इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे आडि-बकयुद्धवर्णनं नाम नवमो ऽध्यायः दशमो ऽध्यायः जैमिनिरुवाच संशयं द्विजशार्दूलाः प्रब्रूत मम पृच्छतः । आविर्भाव-तिरोभावौ भूतानां यत्र संस्थितौ
iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe āḍi-bakayuddhavarṇanaṃ nāma navamo 'dhyāyaḥ daśamo 'dhyāyaḥ jaiminiruvāca saṃśayaṃ dvijaśārdūlāḥ prabrūta mama pṛcchataḥ / āvirbhāva-tirobhāvau bhūtānāṃ yatra saṃsthitau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं सञ्जायते जन्तुः कथं वा सविवर्धते । कथं वोदरमध्यस्थस्तिष्ठत्यङ्गनिपीडितः
kathaṃ sañjāyate jantuḥ kathaṃ vā savivardhate / kathaṃ vodaramadhyasthastiṣṭhatyaṅganipīḍitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निष्क्रान्तिमुदरात् प्राप्य कथं वा वृद्धिमृच्छति । उत्क्रान्तिकाले च कथञ्चिद्भावेन वियुज्यते
niṣkrāntimudarāt prāpya kathaṃ vā vṛddhimṛcchati / utkrāntikāle ca kathañcidbhāvena viyujyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्स्नो मृतस्तथाश्नाति उभे सुकृत-दुष्कृते । कथं ते च तथा तस्य फलं सम्पादयन्त्युत
kṛtsno mṛtastathāśnāti ubhe sukṛta-duṣkṛte / kathaṃ te ca tathā tasya phalaṃ sampādayantyuta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं न जीर्यते तत्र पिण्डीकृत इवाशये । स्त्रीकोष्ठे यत्र जीर्यन्ते भुक्तानि सुगुरूण्यपि । भक्ष्याणि यत्र नो जन्तुर्जोर्यते कथमल्पकः
kathaṃ na jīryate tatra piṇḍīkṛta ivāśaye / strīkoṣṭhe yatra jīryante bhuktāni sugurūṇyapi / bhakṣyāṇi yatra no janturjoryate kathamalpakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतन्मे ब्रूत सकलं सन्देहोक्तिविवर्जितम् । तदेतत् परम गुह्यं यत्र मुह्यन्ति जन्तवः
etanme brūta sakalaṃ sandehoktivivarjitam / tadetat parama guhyaṃ yatra muhyanti jantavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पक्षिण ऊचुः प्रश्नभारो ऽयमतुलस्त्वयास्मासु निवेशितः । दुर्भाव्यः सर्वभूतानां भावाभावसमाश्रितः
pakṣiṇa ūcuḥ praśnabhāro 'yamatulastvayāsmāsu niveśitaḥ / durbhāvyaḥ sarvabhūtānāṃ bhāvābhāvasamāśritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं शृणुष्व महाभाग यथा प्राह पितुः पुरा । पुत्रः परमधर्मात्मा सुमतिर्नाम नामतः
taṃ śṛṇuṣva mahābhāga yathā prāha pituḥ purā / putraḥ paramadharmātmā sumatirnāma nāmataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणो भार्गवः कश्चित् सुतमाह महामतिः । कृतोपनयनं शान्तं सुमतिं जडरूपिणम्
brāhmaṇo bhārgavaḥ kaścit sutamāha mahāmatiḥ / kṛtopanayanaṃ śāntaṃ sumatiṃ jaḍarūpiṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदानधीष्व सुमते ! यथानुक्रममादितः । गुरुशुश्रूषणे व्यग्रो भैक्षान्नकृतभोजनः
vedānadhīṣva sumate ! yathānukramamāditaḥ / guruśuśrūṣaṇe vyagro bhaikṣānnakṛtabhojanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो गार्हस्थ्यमास्थाय चेष्ट्वा यज्ञाननुत्तमान् । इष्टमुत्पादयापत्यमाश्रयेथा वनं ततः
