जनम् । कन्यानां संप्रदानं च कुमाराणां च रक्षणं ॥
parasparaviruddhānāṃ teṣāṃ ca samupārjanam | kanyānāṃ saṃpradānaṃ ca kumārāṇāṃ ca rakṣaṇaṃ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दूतसंप्रेषणं च-एव कार्यशेषं तथा-एव च । अन्तःपुरप्रचारं च प्रणिधीनां च चेष्टितम् ॥
dūtasaṃpreṣaṇaṃ ca-eva kāryaśeṣaṃ tathā-eva ca | antaḥpurapracāraṃ ca praṇidhīnāṃ ca ceṣṭitam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्स्नं च-अष्टविधं कर्म पञ्चवर्गं च तत्त्वतः । अनुरागअपरागौ च प्रचारं मण्डलस्य च ॥
kṛtsnaṃ ca-aṣṭavidhaṃ karma pañcavargaṃ ca tattvataḥ | anurāga.aparāgau ca pracāraṃ maṇḍalasya ca ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मध्यमस्य प्रचारं च विजीगिषोश् च चेष्टितम् । उदासीनप्रचारं च शत्रोश् च-एव प्रयत्नतः ॥
madhyamasya pracāraṃ ca vijīgiṣoś ca ceṣṭitam | udāsīnapracāraṃ ca śatroś ca-eva prayatnataḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एताः प्रकृतयो मूलं मण्डलस्य समासतः । अष्टौ च-अन्याः समाख्याता द्वादश-एव तु ताः स्मृताः) ॥
etāḥ prakṛtayo mūlaṃ maṇḍalasya samāsataḥ | aṣṭau ca-anyāḥ samākhyātā dvādaśa-eva tu tāḥ smṛtāḥ) ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमात्यराष्ट्रदुर्गअर्थदण्डाख्याः पञ्च च-अपराः । प्रत्येकं कथिता) ह्य् एताः संक्षेपेण द्विसप्ततिः ॥
amātya.rāṣṭra.durga.artha.daṇḍākhyāḥ pañca ca-aparāḥ | pratyekaṃ kathitā) hy etāḥ saṃkṣepeṇa dvisaptatiḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनन्तरम् अरिं विद्याद्) अरिसेविनम् एव च । अरेर् अनन्तरं मित्रम् उदासीनं तयोः परम् ॥
anantaram ariṃ vidyād) arisevinam eva ca | arer anantaraṃ mitram udāsīnaṃ tayoḥ param ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तान् सर्वान् अभिसंदध्यात्) सामादिभिर् उपक्रमैः । व्यस्तैश् च-एव समस्तैश् च पौरुषेण नयेन च ॥
tān sarvān abhisaṃdadhyāt) sāmādibhir upakramaiḥ | vyastaiś ca-eva samastaiś ca pauruṣeṇa nayena ca ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संधिं च विग्रहं च-एव यानम् आसनम् एव च । द्वैधीभावं संश्रयं च षड्गुणांश् चिन्तयेत्) सदा ॥
saṃdhiṃ ca vigrahaṃ ca-eva yānam āsanam eva ca | dvaidhībhāvaṃ saṃśrayaṃ ca ṣaḍguṇāṃś cintayet) sadā ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसनं च-एव यानं च संधिं विग्रहम् एव च । कार्यं वीक्ष्य) प्रयुञ्जीत) द्वैधं संश्रयम् एव च ॥
āsanaṃ ca-eva yānaṃ ca saṃdhiṃ vigraham eva ca | kāryaṃ vīkṣya) prayuñjīta) dvaidhaṃ saṃśrayam eva ca ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संधिं तु द्विविधं विद्याद्) राजा विग्रहम् एव च । उभे यानआसने च-एव द्विविधः संश्रयः स्मृतः ॥
saṃdhiṃ tu dvividhaṃ vidyād) rājā vigraham eva ca | ubhe yāna.āsane ca-eva dvividhaḥ saṃśrayaḥ smṛtaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समानयानकर्मा च विपरीतस् तथा-एव च । तदा त्व् आयतिसंयुक्तः संधिर् ज्ञेयो) द्विलक्षणः ॥
