इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे चटकोत्पत्तिर्नाम द्वितीयो ऽध्यायः तृतीयो ऽध्यायः मार्कण्डेय उवाच अहन्यहनि विप्रेन्द्र स तेषां मुनिसत्तमः । चकाराहारपयसा तथा गुप्त्या च पोषणम्
iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe caṭakotpattirnāma dvitīyo 'dhyāyaḥ tṛtīyo 'dhyāyaḥ mārkaṇḍeya uvāca ahanyahani viprendra sa teṣāṃ munisattamaḥ / cakārāhārapayasā tathā guptyā ca poṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मासमात्रेण जग्मुस्ते भानोः स्यन्दनवर्त्मनि । कौतूहलविलोलाक्षैर्दृष्टा मुनिकुमारकैः
māsamātreṇa jagmuste bhānoḥ syandanavartmani / kautūhalavilolākṣairdṛṣṭā munikumārakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा महीं सनगरां साम्भोनिधिसरिद्वराम् । रथचक्रप्रमाणां ते पुनराश्रममागताः
dṛṣṭvā mahīṃ sanagarāṃ sāmbhonidhisaridvarām / rathacakrapramāṇāṃ te punarāśramamāgatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रमक्लान्तान्तरात्मानो महात्मानो वियोनिजाः । ज्ञानञ्च प्रकटीभूतं तत्र तेषां प्रभावतः
śramaklāntāntarātmāno mahātmāno viyonijāḥ / jñānañca prakaṭībhūtaṃ tatra teṣāṃ prabhāvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋषेः शिष्यानुकम्पार्थं वदतो धर्मनिश्चयम् । कृत्वा प्रदक्षिणं सर्वे चरणावभ्यवादयन्
ṛṣeḥ śiṣyānukampārthaṃ vadato dharmaniścayam / kṛtvā pradakṣiṇaṃ sarve caraṇāvabhyavādayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊचुश्च मरणाद्घोरान्मोक्षिताः स्मस्त्वया मुने । आवास-भक्ष्य-पयसां त्वं नो दाता पिता गुरुः
ūcuśca maraṇādghorānmokṣitāḥ smastvayā mune / āvāsa-bhakṣya-payasāṃ tvaṃ no dātā pitā guruḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गर्भस्थानां मृता माता पित्रा नैवापि पालिताः । त्वया नो जीवितं दत्तं शिशवो येन रक्षिताः
garbhasthānāṃ mṛtā mātā pitrā naivāpi pālitāḥ / tvayā no jīvitaṃ dattaṃ śiśavo yena rakṣitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षितावक्षततेजास्त्वं कृमीणामिव शुष्यताम् । गजघण्टां समुत्पाट्य कृतवान् दुः खरेचनम्
kṣitāvakṣatatejāstvaṃ kṛmīṇāmiva śuṣyatām / gajaghaṇṭāṃ samutpāṭya kṛtavān duḥ kharecanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं वर्धेयुरबलाः खस्थान् द्रक्ष्याम्यहं कदा । कदा भूमेर्द्रुमं प्राप्तान् द्रक्ष्ये वृक्षान्तरं गतान्
kathaṃ vardheyurabalāḥ khasthān drakṣyāmyahaṃ kadā / kadā bhūmerdrumaṃ prāptān drakṣye vṛkṣāntaraṃ gatān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कदा मे सहजा कान्तिः पांशुना नाशमेष्यति । एषां पक्षानिलोत्थेन मत्समीपविचारिणाम्
kadā me sahajā kāntiḥ pāṃśunā nāśameṣyati / eṣāṃ pakṣānilotthena matsamīpavicāriṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति चिन्तयता तात भवता प्रतिपालिताः । ते साम्प्रतं प्रवृद्धाः स्मः प्रबुद्धाः करवाम किम्
iti cintayatā tāta bhavatā pratipālitāḥ / te sāmprataṃ pravṛddhāḥ smaḥ prabuddhāḥ karavāma kim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यृषिर्वचनं तेषां श्रुत्वा संस्कारवत् स्फुटम् । शिष्यैः परिवृतः सर्वैः सह पुत्रेण शृङ्गिणा
ityṛṣirvacanaṃ teṣāṃ śrutvā saṃskāravat sphuṭam / śiṣyaiḥ parivṛtaḥ sarvaiḥ saha putreṇa śṛṅgiṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कौतूहलपरो भूत्वा रोमाञ्चपटसंवृतः । उवाच तत्त्वतो ब्रूत प्रवृत्तेः कारणं गिरः
kautūhalaparo bhūtvā romāñcapaṭasaṃvṛtaḥ / uvāca tattvato brūta pravṛtteḥ kāraṇaṃ giraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्य शापादियं प्राप्ता भवद्भिर्विक्रिया परा । रूपस्य वचसश्चैव तन्मे वक्तुमीहार्हथ
kasya śāpādiyaṃ prāptā bhavadbhirvikriyā parā / rūpasya vacasaścaiva tanme vaktumīhārhatha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पक्षिण ऊचुः विपुलस्वानिति ख्यातः प्रागासीन्मुनिसत्तमः । तस्य पुत्रद्वयं जज्ञे सुकृषस्तुम्बुरुस्तथा