tato gārhasthyamāsthāya ceṣṭvā yajñānanuttamān / iṣṭamutpādayāpatyamāśrayethā vanaṃ tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वनस्थश्च ततो वत्स परिव्राड् निष्परिग्रहः । एवमाप्स्यसि तद्ब्रह्म यत्र गत्वा न शोचसि
vanasthaśca tato vatsa parivrāḍ niṣparigrahaḥ / evamāpsyasi tadbrahma yatra gatvā na śocasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पक्षिण ऊचुः इत्येवमुक्तो बहुशो जडत्वान्नाह किञ्चन । पितापि तं सुबहुशः प्राह प्रीत्या पुनः पुनः
pakṣiṇa ūcuḥ ityevamukto bahuśo jaḍatvānnāha kiñcana / pitāpi taṃ subahuśaḥ prāha prītyā punaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति पित्रा सुतस्नेहात् प्रलोभि मधुराक्षरम् । स चोद्यमानो बहुशः प्रहस्येदमथाब्रवीत्
iti pitrā sutasnehāt pralobhi madhurākṣaram / sa codyamāno bahuśaḥ prahasyedamathābravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तातैतद्बहुशो ऽभ्यस्तं यत् त्वयाद्योपदिश्यते । तथैवान्यानि शास्त्राणि शिल्पानि विविधानि च
tātaitadbahuśo 'bhyastaṃ yat tvayādyopadiśyate / tathaivānyāni śāstrāṇi śilpāni vividhāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जन्मनामयुतं साग्रं मम स्मृतिपथं गतम् । निर्वेदाः परितोषाश्च क्षयवृद्ध्युदये गताः
janmanāmayutaṃ sāgraṃ mama smṛtipathaṃ gatam / nirvedāḥ paritoṣāśca kṣayavṛddhyudaye gatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शत्रुमित्रकलत्राणां वियोगाः सङ्गमास्तथा । मातरो विवधा दृष्टाः पितरो विवधास्तथा
śatrumitrakalatrāṇāṃ viyogāḥ saṅgamāstathā / mātaro vivadhā dṛṣṭāḥ pitaro vivadhāstathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुभूतानि सौख्यनि दुः खानि च सहस्रशः । बान्धवा बहवः प्राप्ताः पितरश्च पृथग्विधाः
anubhūtāni saukhyani duḥ khāni ca sahasraśaḥ / bāndhavā bahavaḥ prāptāḥ pitaraśca pṛthagvidhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विण्मूत्रपिच्छिले स्त्रीणां तथा कोष्ठे मयोषितम् । पीडाश्च सुभृशं प्राप्ता रोगाणाञ्च सहस्रशः
viṇmūtrapicchile strīṇāṃ tathā koṣṭhe mayoṣitam / pīḍāśca subhṛśaṃ prāptā rogāṇāñca sahasraśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गर्भदुः खान्यनेकानि बालत्वे यौवने तथा । वृद्धतायां तथाप्तानि तानि सर्वाणि संस्मरे
garbhaduḥ khānyanekāni bālatve yauvane tathā / vṛddhatāyāṃ tathāptāni tāni sarvāṇi saṃsmare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मण-क्षत्रिय-विशां शूद्राणाञ्चापि योनिषु । पुनश्च पुशुकीटानां मृगाणामथ पक्षिणाम्
brāhmaṇa-kṣatriya-viśāṃ śūdrāṇāñcāpi yoniṣu / punaśca puśukīṭānāṃ mṛgāṇāmatha pakṣiṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथैव राजभृत्यानां राज्ञाञ्चाहवशालिनाम् । समुत्पन्नो ऽस्मि गेहेषु तथैव तव वेश्मनि
tathaiva rājabhṛtyānāṃ rājñāñcāhavaśālinām / samutpanno 'smi geheṣu tathaiva tava veśmani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भृत्यतां दासताञ्चैव गतो ऽस्मि बहुशो नृणाम् । स्वामित्वमीश्वरत्वं च दरिद्रत्वं तथा गतः
