इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे पिता-पुत्रसंवादेठकुवलयाश्वीयोऽ नाम विंशो ऽध्यायः एकविंशो ऽध्यायः पितोवाच गालवेन समं गत्वा नृपपुत्रेण तेन यत् । कृतं तत् कथ्यतां पुत्रौ विचित्रा युवयोः कथा
iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe pitā-putrasaṃvādeṭhakuvalayāśvīyo' nāma viṃśo 'dhyāyaḥ ekaviṃśo 'dhyāyaḥ pitovāca gālavena samaṃ gatvā nṛpaputreṇa tena yat / kṛtaṃ tat kathyatāṃ putrau vicitrā yuvayoḥ kathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रावूचतुः स गालवाश्रमे रम्ये तिष्ठन् भूपालनन्दनः । सर्वविघ्रोपशमनं चकार ब्रह्मवादिनाम्
putrāvūcatuḥ sa gālavāśrame ramye tiṣṭhan bhūpālanandanaḥ / sarvavighropaśamanaṃ cakāra brahmavādinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीरं कुवलयाश्वं तं वसन्तं गालवाश्रमे । मदावलेपोपहतो नाजानाद्दानवाधमः
vīraṃ kuvalayāśvaṃ taṃ vasantaṃ gālavāśrame / madāvalepopahato nājānāddānavādhamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्तं गालवं विप्रं सन्ध्योपासनतत्परम् । शौकरं रूपमास्थाय प्रधर्षयितुमागतम्
tatastaṃ gālavaṃ vipraṃ sandhyopāsanatatparam / śaukaraṃ rūpamāsthāya pradharṣayitumāgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुनिशिष्यैरथोत्क्रुष्टे शीघ्रमारुह्य तं हयम् । अन्वधावद्वराहं तं नृपपुत्रः शरासनी
muniśiṣyairathotkruṣṭe śīghramāruhya taṃ hayam / anvadhāvadvarāhaṃ taṃ nṛpaputraḥ śarāsanī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आजघान च बाणेन चन्द्रार्धाकारवर्चसा । आकृष्य बलवच्चापं चारुचित्रोपशोभितम्
ājaghāna ca bāṇena candrārdhākāravarcasā / ākṛṣya balavaccāpaṃ cārucitropaśobhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाराचाभिहतः शीघ्रमात्मत्राणपरो मृगः । गिरिपादपसम्बाधां सो ऽन्वक्रामन्महाटवीम्
nārācābhihataḥ śīghramātmatrāṇaparo mṛgaḥ / giripādapasambādhāṃ so 'nvakrāmanmahāṭavīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमन्वधावद्वेगेन तुरगो ऽसौ मनोजवः । चोदितो राजपुत्रेण पितुरादेशकारिणा
tamanvadhāvadvegena turago 'sau manojavaḥ / codito rājaputreṇa piturādeśakāriṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतिक्रम्याथ वेगेन योजनानि सहस्रशः । धरण्यां विवृते गर्ते निपपात लघुक्रमः
atikramyātha vegena yojanāni sahasraśaḥ / dharaṇyāṃ vivṛte garte nipapāta laghukramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यानन्तरमेवाशु सो ऽप्यश्वी नृपतेः सुतः । निपपात महागर्ते तिमिरौघसमावृते
tasyānantaramevāśu so 'pyaśvī nṛpateḥ sutaḥ / nipapāta mahāgarte timiraughasamāvṛte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो नादृश्यत मृगः स तस्मिन् राजसूनुना । प्रकाशञ्च स पातालमपश्यत् तत्र नापि नम्
tato nādṛśyata mṛgaḥ sa tasmin rājasūnunā / prakāśañca sa pātālamapaśyat tatra nāpi nam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽपश्यत् स सौवर्ण-प्रासादशतसंकुलम् । पुरन्दरपुरप्रख्यं पुरं प्राकारशोभितम्
tato 'paśyat sa sauvarṇa-prāsādaśatasaṃkulam / purandarapuraprakhyaṃ puraṃ prākāraśobhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् प्रविश्य स नापश्यत् तत्र कञ्चिन्नरं पुरे । भ्रमता च ततो दृष्टा तत्र योषित् त्वरान्विता