pakṣiṇa ūcuḥ vipulasvāniti khyātaḥ prāgāsīnmunisattamaḥ / tasya putradvayaṃ jajñe sukṛṣastumburustathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुकृषस्य वयं पुत्राश्चत्वारः संयतात्मनः । तस्यर्षेर्विनयाचारभक्तिनम्राः सदैव हि
sukṛṣasya vayaṃ putrāścatvāraḥ saṃyatātmanaḥ / tasyarṣervinayācārabhaktinamrāḥ sadaiva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपश्चरणसक्तस्य शास्यमानेन्द्रियस्य च । यथाभिमतमस्माभिस्तदा तस्योपपादितम्
tapaścaraṇasaktasya śāsyamānendriyasya ca / yathābhimatamasmābhistadā tasyopapāditam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समित्पुष्पादिकं सर्वं यच्चैवाभ्यवहारिकम् । एवं तत्राथ वसतां तस्यास्माकञ्च कानने
samitpuṣpādikaṃ sarvaṃ yaccaivābhyavahārikam / evaṃ tatrātha vasatāṃ tasyāsmākañca kānane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आजगाम महावर्ष्मा भग्नपक्षो जरान्वितः । आताम्रनेत्रः स्त्रस्तात्मा पक्षी भूत्वा सुरेश्वरः
ājagāma mahāvarṣmā bhagnapakṣo jarānvitaḥ / ātāmranetraḥ strastātmā pakṣī bhūtvā sureśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्य-शौच-क्षमाचारमतीवोदारमानसम् । जिज्ञासुस्तमृषिश्रेष्ठमस्मच्छापभवाय च
satya-śauca-kṣamācāramatīvodāramānasam / jijñāsustamṛṣiśreṣṭhamasmacchāpabhavāya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पक्ष्युवाच द्विजेन्द्र मां क्षुधाविष्टं परित्रातुमिहार्हसि । भक्षणार्थो महाभाग गतिर्भव ममातुला
pakṣyuvāca dvijendra māṃ kṣudhāviṣṭaṃ paritrātumihārhasi / bhakṣaṇārtho mahābhāga gatirbhava mamātulā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विन्ध्यस्य शिखरे तिष्ठन् पत्रिपत्रेरितेन वै । पतितो ऽस्मि महाभाग श्वसनेनातिरंहसा
vindhyasya śikhare tiṣṭhan patripatreritena vai / patito 'smi mahābhāga śvasanenātiraṃhasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽहं मोहसमाविष्टो भूमौ सप्ताहमस्मृतिः । स्थितस्तत्राष्टमेनाह्ना चेतनां प्राप्तवानहम्
so 'haṃ mohasamāviṣṭo bhūmau saptāhamasmṛtiḥ / sthitastatrāṣṭamenāhnā cetanāṃ prāptavānaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राप्तचेताः क्षुधाविष्टो भवन्तं शरणं गतः । भक्ष्यार्थो विगतानन्दो दूयमानेन चेतसा
prāptacetāḥ kṣudhāviṣṭo bhavantaṃ śaraṇaṃ gataḥ / bhakṣyārtho vigatānando dūyamānena cetasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् कुरुष्वामलमते मत्त्राणायाचलां मतिम् । प्रयच्छ भक्ष्यं विप्रर्षे प्राणयात्राक्षमं मम
tat kuruṣvāmalamate mattrāṇāyācalāṃ matim / prayaccha bhakṣyaṃ viprarṣe prāṇayātrākṣamaṃ mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स एवमुक्तः प्रोवाच तमिन्द्रं पक्षिरूपिणम् । प्राणसन्धारणार्थाय दास्ये भक्ष्यं तवेप्सितम्
sa evamuktaḥ provāca tamindraṃ pakṣirūpiṇam / prāṇasandhāraṇārthāya dāsye bhakṣyaṃ tavepsitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वा पुनरप्येनमपृच्छत् स द्विजोत्तमः । आहारः कस्तवार्थाय उपकल्प्यो भवेन्मया । स चाह नरमांसेन तृप्तिर्भवति मे परा
ityuktvā punarapyenamapṛcchat sa dvijottamaḥ / āhāraḥ kastavārthāya upakalpyo bhavenmayā / sa cāha naramāṃsena tṛptirbhavati me parā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋषिरुवाच कौमारं ते व्यतिक्रान्तमतीतं यौवनञ्च ते । वयसः परिणामस्ते वर्तते नूनमण्डज
ṛṣiruvāca kaumāraṃ te vyatikrāntamatītaṃ yauvanañca te / vayasaḥ pariṇāmaste vartate nūnamaṇḍaja
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्मिन् नराणां सर्वेषामशेषेच्छा निवर्तते । स कस्माद् वृद्धभावे ऽपि सुनृशंसात्मको भवान्