bhṛtyatāṃ dāsatāñcaiva gato 'smi bahuśo nṛṇām / svāmitvamīśvaratvaṃ ca daridratvaṃ tathā gataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हतं मया हतश्चान्यैर्हतं मे घातितं तथा । दत्तं ममान्यैरन्येभ्यो मया दत्तमनेकशाः
hataṃ mayā hataścānyairhataṃ me ghātitaṃ tathā / dattaṃ mamānyairanyebhyo mayā dattamanekaśāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितृ-मातृ-सुहृद्-भ्रातृ-कलत्रादिकृतेन च । तुष्टो ऽसकृत् तथा दैन्यमश्रुधौताननो गतः
pitṛ-mātṛ-suhṛd-bhrātṛ-kalatrādikṛtena ca / tuṣṭo 'sakṛt tathā dainyamaśrudhautānano gataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं संसारचक्रे ऽस्मिन् भ्रमता तात सङ्कटे । ज्ञानमेतन्मया प्राप्तं मोक्षसम्प्राप्तिकारकम्
evaṃ saṃsāracakre 'smin bhramatā tāta saṅkaṭe / jñānametanmayā prāptaṃ mokṣasamprāptikārakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विज्ञाते यत्र सर्वो ऽयमृग्यजुः सामसंज्ञितः । क्रियाकलापो विगुणो न सम्यक् प्रतिभाति मे
vijñāte yatra sarvo 'yamṛgyajuḥ sāmasaṃjñitaḥ / kriyākalāpo viguṇo na samyak pratibhāti me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मादुत्पन्नबोधस्य वेदैः किं मे प्रयोजनम् । गुरुविज्ञानतृप्तस्य निरीहस्य सदात्मनः
tasmādutpannabodhasya vedaiḥ kiṃ me prayojanam / guruvijñānatṛptasya nirīhasya sadātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षट् प्रकारक्रिया-दुःख-सुख-हर्ष-रसैश्च यत् । गुणैश्च वर्जितं ब्रह्म तत् प्राप्स्यामि परं पदम्
ṣaṭ prakārakriyā-duḥkha-sukha-harṣa-rasaiśca yat / guṇaiśca varjitaṃ brahma tat prāpsyāmi paraṃ padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रस-हर्ष-भयोद्वेग-क्रोधामर्ष-जरातुराम् । विज्ञातां स्वमृगग्राहिसंघपाशशताकुलम्
rasa-harṣa-bhayodvega-krodhāmarṣa-jarāturām / vijñātāṃ svamṛgagrāhisaṃghapāśaśatākulam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद्यास्याम्यहं तात त्यक्त्वेमां दुः खसन्ततिम् । त्रयीधर्ममधर्माढ्यं किं पापफलसन्निभम्
tasmādyāsyāmyahaṃ tāta tyaktvemāṃ duḥ khasantatim / trayīdharmamadharmāḍhyaṃ kiṃ pāpaphalasannibham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पक्षिण ऊचुः तस्य तद्वचनं श्रुत्वा हर्षविस्मयगद्गदम् । पिता प्राह महाभागः स्वसुतं हृष्टमानसः
pakṣiṇa ūcuḥ tasya tadvacanaṃ śrutvā harṣavismayagadgadam / pitā prāha mahābhāgaḥ svasutaṃ hṛṣṭamānasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितोवाच किमेतद्वदसे वत्स कुतस्ते ज्ञानसम्भवः । केन ते जडता पूर्वमिदानीञ्च प्रबुद्धता
pitovāca kimetadvadase vatsa kutaste jñānasambhavaḥ / kena te jaḍatā pūrvamidānīñca prabuddhatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किन्नु शापविकारो ऽयं मुनिदेवकृतस्तव । यत्ते ज्ञानं तिरोभूतमाविर्भावमुपागतम्
kinnu śāpavikāro 'yaṃ munidevakṛtastava / yatte jñānaṃ tirobhūtamāvirbhāvamupāgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्र उवाच शृणु तात ! यथा वृत्तं ममेदं सुख-दुःखदम् । यश्चाहमासमन्यस्मिन् जन्मन्यस्मत्परन्तु यत्