tat praviśya sa nāpaśyat tatra kañcinnaraṃ pure / bhramatā ca tato dṛṣṭā tatra yoṣit tvarānvitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा पृष्टा तेन तन्वङ्गी प्रस्थिता केन कस्य वा । नोवाच किञ्चित् प्रासादमारुरोह च भामिनी
sā pṛṣṭā tena tanvaṅgī prasthitā kena kasya vā / novāca kiñcit prāsādamāruroha ca bhāminī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽप्यश्वमेकतो बद्ध्वा तामेवानुससार वै । विस्मयोत्फुल्लनयनो निः शङ्को नृपतेः सुतः
so 'pyaśvamekato baddhvā tāmevānusasāra vai / vismayotphullanayano niḥ śaṅko nṛpateḥ sutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽपश्यत् सुविस्तीर्णे पर्यङ्के सर्वकाञ्चने । निषण्णां कन्यकामेकां कामयुक्तां रतीमिव
tato 'paśyat suvistīrṇe paryaṅke sarvakāñcane / niṣaṇṇāṃ kanyakāmekāṃ kāmayuktāṃ ratīmiva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विस्पष्टेन्दुमुखीं सुभ्रूं पीनश्रोणिपयोधराम् । बिम्बाधरोष्ठीं नन्वङ्गीं नीलोत्पलविलोचनाम्
vispaṣṭendumukhīṃ subhrūṃ pīnaśroṇipayodharām / bimbādharoṣṭhīṃ nanvaṅgīṃ nīlotpalavilocanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्ततुङ्गनखीं श्यामां मृद्वीं ताम्रकराङ्घ्रिकाम् । करभोरुं सुदशनां नीलसूक्ष्मस्थिरालकाम्
raktatuṅganakhīṃ śyāmāṃ mṛdvīṃ tāmrakarāṅghrikām / karabhoruṃ sudaśanāṃ nīlasūkṣmasthirālakām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां दृष्ट्वा चारुसर्वाङ्गीमनङ्गाङ्गलतामिव । सो ऽमन्यत् पार्थिवसुतस्तां रसातलदेवताम्
tāṃ dṛṣṭvā cārusarvāṅgīmanaṅgāṅgalatāmiva / so 'manyat pārthivasutastāṃ rasātaladevatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा च दृष्ट्वैव तं बाला नीलकुञ्चितमूर्धजम् । पीनोरुस्कन्धबाहुं तममंस्त मदनं शुभा
sā ca dṛṣṭvaiva taṃ bālā nīlakuñcitamūrdhajam / pīnoruskandhabāhuṃ tamamaṃsta madanaṃ śubhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तस्थौ च महाभागा चित्तक्षोभमवाप्य सा । लज्जाविस्मयदैन्यानां सद्यस्तन्वी वशं गता
uttasthau ca mahābhāgā cittakṣobhamavāpya sā / lajjāvismayadainyānāṃ sadyastanvī vaśaṃ gatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
को ऽयं देवो नु यक्षो वा गन्धर्वो वोरगो ऽपि वा । विद्याधरो वा सम्प्राप्तः कृतपुण्यरतिर्नरः
ko 'yaṃ devo nu yakṣo vā gandharvo vorago 'pi vā / vidyādharo vā samprāptaḥ kṛtapuṇyaratirnaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं विचिन्त्य वहुधा निश्वस्य च महीतले । उपविश्य ततो भेजे सा मूर्च्छां मदिरक्षणा
evaṃ vicintya vahudhā niśvasya ca mahītale / upaviśya tato bheje sā mūrcchāṃ madirakṣaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽपि कामशराघातमवाप्य नृपतेः सुतः । तां समाश्वासयामास न भेतव्यमिति ब्रुवन्
so 'pi kāmaśarāghātamavāpya nṛpateḥ sutaḥ / tāṃ samāśvāsayāmāsa na bhetavyamiti bruvan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा च स्त्री या तदा दृष्टा पूर्वं तेन महात्मना । तालवृन्तमुपादाय पर्यवीजयदाकुला
sā ca strī yā tadā dṛṣṭā pūrvaṃ tena mahātmanā / tālavṛntamupādāya paryavījayadākulā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समाश्वास्य तदा पृष्टा तेन संमोहकारणम् । किञ्चिल्लज्जान्विता बाला तस्याः सख्युर्न्यवेदयत्
samāśvāsya tadā pṛṣṭā tena saṃmohakāraṇam / kiñcillajjānvitā bālā tasyāḥ sakhyurnyavedayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा चास्मै कथयामास नृपपुत्राय विस्तरात् । मोहस्य कारणं सर्वं तद्दर्शनसमुद्भवम् । यथा तया समाख्यातं तद्वृत्तान्तञ्च भामिनी