samāna.yānakarmā ca viparītas tathā-eva ca | tadā tv āyatisaṃyuktaḥ saṃdhir jñeyo) dvilakṣaṇaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयंकृतश् च कार्यार्थम् अकाले काल एव वा । मित्रस्य च-एव-अपकृते द्विविधो विग्रहः स्मृतः) ॥
svayaṃkṛtaś ca kāryārtham akāle kāla eva vā | mitrasya ca-eva-apakṛte dvividho vigrahaḥ smṛtaḥ) ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकाकिनश् च-आत्ययिके कार्ये प्राप्ते) यदृच्छया । संहतस्य) च मित्रेण द्विविधं यानम् उच्यते) ॥
ekākinaś ca-ātyayike kārye prāpte) yadṛcchayā | saṃhatasya) ca mitreṇa dvividhaṃ yānam ucyate) ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षीणस्य च-एव क्रमशो दैवात् पूर्वकृतेन वा । मित्रस्य च-अनुरोधेन द्विविधं स्मृतम्) आसनम् ॥
kṣīṇasya ca-eva kramaśo daivāt pūrvakṛtena vā | mitrasya ca-anurodhena dvividhaṃ smṛtam) āsanam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलस्य स्वामिनश् च-एव स्थितिः कार्यार्थसिद्धये । द्विविधं कीर्त्यते) द्वैधं षाड्गुण्यगुणवेदिभिः ॥
balasya svāminaś ca-eva sthitiḥ kāryārthasiddhaye | dvividhaṃ kīrtyate) dvaidhaṃ ṣāḍguṇyaguṇavedibhiḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थसंपादनार्थं च पीड्यमानस्य शत्रुभिः । साधुषु व्यपदेशश् च द्विविधः संश्रयः स्मृतः) ॥
arthasaṃpādanārthaṃ ca pīḍyamānasya śatrubhiḥ | sādhuṣu vyapadeśaś ca dvividhaḥ saṃśrayaḥ smṛtaḥ) ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा-अवगच्छेद्) आयत्याम् आधिक्यं ध्रुवम् आत्मनः । तदात्वे च-अल्पिकां पीडां तदा संधिं समाश्रयेत्) ॥
yadā-avagacched) āyatyām ādhikyaṃ dhruvam ātmanaḥ | tadātve ca-alpikāṃ pīḍāṃ tadā saṃdhiṃ samāśrayet) ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा प्रहृष्टा मन्येत) सर्वास् तु प्रकृतीर् भृशम् । अत्युच्छ्रितं) तथात्मानं तदा कुर्वीत) विग्रहम् ॥
yadā prahṛṣṭā manyeta) sarvās tu prakṛtīr bhṛśam | atyucchritaṃ) tathātmānaṃ tadā kurvīta) vigraham ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा मन्येत) भावेन हृष्टं पुष्टं बलं स्वकम् । परस्य विपरीतं च तदा यायाद्) रिपुं प्रति ॥
yadā manyeta) bhāvena hṛṣṭaṃ puṣṭaṃ balaṃ svakam | parasya viparītaṃ ca tadā yāyād) ripuṃ prati ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा तु स्यात्) परिक्षीणो वाहनेन बलेन च । तदासीत) प्रयत्नेन शनकैः सान्त्वयन्न्) अरीन् ॥
yadā tu syāt) parikṣīṇo vāhanena balena ca | tadāsīta) prayatnena śanakaiḥ sāntvayann) arīn ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्येत)-अरिं यदा राजा सर्वथा बलवत्तरम् । तदा द्विधा बलं कृत्वा) साधयेत्) कार्यम् आत्मनः ॥
manyeta)-ariṃ yadā rājā sarvathā balavattaram | tadā dvidhā balaṃ kṛtvā) sādhayet) kāryam ātmanaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा परबलानां तु गमनीयतमो भवेत्) । तदा तु संश्रयेत्) क्षिप्रं धार्मिकं बलिनं नृपम् ॥