putra uvāca śṛṇu tāta ! yathā vṛttaṃ mamedaṃ sukha-duḥkhadam / yaścāhamāsamanyasmin janmanyasmatparantu yat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहमासं पुरा विप्रो न्यस्तात्मा परमात्मनि । आत्मविद्याविचारेषु परां निष्ठामुपागतः
ahamāsaṃ purā vipro nyastātmā paramātmani / ātmavidyāvicāreṣu parāṃ niṣṭhāmupāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सततं योगयुक्तस्य सतताभ्याससङ्गमात् । सत्संयोगात् स्वस्वभावाद्विचारविधिशोधनात्
satataṃ yogayuktasya satatābhyāsasaṅgamāt / satsaṃyogāt svasvabhāvādvicāravidhiśodhanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन्नवे परा प्रीतिर्ममासीद् युञ्जतः सदा । आचार्यताञ्च सम्प्राप्तः शिष्यसन्देहहृत्तमः
tasminnave parā prītirmamāsīd yuñjataḥ sadā / ācāryatāñca samprāptaḥ śiṣyasandehahṛttamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः कालेन महता ऐकान्तिकमुपगतः । अज्ञानाकृष्टसद्भावो विपन्नश्च प्रमादतः
tataḥ kālena mahatā aikāntikamupagataḥ / ajñānākṛṣṭasadbhāvo vipannaśca pramādataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्क्रान्तिकालादारभ्य स्मृतिलोपो न मे ऽभवत् । यावदब्दं गतं चैव जन्मनां स्मृतिमागतम्
utkrāntikālādārabhya smṛtilopo na me 'bhavat / yāvadabdaṃ gataṃ caiva janmanāṃ smṛtimāgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वाभ्यासेन तेनैव सो ऽहं तात ! जितेन्द्रियः । यतिष्यामि तथा कर्तुं न भविष्ये यथा पुनः
pūrvābhyāsena tenaiva so 'haṃ tāta ! jitendriyaḥ / yatiṣyāmi tathā kartuṃ na bhaviṣye yathā punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानदानफलं ह्येतद्यज्जातिस्मरणं मम । न ह्येतत् प्राप्यते तात त्रयीधर्माश्रितैर्नरैः
jñānadānaphalaṃ hyetadyajjātismaraṇaṃ mama / na hyetat prāpyate tāta trayīdharmāśritairnaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽहं पूर्वाश्रमादेव निष्ठाधर्ममुपाश्रितः । एकान्तित्वमुपागम्य यतिष्याम्यात्ममोक्षणे
so 'haṃ pūrvāśramādeva niṣṭhādharmamupāśritaḥ / ekāntitvamupāgamya yatiṣyāmyātmamokṣaṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्ब्रूहि त्वं महाभाग ! यत् ते संशयिकं हृदि । एतावतापि ते प्रीतिमुत्पाद्यानृण्यमाप्नुयाम्
tadbrūhi tvaṃ mahābhāga ! yat te saṃśayikaṃ hṛdi / etāvatāpi te prītimutpādyānṛṇyamāpnuyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पक्षिण ऊचुः पिता प्राह ततः पुत्रं श्रद्दधत् तस्य तद्वचः । भवता यद्वयं पृष्टाः संसारग्रहणाश्रयम्
pakṣiṇa ūcuḥ pitā prāha tataḥ putraṃ śraddadhat tasya tadvacaḥ / bhavatā yadvayaṃ pṛṣṭāḥ saṃsāragrahaṇāśrayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्र उवाच शृणु तात ! यथा तत्त्वमनुभूतं मयासकृत् । संसारचक्रमजरं स्थितिर्यस्य न विद्यते
putra uvāca śṛṇu tāta ! yathā tattvamanubhūtaṃ mayāsakṛt / saṃsāracakramajaraṃ sthitiryasya na vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽहं वदामि ते सर्वं तवैवानुज्ञया पितः । उत्क्रान्तिकालादारभ्य यथा नान्यो वदिष्यति