sā cāsmai kathayāmāsa nṛpaputrāya vistarāt / mohasya kāraṇaṃ sarvaṃ taddarśanasamudbhavam / yathā tayā samākhyātaṃ tadvṛttāntañca bhāminī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्त्र्युवाच विश्वावसुरिति ख्यातो दिवि गन्धर्वराट् प्रभो । तस्येयमात्मजा सुभ्रूर्नाम्नरा ख्याता मदालसा
stryuvāca viśvāvasuriti khyāto divi gandharvarāṭ prabho / tasyeyamātmajā subhrūrnāmnarā khyātā madālasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वज्रकेतोः सुतश्चोग्रो दानवो ऽरिविदारणः । पातालकेतुर्विख्यातः पातालान्तरसंश्रयः
vajraketoḥ sutaścogro dānavo 'rividāraṇaḥ / pātālaketurvikhyātaḥ pātālāntarasaṃśrayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनेयमुद्यानगता कृत्वा मायां तमोमयीम् । अपहृत्य मयां हीना बाला नीता दुरात्मना
teneyamudyānagatā kṛtvā māyāṃ tamomayīm / apahṛtya mayāṃ hīnā bālā nītā durātmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगामिन्यां त्रयोदश्यामुद्वक्ष्यति किलासुरः । स तु नार्हति चार्वङ्गीं शूद्रो वेदश्रुतीमिव
āgāminyāṃ trayodaśyāmudvakṣyati kilāsuraḥ / sa tu nārhati cārvaṅgīṃ śūdro vedaśrutīmiva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतीते च दिने बालामात्मव्यापदनोद्यताम् । सुरभिः प्राह नायं त्वं प्राप्स्यते दानवाधमः
atīte ca dine bālāmātmavyāpadanodyatām / surabhiḥ prāha nāyaṃ tvaṃ prāpsyate dānavādhamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मर्त्यलोकमनुप्राप्तं य एनं छेत्स्यते शरैः । सते भर्ता महाभागे अचिरेण भविष्यति
martyalokamanuprāptaṃ ya enaṃ chetsyate śaraiḥ / sate bhartā mahābhāge acireṇa bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं चास्याः सखी नाम्नरा कुण्डलेति मनस्विनी । सुता विन्ध्यवतः पत्नी वीरपुष्करमालिनः
ahaṃ cāsyāḥ sakhī nāmnarā kuṇḍaleti manasvinī / sutā vindhyavataḥ patnī vīrapuṣkaramālinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हते भर्तरि शुम्भेन तीर्थात् तीर्थमनुव्रता । चरामि दिव्यया गत्या परलोकार्थमुद्यता
hate bhartari śumbhena tīrthāt tīrthamanuvratā / carāmi divyayā gatyā paralokārthamudyatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पातालकेतुर्दुष्टात्मा वाराहं वपुरास्थितः । केनापि विद्धो बाणेन मुनीनां त्राणकारणात्
pātālaketurduṣṭātmā vārāhaṃ vapurāsthitaḥ / kenāpi viddho bāṇena munīnāṃ trāṇakāraṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तञ्चाहं तत्त्वतो ऽन्विष्य त्वरिता समुपागता । सत्यमेव स केनापि ताडितो दानवाधमः
tañcāhaṃ tattvato 'nviṣya tvaritā samupāgatā / satyameva sa kenāpi tāḍito dānavādhamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इयञ्च मूर्च्छामगमत् कारणं यत् शृणुष्व तत् । त्वयि प्रीतिमती बाला दर्शनादेव मानद
iyañca mūrcchāmagamat kāraṇaṃ yat śṛṇuṣva tat / tvayi prītimatī bālā darśanādeva mānada
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवपुत्रोपमे चारु-वाक्यादिगुणशालिनि । भर्या चान्यस्य विहिता येन विद्धः स दानवः
devaputropame cāru-vākyādiguṇaśālini / bharyā cānyasya vihitā yena viddhaḥ sa dānavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतस्मात् कारणान्मोहं महान्तमियमागता । यावज्जीवं च तन्वङ्गी दुः खमेवोपभोक्ष्यते