yadā parabalānāṃ tu gamanīyatamo bhavet) | tadā tu saṃśrayet) kṣipraṃ dhārmikaṃ balinaṃ nṛpam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निग्रहं प्रकृतीनां च कुर्याद्) यो ऽअरिबलस्य च । उपसेवेत) तं नित्यं सर्वयत्नैर् गुरुं यथा ॥
nigrahaṃ prakṛtīnāṃ ca kuryād) yo 'aribalasya ca | upaseveta) taṃ nityaṃ sarvayatnair guruṃ yathā ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि तत्र-अपि संपश्येद्) दोषं संश्रयकारितम् । सुयुद्धम् एव तत्र-अपि निर्विशङ्कः समाचरेत्) ॥
yadi tatra-api saṃpaśyed) doṣaṃ saṃśrayakāritam | suyuddham eva tatra-api nirviśaṅkaḥ samācaret) ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वौपायैस् तथा कुर्यान्) नीतिज्ञः पृथिवीपतिः । यथा-अस्य-अभ्यधिका न स्युर्) मित्रौदासीनशत्रवः ॥
sarva.upāyais tathā kuryān) nītijñaḥ pṛthivīpatiḥ | yathā-asya-abhyadhikā na syur) mitra.udāsīna.śatravaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आयतिं सर्वकार्याणां तदात्वं च विचारयेत्) । अतीतानां च सर्वेषां गुणदोषौ च तत्त्वतः ॥
āyatiṃ sarvakāryāṇāṃ tadātvaṃ ca vicārayet) | atītānāṃ ca sarveṣāṃ guṇa.doṣau ca tattvataḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आयत्यां गुणदोषज्ञस् तदात्वे क्षिप्रनिश्चयः । अतीते कार्यशेषज्ञः शत्रुभिर् न-अभिभूयते) ॥
āyatyāṃ guṇa.doṣajñas tadātve kṣipra.niścayaḥ | atīte kāryaśeṣajñaḥ śatrubhir na-abhibhūyate) ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा-एनं न-अभिसंदध्युर्) मित्रौदासीनशत्रवः । तथा सर्वं संविदध्याद्) एष सामासिको नयः ॥
yathā-enaṃ na-abhisaṃdadhyur) mitra.udāsīna.śatravaḥ | tathā sarvaṃ saṃvidadhyād) eṣa sāmāsiko nayaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा तु यानम् आतिष्ठेद्) अरिराष्ट्रं प्रति प्रभुः । तदानेन विधानेन यायाद्) अरिपुरं शनैः ॥
tadā tu yānam ātiṣṭhed) arirāṣṭraṃ prati prabhuḥ | tadānena vidhānena yāyād) aripuraṃ śanaiḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मार्गशीर्षे शुभे मासि यायाद्) यात्रां महीपतिः । फाल्गुनं वाथ चैत्रं वा मासौ प्रति यथाबलम् ॥
mārgaśīrṣe śubhe māsi yāyād) yātrāṃ mahīpatiḥ | phālgunaṃ vātha caitraṃ vā māsau prati yathābalam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्येष्व् अपि तु कालेषु यदा पश्येद् ध्रुवं जयम् । तदा यायाद्) विगृह्य)-एव व्यसने च-उत्थिते रिपोः ॥
anyeṣv api tu kāleṣu yadā paśyed dhruvaṃ jayam | tadā yāyād) vigṛhya)-eva vyasane ca-utthite ripoḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्वा) विधानं मूले तु यात्रिकं च यथाविधि । उपगृह्य-आस्पदं) च-एव चारान् सम्यग् विधाय) च ॥
kṛtvā) vidhānaṃ mūle tu yātrikaṃ ca yathāvidhi | upagṛhya-āspadaṃ) ca-eva cārān samyag vidhāya) ca ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संशोध्य) त्रिविधं मार्गं षड्विधं च बलं स्वकम् । सांपरायिककल्पेन यायाद्) अरिपुरं प्रति ॥