so 'haṃ vadāmi te sarvaṃ tavaivānujñayā pitaḥ / utkrāntikālādārabhya yathā nānyo vadiṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊष्मा प्रकुपितः काये तीव्रवायुसमीरितः । भिनत्ति मर्मस्थानानि दीप्यमानो निरिन्धनः
ūṣmā prakupitaḥ kāye tīvravāyusamīritaḥ / bhinatti marmasthānāni dīpyamāno nirindhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उदानो नाम पवनस्ततश्चोर्ध्वं प्रवर्तते । भुक्तानामम्बुभक्ष्याणामधोगतिनिरोधकृत्
udāno nāma pavanastataścordhvaṃ pravartate / bhuktānāmambubhakṣyāṇāmadhogatinirodhakṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो येनाम्बुदानानि कृतान्यन्नरसास्तथा । दत्ताः स तस्य आह्लादमापदि प्रतिपद्यते
tato yenāmbudānāni kṛtānyannarasāstathā / dattāḥ sa tasya āhlādamāpadi pratipadyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्नानि येन दत्तानि श्रद्धापूतेन चेतसा । सो ऽपि तृप्तिमवाप्नोति विनाप्यन्नेन वै तदा
annāni yena dattāni śraddhāpūtena cetasā / so 'pi tṛptimavāpnoti vināpyannena vai tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येनानृतानि नोक्तानि प्रीतिभेदः कृतो न च । आस्तिकः श्रद्दधानश्च स सुखं मृत्युमृच्छति
yenānṛtāni noktāni prītibhedaḥ kṛto na ca / āstikaḥ śraddadhānaśca sa sukhaṃ mṛtyumṛcchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवब्राह्मणपूजायां ये रता नानसूयवः । शुक्ला वदान्या ह्रीमन्तस्ते नराः सुखमृत्यवः
devabrāhmaṇapūjāyāṃ ye ratā nānasūyavaḥ / śuklā vadānyā hrīmantaste narāḥ sukhamṛtyavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो न कामान्न संरम्भान्न द्वेषाद्धर्ममुत्सृजेत् । यथोक्तकारी सोम्यश्च स सुखं मृत्युमृच्छति
yo na kāmānna saṃrambhānna dveṣāddharmamutsṛjet / yathoktakārī somyaśca sa sukhaṃ mṛtyumṛcchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवारिदायिनो दाहं क्षुधाञ्चानन्नदायिनः । प्राप्नुवन्ति नराः काले तस्मिन् मृत्यावुपस्थिते
avāridāyino dāhaṃ kṣudhāñcānannadāyinaḥ / prāpnuvanti narāḥ kāle tasmin mṛtyāvupasthite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीतं जयन्तीन्धनदास्तापं चन्दनदायिनः । प्राणघ्नीं वेदनां कष्टां ये चानुद्वेगकारिणः
śītaṃ jayantīndhanadāstāpaṃ candanadāyinaḥ / prāṇaghnīṃ vedanāṃ kaṣṭāṃ ye cānudvegakāriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मोहाज्ञानप्रदातारः प्राप्नुवन्ति महद्भयम् । वेदनाभिरुदग्राभिः प्रपीड्यन्ते ऽधमा नराः
mohājñānapradātāraḥ prāpnuvanti mahadbhayam / vedanābhirudagrābhiḥ prapīḍyante 'dhamā narāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कूटसाक्षी मृषावादी यश्चासदनुशास्ति वै । ते मोहमृत्यवः सर्वे तथा वेदविनिन्दकाः
kūṭasākṣī mṛṣāvādī yaścāsadanuśāsti vai / te mohamṛtyavaḥ sarve tathā vedavinindakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विभीषणाः पूतिगन्धाः कूटमुद्गरपाणयः । आगच्छन्ति दुरात्मानो यमस्य पुरुषास्तदा
vibhīṣaṇāḥ pūtigandhāḥ kūṭamudgarapāṇayaḥ / āgacchanti durātmāno yamasya puruṣāstadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राप्तेषु दृक्पथं तेषु जायते तस्य वेपथुः । क्रान्दत्यविरतं सो ऽथ भ्रातृ-मातृसुतानथ