etasmāt kāraṇānmohaṃ mahāntamiyamāgatā / yāvajjīvaṃ ca tanvaṅgī duḥ khamevopabhokṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वय्यस्या हृदयं रागि भर्ता चान्यो भविष्यति । यावज्जीवमतो दुः खं सुरभ्या नान्यथा वचः
tvayyasyā hṛdayaṃ rāgi bhartā cānyo bhaviṣyati / yāvajjīvamato duḥ khaṃ surabhyā nānyathā vacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं त्वस्याः प्रभी प्रीत्या दुः खितात्र समागता । यतो विशेषो नैवास्ति स्वसखी-निजदेहयोः
ahaṃ tvasyāḥ prabhī prītyā duḥ khitātra samāgatā / yato viśeṣo naivāsti svasakhī-nijadehayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्येषाभिमतं वीरं पतिमाप्नोति शोभना । ततस्तपस्त्वहं कुर्यां निर्व्यलीकेन चेतसा
yadyeṣābhimataṃ vīraṃ patimāpnoti śobhanā / tatastapastvahaṃ kuryāṃ nirvyalīkena cetasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वन्तु को वा किमर्थं वा सम्प्राप्तो ऽत्र महामते । देवो दैत्यो नु गन्धर्वः पन्नगः किन्नरो ऽपि वा
tvantu ko vā kimarthaṃ vā samprāpto 'tra mahāmate / devo daityo nu gandharvaḥ pannagaḥ kinnaro 'pi vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न ह्यत्र मानुषगतिर्न चेदृङ्मानुषं वपुः । तत्त्वमाख्याहि कथितं यथैवावितथं मया
na hyatra mānuṣagatirna cedṛṅmānuṣaṃ vapuḥ / tattvamākhyāhi kathitaṃ yathaivāvitathaṃ mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुवलयाश्व उवाच यन्मां पृच्छसि धर्मज्ञे कस्त्वं किं वा समागतः । तच्छृणुष्वामलप्रज्ञे कथयाम्यादितस्तव
kuvalayāśva uvāca yanmāṃ pṛcchasi dharmajñe kastvaṃ kiṃ vā samāgataḥ / tacchṛṇuṣvāmalaprajñe kathayāmyāditastava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राज्ञः शत्रुजितः पुत्रः पित्रा सम्प्रेषितः शुभे । मुनिरक्षणमुद्दिश्य गालवाश्रममागतः
rājñaḥ śatrujitaḥ putraḥ pitrā sampreṣitaḥ śubhe / munirakṣaṇamuddiśya gālavāśramamāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुर्वतो मम रक्षाञ्च मुनीनां धर्मचारिणाम् । विघ्नार्थमागतः कोषऽपि शौकरं रूपमास्थितः
kurvato mama rakṣāñca munīnāṃ dharmacāriṇām / vighnārthamāgataḥ koṣa'pi śaukaraṃ rūpamāsthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मया स विद्धो बाणेन चन्द्रार्धाकारवर्च्चसा । अपक्रान्तो ऽतिवेगेन तमस्म्यनुगतो हयी
mayā sa viddho bāṇena candrārdhākāravarccasā / apakrānto 'tivegena tamasmyanugato hayī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पपात सहसा गर्ते सक्रीडो ऽश्वश्च मामकः । सो ऽहमश्वं समारूढस्तमस्येकः परिभ्रमन्
papāta sahasā garte sakrīḍo 'śvaśca māmakaḥ / so 'hamaśvaṃ samārūḍhastamasyekaḥ paribhraman
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रकाशमासादितवान् दृष्टा च भवती मया । पृष्टया च न मे किञ्चिद्भवत्या दत्तमुत्तरम्
prakāśamāsāditavān dṛṣṭā ca bhavatī mayā / pṛṣṭayā ca na me kiñcidbhavatyā dattamuttaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वाञ्चैवानुप्रविष्टो ऽहमिमं प्रासादमुत्तमम् । इत्येतत् कथितं सत्यं न देवो ऽहं न दानवः
tvāñcaivānupraviṣṭo 'hamimaṃ prāsādamuttamam / ityetat kathitaṃ satyaṃ na devo 'haṃ na dānavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न पन्नगो न गन्धर्वः किन्नरो वा शुचिस्मिते । समस्ता पूज्यपक्षो वै देवाद्या मम कुण्डले । मनुष्यो ऽस्मि विशङ्का ते न कर्तव्यात्र कर्हिचित्