saṃśodhya) trividhaṃ mārgaṃ ṣaḍvidhaṃ ca balaṃ svakam | sāṃparāyikakalpena yāyād) aripuraṃ prati ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शत्रुसेविनि मित्रे च गूढे युक्ततरो भवेत्) । गतप्रत्यागते च-एव स हि कष्टतरो रिपुः ॥
śatrusevini mitre ca gūḍhe yuktataro bhavet) | gata.pratyāgate ca-eva sa hi kaṣṭataro ripuḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दण्डव्यूहेन तन् मार्गं यायात्) तु शकटेन वा । वराहमकराभ्यां वा सूच्या वा गरुडेन वा ॥
daṇḍavyūhena tan mārgaṃ yāyāt) tu śakaṭena vā | varāha.makarābhyāṃ vā sūcyā vā garuḍena vā ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यतश् च भयम् आशङ्केत्) ततो विस्तारयेद्) बलम् । पद्मेन च-एव व्यूहेन निविशेत) सदा स्वयम् ॥
yataś ca bhayam āśaṅket) tato vistārayed) balam | padmena ca-eva vyūhena niviśeta) sadā svayam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सेनापतिबलाध्यक्षौ सर्वदिक्षु निवेशयेत्) । यतश् च भयम् आशङ्केत्) प्राचीं तां कल्पयेद्) दिशम् ॥
senāpati.balādhyakṣau sarvadikṣu niveśayet) | yataś ca bhayam āśaṅket) prācīṃ tāṃ kalpayed) diśam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुल्मांश् च स्थापयेद्) आप्तान् कृतसंज्ञान् समन्ततः । स्थाने युद्धे च कुशलान् अभीरून् अविकारिणः ॥
gulmāṃś ca sthāpayed) āptān kṛtasaṃjñān samantataḥ | sthāne yuddhe ca kuśalān abhīrūn avikāriṇaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संहतान् योधयेद्) अल्पान् कामं विस्तारयेद्) बहून् । सूच्या वज्रेण च-एव-एतान् व्यूहेन व्यूह्य) योधयेत्) ॥
saṃhatān yodhayed) alpān kāmaṃ vistārayed) bahūn | sūcyā vajreṇa ca-eva-etān vyūhena vyūhya) yodhayet) ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्यन्दनअश्वैः समे युध्येद् अनूपे नौ द्विपैस् तथा । वृक्षगुल्मावृते चापैर् असिचर्मआयुधैः स्थले ॥
syandana.aśvaiḥ same yudhyed anūpe nau dvipais tathā | vṛkṣa.gulmāvṛte cāpair asi.carma.āyudhaiḥ sthale ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुरुक्षेत्रांश् च मत्स्यांश् च पञ्चालान्-शूरसेनजान् । [म्:कौरक्षेत्रांश् च ] दीर्घांल् लघूंश् च-एव नरान् अग्रानीकेषु योजयेत्) ॥
kurukṣetrāṃś ca matsyāṃś ca pañcālān-śūrasenajān | [M:kaurakṣetrāṃś ca ] dīrghāṃl laghūṃś ca-eva narān agrānīkeṣu yojayet) ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रहर्षयेद्) बलं व्यूह्य) तांश् च सम्यक् परीक्षयेत्) । [म्भृशं परीक्षयेत्)] चेष्टाश् च-एव विजानीयाद्) अरीन् योधयताम्) अपि ॥
praharṣayed) balaṃ vyūhya) tāṃś ca samyak parīkṣayet) | [M.bhṛśaṃ parīkṣayet)] ceṣṭāś ca-eva vijānīyād) arīn yodhayatām) api ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपरुध्य)-अरिम् आसीत) राष्ट्रं चास्य-उपपीडयेत्) । दूषयेच्) चास्य सततं यवसअन्नौदकैन्धनम् ॥