prāpteṣu dṛkpathaṃ teṣu jāyate tasya vepathuḥ / krāndatyavirataṃ so 'tha bhrātṛ-mātṛsutānatha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सास्य वागस्फुटा तात एकवर्णा विभाव्यते । दृष्टिश्च भ्राम्यते त्रासाच्छ्वासाच्छुष्यत्यथाननम्
sāsya vāgasphuṭā tāta ekavarṇā vibhāvyate / dṛṣṭiśca bhrāmyate trāsācchvāsācchuṣyatyathānanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊर्ध्वश्वासान्वितः सो ऽथ दृष्टिभङ्गसमन्वितः । ततः स वेदनाविष्टस्तच्छरीरं विमुञ्चति
ūrdhvaśvāsānvitaḥ so 'tha dṛṣṭibhaṅgasamanvitaḥ / tataḥ sa vedanāviṣṭastaccharīraṃ vimuñcati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाय्वग्रसारी तद्रूपं देहमन्यत् प्रपद्यते । तत्कर्मजं यातनार्थं न मातृ-पितृसम्भवम् । तत्प्रमाणवयो ऽवस्था-संस्थानैः प्राग्भवं यथा
vāyvagrasārī tadrūpaṃ dehamanyat prapadyate / tatkarmajaṃ yātanārthaṃ na mātṛ-pitṛsambhavam / tatpramāṇavayo 'vasthā-saṃsthānaiḥ prāgbhavaṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो दूतो यमस्याशु पाशैर्बध्नाति दारुणैः । दण्डप्रहारसम्भ्रान्तं कर्षते दक्षिणां दिशम्
tato dūto yamasyāśu pāśairbadhnāti dāruṇaiḥ / daṇḍaprahārasambhrāntaṃ karṣate dakṣiṇāṃ diśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुश-कण्टक-वलमीक-शङ्कु-पाषाणकर्कशे । तथा प्रदीप्तज्वलने क्वचिच्छृभ्रशतोत्कटे
kuśa-kaṇṭaka-valamīka-śaṅku-pāṣāṇakarkaśe / tathā pradīptajvalane kvacicchṛbhraśatotkaṭe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रदीप्तादित्यतप्ते च दह्यमाने तदंशुभिः । कृष्यते यमदूतैश्चाशिवसन्नादभीषणैः
pradīptādityatapte ca dahyamāne tadaṃśubhiḥ / kṛṣyate yamadūtaiścāśivasannādabhīṣaṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विकृष्यमाणस्तैर्घोरैर्भक्ष्यमाणः शिवाशतैः । प्रयाति दारुणे मार्गे पापकर्मा यमक्षयम्
vikṛṣyamāṇastairghorairbhakṣyamāṇaḥ śivāśataiḥ / prayāti dāruṇe mārge pāpakarmā yamakṣayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छत्रोपानत्प्रदातारो ये च वस्त्रप्रदा नराः । ये यान्ति मनुजा मार्गं तं सुखेन तथान्नदाः
chatropānatpradātāro ye ca vastrapradā narāḥ / ye yānti manujā mārgaṃ taṃ sukhena tathānnadāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं क्लेशाननुभवन्नवशः पापपीडितः । नीयते द्वादशाहेन धर्मराजपुरं नरः
evaṃ kleśānanubhavannavaśaḥ pāpapīḍitaḥ / nīyate dvādaśāhena dharmarājapuraṃ naraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलेवरे दह्यमाने महान्तं दाहमृच्छति । ताड्यमाने तथैवार्ति छिद्यमाने च दारुणाम्
kalevare dahyamāne mahāntaṃ dāhamṛcchati / tāḍyamāne tathaivārti chidyamāne ca dāruṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्लिद्यमाने चिरतरं जन्तुर्दुःखमवाप्नुते । स्वेन कर्मविपाकेन देहान्तरगतो ऽपि सन्
klidyamāne cirataraṃ janturduḥkhamavāpnute / svena karmavipākena dehāntaragato 'pi san