na pannago na gandharvaḥ kinnaro vā śucismite / samastā pūjyapakṣo vai devādyā mama kuṇḍale / manuṣyo 'smi viśaṅkā te na kartavyātra karhicit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रावूचतुः ततः प्रहृष्टा सा कन्या सखीवदनमुत्तमम् । लज्जाजडं वीक्षमाणा किञ्चिन्नोवाच भामिनी
putrāvūcatuḥ tataḥ prahṛṣṭā sā kanyā sakhīvadanamuttamam / lajjājaḍaṃ vīkṣamāṇā kiñcinnovāca bhāminī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा सखी पुनरप्येनां प्रहृष्टा प्रत्युवाच ह । यथावत् कथितं तेन सुरभ्या वचनानुगे
sā sakhī punarapyenāṃ prahṛṣṭā pratyuvāca ha / yathāvat kathitaṃ tena surabhyā vacanānuge
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुण्डलोवाच वीर सत्यमसन्दिग्धं भवताभिहितं वचः । नान्यत्र हृदयन्त्वस्या दृष्ट्वा स्थैर्यं प्रयास्यति
kuṇḍalovāca vīra satyamasandigdhaṃ bhavatābhihitaṃ vacaḥ / nānyatra hṛdayantvasyā dṛṣṭvā sthairyaṃ prayāsyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चन्द्रमेवाधिका कान्तिः समुपैति रविं प्रभा । भूतिर्धन्यं धृतिर्धोरं क्षान्तिरभ्येति चोत्तमम्
candramevādhikā kāntiḥ samupaiti raviṃ prabhā / bhūtirdhanyaṃ dhṛtirdhoraṃ kṣāntirabhyeti cottamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वयैव विद्धो ऽसन्दिग्धं स पापो दानवाधमः । सुरभिः सा गवां माता कथं मिथ्या वदिष्यति
tvayaiva viddho 'sandigdhaṃ sa pāpo dānavādhamaḥ / surabhiḥ sā gavāṃ mātā kathaṃ mithyā vadiṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्धन्येयं सभाग्या च त्वत्सम्बन्धं समेत्य वै । कुरुष्व वीर यत् कार्यं विधिनैव समाहितम्
taddhanyeyaṃ sabhāgyā ca tvatsambandhaṃ sametya vai / kuruṣva vīra yat kāryaṃ vidhinaiva samāhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रावूचतुः परवानहमित्याह राजपुत्रः सतां पितुः । सा च तं चिन्तयामास तुम्बुरुं तत्कुले गुरुम्
putrāvūcatuḥ paravānahamityāha rājaputraḥ satāṃ pituḥ / sā ca taṃ cintayāmāsa tumburuṃ tatkule gurum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चापि तत्क्षणात् प्राप्तः प्रगृहीतसमित्कुशः । मदालसायाः सम्प्रीत्या कुण्डलागौरवेण च
sa cāpi tatkṣaṇāt prāptaḥ pragṛhītasamitkuśaḥ / madālasāyāḥ samprītyā kuṇḍalāgauraveṇa ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रज्वाल्य पावकं हुत्वा मन्त्रवित् कृतमङ्गलाम् । वैवाहिकविधिं कन्यां प्रतिपाद्य यथागतम्
prajvālya pāvakaṃ hutvā mantravit kṛtamaṅgalām / vaivāhikavidhiṃ kanyāṃ pratipādya yathāgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जगाम तपसे धीमान् स्वाश्रमपदं तदा । सा चाह तां सखीं बालां कृतार्थास्मि वरानने
jagāma tapase dhīmān svāśramapadaṃ tadā / sā cāha tāṃ sakhīṃ bālāṃ kṛtārthāsmi varānane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संयुक्ताममुना दृष्ट्वा त्वामहं रूपशालिनीम् । तमस्तप्स्ये ऽहमतुलं निर्व्यलीकेन चेतसा
saṃyuktāmamunā dṛṣṭvā tvāmahaṃ rūpaśālinīm / tamastapsye 'hamatulaṃ nirvyalīkena cetasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तीर्थाम्बुधूतपापा च भवित्री नेदृशी यथा । तञ्चाह राजपुत्रं सा प्रश्रयावनता तदा । गन्तुकामा निजसखी-स्नेहविक्लवभाषिणी
