इति श्रीमार्कण्डेपुराणे पितापुत्रसंवादे दत्तात्रेयोत्पत्तिर्नाम सप्तदशो ऽध्यायः अष्टादशो ऽध्यायः पुत्र उवाच कस्यचित्त्वथ कालस्य कृतवीर्यात्मजोर्ऽजुनः । कृतवीर्ये दिवं याते मन्त्रिभिः सपुरोहितैः
iti śrīmārkaṇḍepurāṇe pitāputrasaṃvāde dattātreyotpattirnāma saptadaśo 'dhyāyaḥ aṣṭādaśo 'dhyāyaḥ putra uvāca kasyacittvatha kālasya kṛtavīryātmajor'junaḥ / kṛtavīrye divaṃ yāte mantribhiḥ sapurohitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पौरैश्चात्माभिषेकार्थं समाहूतो ऽब्रवीदिदम् । नाहं राज्यं करिष्यामि मन्त्रिणो नरकोत्तरम्
pauraiścātmābhiṣekārthaṃ samāhūto 'bravīdidam / nāhaṃ rājyaṃ kariṣyāmi mantriṇo narakottaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदर्थं गृह्यते शुल्कं तदनिष्पादयन् वृथा । पण्यानां द्वादशं भागं भूपालाय वणिग्जनः
yadarthaṃ gṛhyate śulkaṃ tadaniṣpādayan vṛthā / paṇyānāṃ dvādaśaṃ bhāgaṃ bhūpālāya vaṇigjanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दत्त्वार्थरक्षिभिर्मार्गे रक्षितो याति दस्युतः । गोपाश्च घृततक्रादेः षड्भागञ्च कृषीबलाः
dattvārtharakṣibhirmārge rakṣito yāti dasyutaḥ / gopāśca ghṛtatakrādeḥ ṣaḍbhāgañca kṛṣībalāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दत्त्वान्यद्भूभुजे दद्युर्यदि भागं ततो ऽधिकम् । पण्यादीनामशेषाणां वणिजो गृह्णतस्ततः
dattvānyadbhūbhuje dadyuryadi bhāgaṃ tato 'dhikam / paṇyādīnāmaśeṣāṇāṃ vaṇijo gṛhṇatastataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इष्टापूर्तविनाशाय तद्राज्ञश्चौरधर्मिणः । यद्यन्यैः पाल्यते लोकस्तद्वृत्तयन्तरसंश्रितैः
iṣṭāpūrtavināśāya tadrājñaścauradharmiṇaḥ / yadyanyaiḥ pālyate lokastadvṛttayantarasaṃśritaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृह्णतो बलिषड्भागं नृपतेर्नरको ध्रुवम् । निरूपितमिदं राज्ञः पूर्वै रक्षणवेतनम्
gṛhṇato baliṣaḍbhāgaṃ nṛpaternarako dhruvam / nirūpitamidaṃ rājñaḥ pūrvai rakṣaṇavetanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अरक्षंश्चौरतश्चौर्यं तदेनो नृपतेर्भवेत् । तस्माद्यदि तपस्तप्त्वा प्राप्तो योगित्वमीप्सितम्
arakṣaṃścaurataścauryaṃ tadeno nṛpaterbhavet / tasmādyadi tapastaptvā prāpto yogitvamīpsitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुवः पालनसामर्थ्य-युक्त एको महीपतिः । पृथिव्यां शस्त्रधृङ्मान्यस्त्वहमेवर्धिसंयुतः । ततो भविष्ये नात्मानं करिष्ये पापभागिनम्
bhuvaḥ pālanasāmarthya-yukta eko mahīpatiḥ / pṛthivyāṃ śastradhṛṅmānyastvahamevardhisaṃyutaḥ / tato bhaviṣye nātmānaṃ kariṣye pāpabhāginam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्र उवाच तस्य तन्निश्चयं ज्ञात्वा मन्त्रिमध्यस्थितो ऽब्रवीत् । गर्गो नाम महाबुद्धिर्मुनिश्रेष्ठो वयो ऽतिगः
putra uvāca tasya tanniścayaṃ jñātvā mantrimadhyasthito 'bravīt / gargo nāma mahābuddhirmuniśreṣṭho vayo 'tigaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्येवं कर्तुकामस्त्वं राज्यं सम्यक् प्रशासितुम् । ततो शृणुष्व मे वाक्यं कुरुष्व च नृपात्मज
yadyevaṃ kartukāmastvaṃ rājyaṃ samyak praśāsitum / tato śṛṇuṣva me vākyaṃ kuruṣva ca nṛpātmaja