uparudhya)-arim āsīta) rāṣṭraṃ cāsya-upapīḍayet) | dūṣayec) cāsya satataṃ yavasa.anna.udaka.indhanam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भिन्द्याच्) च-एव तडागानि प्राकारपरिखास् तथा । समवस्कन्दयेच्) च-एनं रात्रौ वित्रासयेत्) तथा ॥
bhindyāc) ca-eva taḍāgāni prākāra.parikhās tathā | samavaskandayec) ca-enaṃ rātrau vitrāsayet) tathā ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपजप्यान् उपजपेद्) बुध्येत)-एव च तत्कृतम् । युक्ते च दैवे युध्येत) जयप्रेप्सुर् अपेतभीः ॥
upajapyān upajaped) budhyeta)-eva ca tatkṛtam | yukte ca daive yudhyeta) jayaprepsur apetabhīḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साम्ना दानेन भेदेन समस्तैर् अथ वा पृथक् । विजेतुं) प्रयतेत)-अरीन् न युद्धेन कदा चन ॥ [ं-अरिं]
sāmnā dānena bhedena samastair atha vā pṛthak | vijetuṃ) prayateta)-arīn na yuddhena kadā cana || [ṃ-ariṃ]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनित्यो विजयो यस्माद् दृश्यते) युध्यमानयोः) । पराजयश् च संग्रामे तस्माद् युद्धं विवर्जयेत्) ॥
anityo vijayo yasmād dṛśyate) yudhyamānayoḥ) | parājayaś ca saṃgrāme tasmād yuddhaṃ vivarjayet) ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रयाणाम् अप्य् उपायानां पूर्वौक्तानाम्) असंभवे । तथा युध्येत) संपन्नो विजयेत) रिपून् यथा ॥
trayāṇām apy upāyānāṃ pūrva.uktānām) asaṃbhave | tathā yudhyeta) saṃpanno vijayeta) ripūn yathā ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जित्वा) संपूजयेद्) देवान् ब्राह्मणांश् च-एव धार्मिकान् । प्रदद्यात्) परिहारार्थं ख्यापयेद्) अभयानि च ॥
jitvā) saṃpūjayed) devān brāhmaṇāṃś ca-eva dhārmikān | pradadyāt) parihārārthaṃ khyāpayed) abhayāni ca ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वेषां तु विदित्वा)-एषां समासेन चिकीर्षितम्) । स्थापयेत्) तत्र तद्वंश्यं कुर्याच्) च समयक्रियाम् ॥
sarveṣāṃ tu viditvā)-eṣāṃ samāsena cikīrṣitam) | sthāpayet) tatra tadvaṃśyaṃ kuryāc) ca samayakriyām ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रमाणानि च कुर्वीत) तेषां धर्मान् यथाउदितान् । रत्नैश् च पूजयेद्) एनं प्रधानपुरुषैः सह ॥
pramāṇāni ca kurvīta) teṣāṃ dharmān yathā.uditān | ratnaiś ca pūjayed) enaṃ pradhānapuruṣaiḥ saha ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदानम् अप्रियकरं दानं च प्रियकारकम् । अभीप्सितानाम्) अर्थानां काले युक्तं ॥ [म्कालयुक्तं प्रशस्यते)]
ādānam apriyakaraṃ dānaṃ ca priyakārakam | abhīpsitānām) arthānāṃ kāle yuktaṃ || [M.kālayuktaṃ praśasyate)]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वं कर्म-इदम् आयत्तं) विधाने दैवमानुषे । तयोर् दैवम् अचिन्त्यं तु मानुषे विद्यते) क्रिया ॥
sarvaṃ karma-idam āyattaṃ) vidhāne daiva.mānuṣe | tayor daivam acintyaṃ tu mānuṣe vidyate) kriyā ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सह वा-अपि व्रजेद्) युक्तः संधिं कृत्वा) प्रयत्नतः । मित्रं हिरण्यं भूमिं वा संपश्यंस्) त्रिविधं फलम् ॥