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र यद्वान्धवास्तोयं प्रयच्छन्ति तिलैः सह । यच्च पिण्डं प्रयच्छन्ति नीयमानस्तदश्नुते
tatra yadvāndhavāstoyaṃ prayacchanti tilaiḥ saha / yacca piṇḍaṃ prayacchanti nīyamānastadaśnute
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैलाभ्यङ्गो बान्धवानामङ्गसंवाहनञ्च यत् । तेन चाप्याय्यते जन्तुर्यच्चाश्नन्ति सबान्धवाः
tailābhyaṅgo bāndhavānāmaṅgasaṃvāhanañca yat / tena cāpyāyyate janturyaccāśnanti sabāndhavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूमौ स्वपद्भिर्नात्यन्तं क्लेशमाप्नोति बान्धवैः । दानं ददद्भिश्च तथा जन्तुराप्याय्यते मृतः
bhūmau svapadbhirnātyantaṃ kleśamāpnoti bāndhavaiḥ / dānaṃ dadadbhiśca tathā janturāpyāyyate mṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नीयमानः स्वकं गेहं द्वादशाहं स पश्यति । उपभुङ्क्ते तथा दत्तं तोयपिण्डादिकं भुवि
nīyamānaḥ svakaṃ gehaṃ dvādaśāhaṃ sa paśyati / upabhuṅkte tathā dattaṃ toyapiṇḍādikaṃ bhuvi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वादशाहात् परं घोरमायसं भीषणाकृतिम् । याम्यं पश्यत्यथो जन्तुः कृष्यमाणः पुरं ततः
dvādaśāhāt paraṃ ghoramāyasaṃ bhīṣaṇākṛtim / yāmyaṃ paśyatyatho jantuḥ kṛṣyamāṇaḥ puraṃ tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गतमात्रो ऽतिरक्ताक्षं भिन्नाञ्जनचयप्रभम् । मृत्युकालान्तकादीनां मध्ये पश्यति वै यमम्
gatamātro 'tiraktākṣaṃ bhinnāñjanacayaprabham / mṛtyukālāntakādīnāṃ madhye paśyati vai yamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दंष्ट्राकरालवदनं भ्रकुटीदारुणाकृतिम् । विरूपैर्भोषणैर्वक्त्रैर्वृतं व्याधिशतैः प्रभुम्
daṃṣṭrākarālavadanaṃ bhrakuṭīdāruṇākṛtim / virūpairbhoṣaṇairvaktrairvṛtaṃ vyādhiśataiḥ prabhum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दण्डासक्तं महाबाहुं पाशहस्तं सुभैरवम् । तन्निर्दिष्टां ततो याति गतिं जन्तुः शुभाशुभाम्
daṇḍāsaktaṃ mahābāhuṃ pāśahastaṃ subhairavam / tannirdiṣṭāṃ tato yāti gatiṃ jantuḥ śubhāśubhām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रौरवे कूटसाक्षी तु याति यश्चानृतो नरः । तस्य स्वरूपं गदतो रौरवस्य निशामय
raurave kūṭasākṣī tu yāti yaścānṛto naraḥ / tasya svarūpaṃ gadato rauravasya niśāmaya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योजनानां सहस्रे द्वे रौरवो हि प्रमाणतः । जानुमात्रप्रमाणश्च ततः श्वभ्रः सुदुस्तरः
yojanānāṃ sahasre dve rauravo hi pramāṇataḥ / jānumātrapramāṇaśca tataḥ śvabhraḥ sudustaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्राङ्गारचयोपेतं कृतञ्च धरणीसमम् । जाज्वल्यमानस्तीव्रेण तापिताङ्गारभूमिना
tatrāṅgāracayopetaṃ kṛtañca dharaṇīsamam / jājvalyamānastīvreṇa tāpitāṅgārabhūminā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्मध्ये पापकर्माणं विमुञ्चन्ति यमानुगाः । स दह्यमानस्तीव्रेण वह्निना तत्र धावति
tanmadhye pāpakarmāṇaṃ vimuñcanti yamānugāḥ / sa dahyamānastīvreṇa vahninā tatra dhāvati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पदे पदे च पादो ऽस्य शीर्यते जीर्यते पुनः । अहोरात्रेणोद्धरणं पादन्यासं च गच्छति