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दत्तात्रेयं महाभागं सह्यद्रोणीकृताश्रयम् । तमाराधय भूपाल ! पाति यो भुवनत्रयम्
dattātreyaṃ mahābhāgaṃ sahyadroṇīkṛtāśrayam / tamārādhaya bhūpāla ! pāti yo bhuvanatrayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योगयुक्तं महाभागं सर्वत्र समदर्शिनम् । विष्णोरंशं जगद्धातुरवतीर्णं महीतले
yogayuktaṃ mahābhāgaṃ sarvatra samadarśinam / viṣṇoraṃśaṃ jagaddhāturavatīrṇaṃ mahītale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यमाराध्य सहस्राक्षः प्राप्तवान् पदमात्मनः । हृतं दुरात्मभिर्दैत्यैर्जघान च दितेः सुतान्
yamārādhya sahasrākṣaḥ prāptavān padamātmanaḥ / hṛtaṃ durātmabhirdaityairjaghāna ca diteḥ sutān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्जुन उवाच कथमाराधितो देवैर्दत्तात्रेयः प्रतापवान् । कथञ्चापहृतं दैत्यैरिन्द्रत्वं प्राप वासवः
arjuna uvāca kathamārādhito devairdattātreyaḥ pratāpavān / kathañcāpahṛtaṃ daityairindratvaṃ prāpa vāsavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गर्ग उवाच देवानां दानवानाञ्च युद्धमासीत् सुदारुणम् । दैत्यानामीश्वरो जम्भो देवानाञ्च शचीपतिः
garga uvāca devānāṃ dānavānāñca yuddhamāsīt sudāruṇam / daityānāmīśvaro jambho devānāñca śacīpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषाञ्च युध्यमानानां दिव्यः संवत्सरो गतः । ततो देवाः पराभूता दैत्या विजयिनो ऽभवन्
teṣāñca yudhyamānānāṃ divyaḥ saṃvatsaro gataḥ / tato devāḥ parābhūtā daityā vijayino 'bhavan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विप्रचित्तिमुखैर्देवा दानवैस्ते पराजिताः । पलायनकृतोत्साहा निरुत्साहा द्विषज्जये
vipracittimukhairdevā dānavaiste parājitāḥ / palāyanakṛtotsāhā nirutsāhā dviṣajjaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बृहस्पतिमुपागम्य दैत्यसैन्यवधेप्सवः । अमन्त्रयन्त सहिता बालखिल्यैस्तथर्षिभिः
bṛhaspatimupāgamya daityasainyavadhepsavaḥ / amantrayanta sahitā bālakhilyaistatharṣibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बृहस्पतिरुवाच दत्तात्रेयं महात्मानमत्रेः पुत्रं तपोधनम् । विकृताचरणं भक्त्या सन्तोषयितुमर्हथ
bṛhaspatiruvāca dattātreyaṃ mahātmānamatreḥ putraṃ tapodhanam / vikṛtācaraṇaṃ bhaktyā santoṣayitumarhatha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स वो दैत्यविनाशाय वरदो दास्यते वरम् । ततो हनिष्यथ सुरा सहिता दैत्यदानवान्
sa vo daityavināśāya varado dāsyate varam / tato haniṣyatha surā sahitā daityadānavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गर्ग उवाच इत्युक्तास्ते तदा जग्मुर्दत्तात्रेयाश्रमं सुराः । ददृशुश्च महात्मानं तं ते लक्ष्म्या समन्वितम्
garga uvāca ityuktāste tadā jagmurdattātreyāśramaṃ surāḥ / dadṛśuśca mahātmānaṃ taṃ te lakṣmyā samanvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद्गीयमानं गन्धर्वैः सुरापानरतं मुनिम् । ते तस्य गत्वा प्रणतिमवदन् साध्यसाधनम्
udgīyamānaṃ gandharvaiḥ surāpānarataṃ munim / te tasya gatvā praṇatimavadan sādhyasādhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चक्रुः स्तवञ्चोपजह्रुर्भक्ष्यभोज्यस्त्रगादिकम् । तिष्ठन्तमनुतिष्ठन्ति यान्तं यान्ति दिवौकसः