saha vā-api vrajed) yuktaḥ saṃdhiṃ kṛtvā) prayatnataḥ | mitraṃ hiraṇyaṃ bhūmiṃ vā saṃpaśyaṃs) trividhaṃ phalam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पार्ष्णिग्राहं च संप्रेक्ष्य) तथाक्रन्दं च मण्डले । मित्राद् अथ-अप्य् अमित्राद् वा यात्राफलम् अवाप्नुयात्) ॥
pārṣṇigrāhaṃ ca saṃprekṣya) tathākrandaṃ ca maṇḍale | mitrād atha-apy amitrād vā yātrāphalam avāpnuyāt) ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हिरण्यभूमिसंप्राप्त्या पार्थिवो न तथ-एधते) । यथा मित्रं ध्रुवं लब्ध्वा) कृशम् अप्य् आयतिक्षमम् ॥
hiraṇya.bhūmisaṃprāptyā pārthivo na tatha-edhate) | yathā mitraṃ dhruvaṃ labdhvā) kṛśam apy āyatikṣamam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मज्ञं च कृतज्ञं च तुष्टप्रकृतिम् एव च । अनुरक्तं स्थिरारम्भं लघुमित्रं प्रशस्यते) ॥
dharmajñaṃ ca kṛtajñaṃ ca tuṣṭaprakṛtim eva ca | anuraktaṃ sthirārambhaṃ laghumitraṃ praśasyate) ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राज्ञं कुलीनं शूरं च दक्षं दातारम् एव च । कृतज्ञं धृतिमन्तं च कष्टम् आहुर्) अरिं बुधाः ॥
prājñaṃ kulīnaṃ śūraṃ ca dakṣaṃ dātāram eva ca | kṛtajñaṃ dhṛtimantaṃ ca kaṣṭam āhur) ariṃ budhāḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आर्यता पुरुषज्ञानं शौर्यं करुणवेदिता । स्थौललक्ष्यं च सततम् उदासीनगुणौदयः ॥
āryatā puruṣajñānaṃ śauryaṃ karuṇaveditā | sthaulalakṣyaṃ ca satatam udāsīnaguṇa.udayaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्सेम्यां सस्यप्रदां नित्यं पशुवृद्धिकरीम् अपि । परित्यजेन्) नृपो भूमिम् आत्मार्थम् अविचारयन्) ॥
ksemyāṃ sasyapradāṃ nityaṃ paśuvṛddhikarīm api | parityajen) nṛpo bhūmim ātmārtham a.vicārayan) ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आपदर्थं धनं रक्षेद्) दारान् रक्षेद्) धनैर् अपि । [मापदर्थे ] आत्मानं सततं रक्षेद्) दारैर् अपि धनैर् अपि ॥
āpadarthaṃ dhanaṃ rakṣed) dārān rakṣed) dhanair api | [M.āpadarthe ] ātmānaṃ satataṃ rakṣed) dārair api dhanair api ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सह सर्वाः समुत्पन्नाः प्रसमीक्ष्य)-आपदो भृशम् । संयुक्तांश्) च वियुक्तांश्) च सर्वौपायान् सृजेद्) बुधः ॥
saha sarvāḥ samutpannāḥ prasamīkṣya)-āpado bhṛśam | saṃyuktāṃś) ca viyuktāṃś) ca sarva.upāyān sṛjed) budhaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपेतारम् उपेयं च सर्वौपायांश् च कृत्स्नशः । एतत् त्रयं समाश्रित्य) प्रयतेत)-अर्थसिद्धये ॥
upetāram upeyaṃ ca sarva.upāyāṃś ca kṛtsnaśaḥ | etat trayaṃ samāśritya) prayateta)-arthasiddhaye ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं सर्वम् इदं राजा सह सम्मन्त्र्य) मन्त्रिभिः । व्यायम्य)-आप्लुत्य) मध्याह्ने भोक्तुम्) अन्तःपुरं विशेत्) ॥