pade pade ca pādo 'sya śīryate jīryate punaḥ / ahorātreṇoddharaṇaṃ pādanyāsaṃ ca gacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं सहस्रमुत्तीर्णो योजनानां विमुच्यते । ततो ऽन्यं पापशुद्ध्यर्थं तादृङ्निरयमृच्छति
evaṃ sahasramuttīrṇo yojanānāṃ vimucyate / tato 'nyaṃ pāpaśuddhyarthaṃ tādṛṅnirayamṛcchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सर्वेषु निस्तीर्णः पापी तिर्यकत्वमश्नुते । कृमि-कीट-पतङ्गेषु श्वापदे मशकादिषु
tataḥ sarveṣu nistīrṇaḥ pāpī tiryakatvamaśnute / kṛmi-kīṭa-pataṅgeṣu śvāpade maśakādiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गत्वा गजद्रुमाद्येषु गोष्वश्वेषु तथैव च । अन्यासु चैव पापासु दुः खदासु च योनिषु
gatvā gajadrumādyeṣu goṣvaśveṣu tathaiva ca / anyāsu caiva pāpāsu duḥ khadāsu ca yoniṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मानुषं प्राप्य कुब्जो वा कुत्सितो वामनो ऽपि वा । चण्डालपुक्कसाद्यासु नरो योनिषु जायते
mānuṣaṃ prāpya kubjo vā kutsito vāmano 'pi vā / caṇḍālapukkasādyāsu naro yoniṣu jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवशिष्टेन पापेन पुण्येन च समन्वितः । ततश्चारोहणीं जातिं शूद्र-वैश्य-नृपादिकाम्
avaśiṣṭena pāpena puṇyena ca samanvitaḥ / tataścārohaṇīṃ jātiṃ śūdra-vaiśya-nṛpādikām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विप्रदेवेन्द्रतां चापि कदाचिदवरोहणीम् । एवन्तु पापकर्माणे नरकेषु पतन्त्यधः
vipradevendratāṃ cāpi kadācidavarohaṇīm / evantu pāpakarmāṇe narakeṣu patantyadhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा पुण्यकृतो यान्ति तन्मे निगतदः शृणु । ते यमेन विनिर्दिष्टां यान्ति पुण्यां गतिं नराः
yathā puṇyakṛto yānti tanme nigatadaḥ śṛṇu / te yamena vinirdiṣṭāṃ yānti puṇyāṃ gatiṃ narāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रगीतगन्धर्वगणाः प्रवृत्ताप्सरसाङ्गणाः । हारनूपुरमादुर्य-शोभितान्युत्तमानि च
pragītagandharvagaṇāḥ pravṛttāpsarasāṅgaṇāḥ / hāranūpuramādurya-śobhitānyuttamāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रयान्त्याशु विमानानि नानादिव्यस्त्रगुज्ज्वलाः । तस्माच्च प्रच्युता राज्ञामन्येषां च महात्मनाम्
prayāntyāśu vimānāni nānādivyastragujjvalāḥ / tasmācca pracyutā rājñāmanyeṣāṃ ca mahātmanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जायन्ते च कुले तत्र सद्वृत्तपरिपालकाः । भोगान् सम्प्राप्नुवन्त्युग्रांस्ततो यान्त्यूर्ध्वमन्यथा
jāyante ca kule tatra sadvṛttaparipālakāḥ / bhogān samprāpnuvantyugrāṃstato yāntyūrdhvamanyathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवरोहणीं च सम्प्राप्य पूर्ववद्यान्ति मानवाः । एतत् ते सर्वमाख्यातं यथा जन्तुर्विपद्यते । अतः शृणुष्व विप्रर्षे यथा गर्भं प्रपद्यते
avarohaṇīṃ ca samprāpya pūrvavadyānti mānavāḥ / etat te sarvamākhyātaṃ yathā janturvipadyate / ataḥ śṛṇuṣva viprarṣe yathā garbhaṃ prapadyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.