cakruḥ stavañcopajahrurbhakṣyabhojyastragādikam / tiṣṭhantamanutiṣṭhanti yāntaṃ yānti divaukasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आराधयामासुरधः स्थितास्तिष्ठन्तमासने । स प्राह प्रणतान् देवान् दत्तात्रेयः किमिष्यते । मत्तो भवद्भिर्येनेयं शुश्रूषा क्रियते मम
ārādhayāmāsuradhaḥ sthitāstiṣṭhantamāsane / sa prāha praṇatān devān dattātreyaḥ kimiṣyate / matto bhavadbhiryeneyaṃ śuśrūṣā kriyate mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवा ऊचुः दानवैर्मुनिशार्दूल ! जम्भाद्यैर्भूर्भुवादिकम् । हृतं तैलोक्यमाक्रम्य क्रतुभागाश्च कृत्स्नशः
devā ūcuḥ dānavairmuniśārdūla ! jambhādyairbhūrbhuvādikam / hṛtaṃ tailokyamākramya kratubhāgāśca kṛtsnaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्वधे कुरु बुद्धिं त्वं परित्राणाय नो ऽनघ । त्वत्प्रसादादभीप्सामः पुनः प्राप्तं त्रिविष्टपम्
tadvadhe kuru buddhiṃ tvaṃ paritrāṇāya no 'nagha / tvatprasādādabhīpsāmaḥ punaḥ prāptaṃ triviṣṭapam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दत्तात्रेय उवाच मद्यासक्तो ऽहमुच्छिष्टो न चैवाहं जितेन्द्रियः । कथमिच्छथ मत्तो ऽपि देवाः शत्रुपराभवम्
dattātreya uvāca madyāsakto 'hamucchiṣṭo na caivāhaṃ jitendriyaḥ / kathamicchatha matto 'pi devāḥ śatruparābhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवा ऊचुः अनघस्त्वं जगन्नाथ न लेपस्तव विद्यते । विद्याक्षालनशुद्धान्तर्निविष्टज्ञानदीधिते !
devā ūcuḥ anaghastvaṃ jagannātha na lepastava vidyate / vidyākṣālanaśuddhāntarniviṣṭajñānadīdhite !
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दत्तात्रेय उवाच सत्यमेतत् सुरा विद्या ममास्ति समदर्शिनः । अस्यास्तु योषितः सङ्गादहमुच्छिष्टतां गतः
dattātreya uvāca satyametat surā vidyā mamāsti samadarśinaḥ / asyāstu yoṣitaḥ saṅgādahamucchiṣṭatāṃ gataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्त्रीसम्भोगो हि दोषाय सातत्येनोपसेवितः । एवमुक्तास्ततो देवाः पुनर्वचनमब्रुवन्
strīsambhogo hi doṣāya sātatyenopasevitaḥ / evamuktāstato devāḥ punarvacanamabruvan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवा ऊचुः अनघेयं द्विजश्रेष्ठ जगन्माता न दुष्यते । यथांशुमाला सूर्यस्य द्विज-चाण्डालसङ्गिनी
devā ūcuḥ anagheyaṃ dvijaśreṣṭha jaganmātā na duṣyate / yathāṃśumālā sūryasya dvija-cāṇḍālasaṅginī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गर्ग उवाच एवमुक्तस्ततो देवैर्दत्तात्रेयो ऽब्रवीदिदम् । प्रहस्य त्रिदशान् सर्वान् यद्येतद्भवतां मतम्
garga uvāca evamuktastato devairdattātreyo 'bravīdidam / prahasya tridaśān sarvān yadyetadbhavatāṃ matam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदाहूयासुरान् सर्वान् युद्धाय सुरसत्तमाः । इहानयत मद्दृष्टिगोचरं मा विलम्बतः
tadāhūyāsurān sarvān yuddhāya surasattamāḥ / ihānayata maddṛṣṭigocaraṃ mā vilambataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मद्दृष्टिपातहुतभुक्-प्रक्षीणबलतेजसः । येन नाशमशेषास्ते प्रयान्ति मम दर्शनात्