evaṃ sarvam idaṃ rājā saha sammantrya) mantribhiḥ | vyāyamya)-āplutya) madhyāhne bhoktum) antaḥpuraṃ viśet) ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र-आत्मभूतैः कालज्ञैर् अहार्यैः परिचारकैः । सुपरीक्षितम् अन्नाद्यम् अद्यान्) मन्त्रैर् विषापहैः ॥
tatra-ātmabhūtaiḥ kālajñair a.hāryaiḥ paricārakaiḥ | suparīkṣitam annādyam adyān) mantrair viṣāpahaiḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषघ्नैर् अगदैश् च-अस्य सर्वद्रव्याणि योजयेत्) । [म्विषघ्नैर् उदकैश् च-अस्य सर्वद्रव्याणि शोधयेत् ] विषघ्नानि च रत्नानि नियतो धारयेत्) सदा ॥
viṣaghnair agadaiś ca-asya sarvadravyāṇi yojayet) | [M.viṣaghnair udakaiś ca-asya sarvadravyāṇi śodhayet ] viṣaghnāni ca ratnāni niyato dhārayet) sadā ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परीक्षिताः स्त्रियश् च-एनं व्यजनौदकधूपनैः । वेषाभरणसंशुद्धाः स्पृशेयुः) सुसमाहिताः ॥
parīkṣitāḥ striyaś ca-enaṃ vyajana.udaka.dhūpanaiḥ | veṣābharaṇasaṃśuddhāḥ spṛśeyuḥ) susamāhitāḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं प्रयत्नं कुर्वीत) यानशय्याआसनअशने । स्नाने प्रसाधने च-एव सर्वालङ्कारकेषु च ॥
evaṃ prayatnaṃ kurvīta) yāna.śayyā.āsana.aśane | snāne prasādhane ca-eva sarvālaṅkārakeṣu ca ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुक्तवान् विहरेच्) च-एव स्त्रीभिर् अन्तःपुरे सह । विहृत्य) तु यथाकालं पुनः कार्याणि चिन्तयेत्) ॥
bhuktavān viharec) ca-eva strībhir antaḥpure saha | vihṛtya) tu yathākālaṃ punaḥ kāryāṇi cintayet) ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलंकृतश् च संपश्येद्) आयुधीयं पुनर् जनम् । वाहनानि च सर्वाणि शस्त्राण्य् आभरणानि च ॥
alaṃkṛtaś ca saṃpaśyed) āyudhīyaṃ punar janam | vāhanāni ca sarvāṇi śastrāṇy ābharaṇāni ca ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संध्यां च-उपास्य) शृणुयाद्) अन्तर्वेश्मनि शस्त्रभृत् । रहस्य-आख्यायिनां च-एव प्रणिधीनां च चेष्टितम् ॥
saṃdhyāṃ ca-upāsya) śṛṇuyād) antarveśmani śastrabhṛt | rahasya-ākhyāyināṃ ca-eva praṇidhīnāṃ ca ceṣṭitam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गत्वा) कक्षान्तरं त्व् अन्यत् समनुज्ञाप्य) तं जनम् । प्रविशेद्) भोजनार्थं च स्त्रीवृतो ऽअन्तःपुरं पुनः ॥
gatvā) kakṣāntaraṃ tv anyat samanujñāpya) taṃ janam | praviśed) bhojanārthaṃ ca strīvṛto 'antaḥpuraṃ punaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र भुक्त्वा) पुनः किं चित् तूर्यघोषैः प्रहर्षितः) ।
tatra bhuktvā) punaḥ kiṃ cit tūryaghoṣaiḥ praharṣitaḥ) |
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद्विधानम् आतिष्ठेद्) अरोगः पृथिवीपतिः । अस्वस्थः सर्वम् एतत् तु भृत्येषु विनियोजयेत्) ॥
etadvidhānam ātiṣṭhed) arogaḥ pṛthivīpatiḥ | asvasthaḥ sarvam etat tu bhṛtyeṣu viniyojayet) ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संविशेत्) तं यथाकालम् उत्तिष्ठेच्) च गतक्लमः ॥
saṃviśet) taṃ yathākālam uttiṣṭhec) ca gataklamaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.