tīrthāmbudhūtapāpā ca bhavitrī nedṛśī yathā / tañcāha rājaputraṃ sā praśrayāvanatā tadā / gantukāmā nijasakhī-snehaviklavabhāṣiṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुण्डलोवाच पुंभिरप्यमितप्रज्ञ नोपदेशो भवद्विधे । दातव्यः किमुत स्त्रीभिरतो नोपदिशामि ते
kuṇḍalovāca puṃbhirapyamitaprajña nopadeśo bhavadvidhe / dātavyaḥ kimuta strībhirato nopadiśāmi te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किन्त्वस्यास्तनुमध्यायाः स्नेहाकृष्टेन चेतसा । त्वया विश्रम्भिता चास्मि स्मारयाम्यरिसूदन
kintvasyāstanumadhyāyāḥ snehākṛṣṭena cetasā / tvayā viśrambhitā cāsmi smārayāmyarisūdana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भर्तव्या रक्षितव्या च भार्या हि पतिना सदा । धर्मार्थकामसंसिद्ध्यै भार्या भर्तृसहायिनी
bhartavyā rakṣitavyā ca bhāryā hi patinā sadā / dharmārthakāmasaṃsiddhyai bhāryā bhartṛsahāyinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा भार्या च भर्ता च परस्परवशानुगौ । तदा धर्मार्थकामानां त्रयाणामपि सङ्गतम्
yadā bhāryā ca bhartā ca parasparavaśānugau / tadā dharmārthakāmānāṃ trayāṇāmapi saṅgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं भार्यामृते धर्ममर्थं वा पुरुषः प्रभो । प्राप्नोति काममथवा तस्यां त्रितयमाहितम्
kathaṃ bhāryāmṛte dharmamarthaṃ vā puruṣaḥ prabho / prāpnoti kāmamathavā tasyāṃ tritayamāhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथैव भर्तारमृते भार्या धर्मादिसाधने । न समर्था त्रिवर्गो ऽयं दाम्पत्यं समुपाश्रितः
tathaiva bhartāramṛte bhāryā dharmādisādhane / na samarthā trivargo 'yaṃ dāmpatyaṃ samupāśritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवाता-पितृ-भृत्यानामतिथीनाञ्च पूजनम् । न पुंभिः शक्यते कर्तुमृते भार्यां नृपात्मज
devātā-pitṛ-bhṛtyānāmatithīnāñca pūjanam / na puṃbhiḥ śakyate kartumṛte bhāryāṃ nṛpātmaja
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राप्तो ऽपि चार्थो मनुजैरानीतो ऽपी निजं गृहम् । क्षयमेति विना भार्यां कुभार्यासंश्रये ऽपि वा
prāpto 'pi cārtho manujairānīto 'pī nijaṃ gṛham / kṣayameti vinā bhāryāṃ kubhāryāsaṃśraye 'pi vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामस्तु तस्य नैवास्ति प्रत्यक्षेणोपलक्ष्यते । दम्पत्योः सहधर्मेण त्रयीधर्ममवाप्नुयात्
kāmastu tasya naivāsti pratyakṣeṇopalakṣyate / dampatyoḥ sahadharmeṇa trayīdharmamavāpnuyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितॄन् पुत्रैस्तथैवान्न-साधनैरतिथीन् नरः । पूजाभिरमरांस्तद्वत् साध्वीं भार्यां नरो ऽवति
pitṝn putraistathaivānna-sādhanairatithīn naraḥ / pūjābhiramarāṃstadvat sādhvīṃ bhāryāṃ naro 'vati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्त्रियाश्चापि विना भर्त्रा धर्मकामार्थसन्ततिः । नैव तस्मात् त्रिवर्गो ऽयं दाम्पत्यमधिगच्छति
striyāścāpi vinā bhartrā dharmakāmārthasantatiḥ / naiva tasmāt trivargo 'yaṃ dāmpatyamadhigacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतन्मयोक्तं युवयोर्गच्छामि च यथेप्सितम् । वर्ध त्वमनया सार्धं धन-पुत्र-सुखायुषा
etanmayoktaṃ yuvayorgacchāmi ca yathepsitam / vardha tvamanayā sārdhaṃ dhana-putra-sukhāyuṣā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रावूचतुः इत्युक्त्वा सा परिष्वज्य स्वसखीं तं नमस्य च । जगाम दिव्यया गत्या यथाभिप्रेतमात्मनः