maddṛṣṭipātahutabhuk-prakṣīṇabalatejasaḥ / yena nāśamaśeṣāste prayānti mama darśanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गर्ग उवाच तस्य तद्वचनं श्रुत्वा देवैर्दैत्या महाबलाः । आहवाय समाहूता जग्मुर्देवगणान् रुषा
garga uvāca tasya tadvacanaṃ śrutvā devairdaityā mahābalāḥ / āhavāya samāhūtā jagmurdevagaṇān ruṣā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते हन्यमाना दैतेयैर्देवा शीघ्रं भयातुराः । दत्तात्रेयाश्रमं जग्मुः समेताः शरणार्थिनः
te hanyamānā daiteyairdevā śīghraṃ bhayāturāḥ / dattātreyāśramaṃ jagmuḥ sametāḥ śaraṇārthinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमेव विविशुर्दैत्याः कालयन्तो दिवौकसः । ददृशुश्च महात्मानं दत्तात्रेयं महाबलम्
tameva viviśurdaityāḥ kālayanto divaukasaḥ / dadṛśuśca mahātmānaṃ dattātreyaṃ mahābalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वामपार्श्वस्थितामिष्टामशेषजगतां शुभाम् । भार्याञ्चास्य सुचार्वङ्गीं लक्ष्मीमिन्दुनिभाननाम्
vāmapārśvasthitāmiṣṭāmaśeṣajagatāṃ śubhām / bhāryāñcāsya sucārvaṅgīṃ lakṣmīmindunibhānanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नीलोत्पलाभनयनां पीनश्रोणिपयोधराम् । गदन्तीं मधुरां भाषां सर्वैर्योषिद्गुणैर्युताम्
nīlotpalābhanayanāṃ pīnaśroṇipayodharām / gadantīṃ madhurāṃ bhāṣāṃ sarvairyoṣidguṇairyutām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते तां दृष्ट्वाग्रतो दैत्याः साभिलाषा मनोभवम् । न शेसुरुद्धतं धैर्यान्मनसा वोढुमातुराः
te tāṃ dṛṣṭvāgrato daityāḥ sābhilāṣā manobhavam / na śesuruddhataṃ dhairyānmanasā voḍhumāturāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्यक्त्वा देवान् स्त्रियं तां तु हर्तुकामा हतौजसः । तेन पापेन मुह्यन्तः संशक्तास्ते ततो ऽब्रुवन्
tyaktvā devān striyaṃ tāṃ tu hartukāmā hataujasaḥ / tena pāpena muhyantaḥ saṃśaktāste tato 'bruvan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्त्रोरत्नमेतत् त्रैलोक्ये सारं नो यदि वै भवेत् । कृतकृत्यास्ततः सर्व इति नो भावितं मनः
stroratnametat trailokye sāraṃ no yadi vai bhavet / kṛtakṛtyāstataḥ sarva iti no bhāvitaṃ manaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् सर्वे समुत्क्षिप्य शिविकायां सुरार्दनाः । आरोप्य स्वमधिष्ठानं नयाम इति निश्चिताः
tasmāt sarve samutkṣipya śivikāyāṃ surārdanāḥ / āropya svamadhiṣṭhānaṃ nayāma iti niścitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गर्ग उवाच सानुरागास्ततस्ते तु प्रोक्ताश्चेत्त्थं परस्परम् । तस्य तां योषितं साध्वीं समुत्क्षिप्य स्मरार्दिताः
garga uvāca sānurāgāstataste tu proktāścettthaṃ parasparam / tasya tāṃ yoṣitaṃ sādhvīṃ samutkṣipya smarārditāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिविकायां समारोप्य सहिता दैत्यदानवाः । शिरः सु शिविकां कृत्वा स्वस्थानाभिमुखं ययुः
śivikāyāṃ samāropya sahitā daityadānavāḥ / śiraḥ su śivikāṃ kṛtvā svasthānābhimukhaṃ yayuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दत्तात्रेयस्ततो देवान् विहस्येदमथाब्रवीत् । दिष्ट्या वर्धथ दैत्यानामेषा लक्ष्मीः शिरोगता । सप्त सथानान्यतिक्रान्ता नवमन्यमुपैष्यति
dattātreyastato devān vihasyedamathābravīt / diṣṭyā vardhatha daityānāmeṣā lakṣmīḥ śirogatā / sapta sathānānyatikrāntā navamanyamupaiṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवा ऊचुः कथयस्व जगन्नाथ ! केषु स्थानेष्वस्थिता । पुरुषस्य फलं किं वा प्रयच्छत्यथ नश्यति
devā ūcuḥ kathayasva jagannātha ! keṣu sthāneṣvasthitā / puruṣasya phalaṃ kiṃ vā prayacchatyatha naśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दत्तात्रेय उवाच नृणां पदे स्थिता लक्ष्मीर्निलयं सम्प्रयच्छति । सक्थ्न्योश्च संस्थिता वस्त्रं तथा नानाविधं वसु
dattātreya uvāca nṛṇāṃ pade sthitā lakṣmīrnilayaṃ samprayacchati / sakthnyośca saṃsthitā vastraṃ tathā nānāvidhaṃ vasu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलात्रञ्च गुह्यसंस्था क्रोडस्थापत्यदायिनी । मनोरथान् पूरयति पुरुषाणां हृदि स्थिता
kalātrañca guhyasaṃsthā kroḍasthāpatyadāyinī / manorathān pūrayati puruṣāṇāṃ hṛdi sthitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लक्ष्मीर्लक्ष्मीवतां श्रेष्ठा कण्ठस्था कण्ठभूषणम् । अभीष्टबन्धुदारैश्च तथाश्लेषं प्रवासिभिः
lakṣmīrlakṣmīvatāṃ śreṣṭhā kaṇṭhasthā kaṇṭhabhūṣaṇam / abhīṣṭabandhudāraiśca tathāśleṣaṃ pravāsibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सृष्टानुवाक्यलावण्यमाज्ञामवितथां तथा । मुखसंस्था कवित्वञ्च यच्छत्युदधिसम्भवा
sṛṣṭānuvākyalāvaṇyamājñāmavitathāṃ tathā / mukhasaṃsthā kavitvañca yacchatyudadhisambhavā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिरोगता सन्त्यजति ततो ऽन्यं याति चाश्रयम् । सेयं शिरोगता चैतान् परित्यक्ष्यति साम्प्रतम्
śirogatā santyajati tato 'nyaṃ yāti cāśrayam / seyaṃ śirogatā caitān parityakṣyati sāmpratam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रगृह्यास्त्राणि बध्यन्तां तस्मादेते सुरारयः । न भेतव्यं भृशञ्चैते मया निस्तेजसः कृताः । परदारावमर्षाच्च दग्धपुण्या हतौजसः
pragṛhyāstrāṇi badhyantāṃ tasmādete surārayaḥ / na bhetavyaṃ bhṛśañcaite mayā nistejasaḥ kṛtāḥ / paradārāvamarṣācca dagdhapuṇyā hataujasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्ते विविधैरस्त्रैर्वध्यमानाः सुरारयः । मूध्नि लक्ष्म्या समाक्रान्ता विनेशुरिति नः श्रुतम्
tataste vividhairastrairvadhyamānāḥ surārayaḥ / mūdhni lakṣmyā samākrāntā vineśuriti naḥ śrutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लक्ष्मीश्चीत्पत्य सम्प्राप्ता दत्तात्रेयं महामुनिम् । स्तूयमाना सुरैः सर्वैर्दैत्यनाशान्मुदान्वितैः
lakṣmīścītpatya samprāptā dattātreyaṃ mahāmunim / stūyamānā suraiḥ sarvairdaityanāśānmudānvitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रणिपत्य ततो देवा दत्तात्रेयं मनीषिणम् । नाकपृष्ठमनुप्राप्ता यथापूर्वं गतज्वराः
praṇipatya tato devā dattātreyaṃ manīṣiṇam / nākapṛṣṭhamanuprāptā yathāpūrvaṃ gatajvarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा त्वमपि रोजेन्द्र ! यदीच्छसि यथेप्सितम् । प्राप्तुमैश्वर्यमतुलं तूर्णमाराधयस्व ताम्
tathā tvamapi rojendra ! yadīcchasi yathepsitam / prāptumaiśvaryamatulaṃ tūrṇamārādhayasva tām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.