putrāvūcatuḥ ityuktvā sā pariṣvajya svasakhīṃ taṃ namasya ca / jagāma divyayā gatyā yathābhipretamātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽपि शत्रुजितः पुत्रस्तामारोप्य तुरङ्गमम् । निर्गन्तुकामः पातालाद्विज्ञातो दनुसम्भवैः
so 'pi śatrujitaḥ putrastāmāropya turaṅgamam / nirgantukāmaḥ pātālādvijñāto danusambhavaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्तैः सहसोत्क्रुष्टं ह्रियते ह्रियते ऽति वै । कन्यारत्नं यदानीतं दिवः पातालकेतुना
tatastaiḥ sahasotkruṣṭaṃ hriyate hriyate 'ti vai / kanyāratnaṃ yadānītaṃ divaḥ pātālaketunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः परिघ-निस्त्रिंश-गदा-शूल-शरायुधम् । दानवानां बलं प्राप्तं सह पातालकेतुना
tataḥ parigha-nistriṃśa-gadā-śūla-śarāyudham / dānavānāṃ balaṃ prāptaṃ saha pātālaketunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिष्ठ तिष्ठेति जल्पन्तस्ते तदा दानवोत्तमाः । शरवर्षैस्तथा शूलैर्ववर्षुर्नृपनन्दनम्
tiṣṭha tiṣṭheti jalpantaste tadā dānavottamāḥ / śaravarṣaistathā śūlairvavarṣurnṛpanandanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स च शत्रुजितः पुत्रस्तदस्त्राण्यतिवीर्यवान् । चिच्छेद शरजालेन प्रहसन्निव लीलया
sa ca śatrujitaḥ putrastadastrāṇyativīryavān / ciccheda śarajālena prahasanniva līlayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षणेन पातालतलमसिखक्त्यृष्टिशायकैः । छिन्नैः सञ्छन्नमभवदृतध्वजशरोत्करैः
kṣaṇena pātālatalamasikhaktyṛṣṭiśāyakaiḥ / chinnaiḥ sañchannamabhavadṛtadhvajaśarotkaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽस्त्रं त्वाष्ट्रमादाय चिक्षेप प्रति दानवान् । तेन ते दानवाः सर्वे सह पातालकेतुना
tato 'straṃ tvāṣṭramādāya cikṣepa prati dānavān / tena te dānavāḥ sarve saha pātālaketunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्वालामालातितीव्रेण स्फुटदस्थिचयाः कृताः । निर्दग्धाः कापिलं तेजः समासाद्येव सागराः
jvālāmālātitīvreṇa sphuṭadasthicayāḥ kṛtāḥ / nirdagdhāḥ kāpilaṃ tejaḥ samāsādyeva sāgarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स राजपुत्रो ऽश्वी निहत्यासुरसत्तमान् । स्त्रीरत्नेन समं तेन समागच्छत् पितुः पुरम्
tataḥ sa rājaputro 'śvī nihatyāsurasattamān / strīratnena samaṃ tena samāgacchat pituḥ puram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रणिपत्य च तत् सर्वं स तु पित्रे न्यवेदयत् । पातालगमनञ्चैव कुण्डलायाश्च दर्शनम्
praṇipatya ca tat sarvaṃ sa tu pitre nyavedayat / pātālagamanañcaiva kuṇḍalāyāśca darśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्वन्मदालसाप्राप्तिं दानवैश्चापि सङ्गरम् । वधञ्च तेषामस्त्रेण पुनरागमनं तथा
tadvanmadālasāprāptiṃ dānavaiścāpi saṅgaram / vadhañca teṣāmastreṇa punarāgamanaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति श्रुत्वा पिता तस्य चरितं चारुचेतसः । प्रीतिमानभवच्चेदं परिष्वज्याह चात्मजम्
iti śrutvā pitā tasya caritaṃ cārucetasaḥ / prītimānabhavaccedaṃ pariṣvajyāha cātmajam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्पात्रेण त्वया पुत्र तारितो ऽहं महात्मना । भयेभ्यो मुनयस्त्राता येन सद्धर्मचारिणः
satpātreṇa tvayā putra tārito 'haṃ mahātmanā / bhayebhyo munayastrātā yena saddharmacāriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मत्पूर्वैः ख्यातिमानीतं मया विस्तारितं पुनः । पराक्रमवता वीर त्वया तद्वहुलीकृतम्
matpūrvaiḥ khyātimānītaṃ mayā vistāritaṃ punaḥ / parākramavatā vīra tvayā tadvahulīkṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदुपात्तं यशः पित्रा धनं वीर्यमथापि वा । तन्न हापयते यस्तु स नरो मध्यमः स्मृतः
yadupāttaṃ yaśaḥ pitrā dhanaṃ vīryamathāpi vā / tanna hāpayate yastu sa naro madhyamaḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्वीर्यादधिकं यस्तु पुनरन्यत् स्वशक्तितः । निष्पादयति तं प्राज्ञाः प्रवदन्ति नरोत्तमम्
tadvīryādadhikaṃ yastu punaranyat svaśaktitaḥ / niṣpādayati taṃ prājñāḥ pravadanti narottamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यः पिता समुपात्तानि धनवीर्ययशांसि वै । न्यूनतां नयति प्राज्ञास्तमाहुः पुरुषाधमम्
yaḥ pitā samupāttāni dhanavīryayaśāṃsi vai / nyūnatāṃ nayati prājñāstamāhuḥ puruṣādhamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्मया ब्राह्मणत्राणं कृतमासीद्यथा त्वया । पातालगमनं यच्च यच्चासुरविनाशनम्
tanmayā brāhmaṇatrāṇaṃ kṛtamāsīdyathā tvayā / pātālagamanaṃ yacca yaccāsuravināśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतदप्यधिकं वत्स तेन त्वं पुरुषोत्तमः । तद्धन्यो ऽस्म्य बाल त्वमहमेव गुणाधिकम्
etadapyadhikaṃ vatsa tena tvaṃ puruṣottamaḥ / taddhanyo 'smya bāla tvamahameva guṇādhikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वां पुत्रमीदृशं प्राप्य श्लाघ्यः पुण्यवतामपि । न स पुत्रकृतां प्रीतिं मन्ये प्राप्नोति मानवः
tvāṃ putramīdṛśaṃ prāpya ślāghyaḥ puṇyavatāmapi / na sa putrakṛtāṃ prītiṃ manye prāpnoti mānavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रेण नातिशयितो यः प्रज्ञादानविक्रमैः । धिग्जन्म तस्य यः पित्रा लोके विज्ञायते नरः
putreṇa nātiśayito yaḥ prajñādānavikramaiḥ / dhigjanma tasya yaḥ pitrā loke vijñāyate naraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यः पुत्रात् ख्यातिमभ्येति तस्य जन्म सुजन्मनः । आत्मना ज्ञायते धन्यो मध्यः पितृपितामहैः
yaḥ putrāt khyātimabhyeti tasya janma sujanmanaḥ / ātmanā jñāyate dhanyo madhyaḥ pitṛpitāmahaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मातृपक्षेण मात्रा च ख्यातिमेति नराधमः । तत् पुत्र धनवीर्यैस्त्वं विवर्धस्व सुखेन च
mātṛpakṣeṇa mātrā ca khyātimeti narādhamaḥ / tat putra dhanavīryaistvaṃ vivardhasva sukhena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घन्धर्वतनया चेयं मा त्वया वै वियुज्यताम् । इति पित्रा बहुविधं प्रियमुक्तः पुनः पुनः
ghandharvatanayā ceyaṃ mā tvayā vai viyujyatām / iti pitrā bahuvidhaṃ priyamuktaḥ punaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिष्वज्य स्वमावासं सभार्यः स विसर्जितः । स तया भार्याया सार्धं रेमे तत्र पितुः पुरे
pariṣvajya svamāvāsaṃ sabhāryaḥ sa visarjitaḥ / sa tayā bhāryāyā sārdhaṃ reme tatra pituḥ pure
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्येषु च तथोद्यान-वन-पर्वतसानुषु । श्वश्रू-श्वसुरयोः पादौ प्रणिपत्य च सा शुभा । प्रातः प्रातस्ततस्तेन सह रेमे सुमध्यमा
anyeṣu ca tathodyāna-vana-parvatasānuṣu / śvaśrū-śvasurayoḥ pādau praṇipatya ca sā śubhā / prātaḥ prātastatastena saha reme sumadhyamā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.