yasmin narāṇāṃ sarveṣāmaśeṣecchā nivartate / sa kasmād vṛddhabhāve 'pi sunṛśaṃsātmako bhavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्व मानुषस्य पिशितं क्व वयश्चरमं तव । सर्वथा दुष्टभावानां प्रशमो नोपपद्यते
kva mānuṣasya piśitaṃ kva vayaścaramaṃ tava / sarvathā duṣṭabhāvānāṃ praśamo nopapadyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथवा किं मयैतेन प्रोक्तेनास्ति प्रयोजनम् । प्रतिश्रुत्य सदा देयमिति नो भावितं मनः
athavā kiṃ mayaitena proktenāsti prayojanam / pratiśrutya sadā deyamiti no bhāvitaṃ manaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वा तं स विप्रेन्द्रस्तथेति कृतनिश्चयः । शीघ्रमस्मान् समाहूय गुणतो ऽनुप्रशस्य च
ityuktvā taṃ sa viprendrastatheti kṛtaniścayaḥ / śīghramasmān samāhūya guṇato 'nupraśasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उवाच क्षुब्धहृदयो मुनिर्वाक्यं सुनिष्ठुरम् । विनयावनतान् सर्वान् भक्तियुक्तान् कृताञ्जलीन्
uvāca kṣubdhahṛdayo munirvākyaṃ suniṣṭhuram / vinayāvanatān sarvān bhaktiyuktān kṛtāñjalīn
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतात्मानो द्विजश्रेष्ठा ऋणैर्युक्ता मया सह । जातं श्रेष्ठमपत्यं वो यूयं मम यथा द्विजाः
kṛtātmāno dvijaśreṣṭhā ṛṇairyuktā mayā saha / jātaṃ śreṣṭhamapatyaṃ vo yūyaṃ mama yathā dvijāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुरुः पूज्यो यदि मतो भवतां परमः पिता । ततः कुरुत मे वाक्यं निर्व्यलीकेन चेतसा
guruḥ pūjyo yadi mato bhavatāṃ paramaḥ pitā / tataḥ kuruta me vākyaṃ nirvyalīkena cetasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्वाक्यसमकालञ्च प्रोक्तमस्माभिरादृतैः । यद्वक्ष्यति भवांस्तद्वै कृतमेवावधार्यताम्
tadvākyasamakālañca proktamasmābhirādṛtaiḥ / yadvakṣyati bhavāṃstadvai kṛtamevāvadhāryatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋषिरुवाच मामेष शरणं प्राप्तो विहगः क्षुत्तृषान्वितः । युष्मन्मांसेन येनास्य क्षणं तृप्तिर्भवेत वै
ṛṣiruvāca māmeṣa śaraṇaṃ prāpto vihagaḥ kṣuttṛṣānvitaḥ / yuṣmanmāṃsena yenāsya kṣaṇaṃ tṛptirbhaveta vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णाक्षयञ्च रक्तेन तथा शीघ्नं विधीयताम् । ततो वयं प्रव्यथिताः प्रकम्पोद्भूतसाध्वसाः । कष्टं कष्टमिति प्रोच्य नैतत् कुर्मेति चाब्रुवन्
tṛṣṇākṣayañca raktena tathā śīghnaṃ vidhīyatām / tato vayaṃ pravyathitāḥ prakampodbhūtasādhvasāḥ / kaṣṭaṃ kaṣṭamiti procya naitat kurmeti cābruvan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं परशरीरस्य हेतोर्देहं स्वकं बुधः । विनाशयेद् घातयेद्वा यथा ह्यात्मा तथा सुतः
kathaṃ paraśarīrasya hetordehaṃ svakaṃ budhaḥ / vināśayed ghātayedvā yathā hyātmā tathā sutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितृ-देव-मनुष्याणां यान्युक्तानि ऋणानि वै । तान्यपाकुरुते पुत्रो न शरीरप्रदः सुतः
pitṛ-deva-manuṣyāṇāṃ yānyuktāni ṛṇāni vai / tānyapākurute putro na śarīrapradaḥ sutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मान्नैतत् करिष्यामो नी चीर्णं यत् पुरातनैः । जीवन् भद्राण्यवाप्नोति जीवन् पुण्यं करोति च
tasmānnaitat kariṣyāmo nī cīrṇaṃ yat purātanaiḥ / jīvan bhadrāṇyavāpnoti jīvan puṇyaṃ karoti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृतस्य देहनाशश्च धर्माद्युपरतिस्तथा । आत्मानं सर्वतो रक्ष्यमाहुर्धर्मविदो जनाः
mṛtasya dehanāśaśca dharmādyuparatistathā / ātmānaṃ sarvato rakṣyamāhurdharmavido janāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्थं श्रुत्वा वचो ऽस्माकं मुनिः क्रोधादिव ज्वलन् । प्रोवाच पुनरप्यस्मान् निर्दहन्निव लोचनैः
itthaṃ śrutvā vaco 'smākaṃ muniḥ krodhādiva jvalan / provāca punarapyasmān nirdahanniva locanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिज्ञातं वचो मह्यं यस्मान्नैतत् करिष्यथ । तस्मान्मच्छापनिर्दग्धास्तिर्यग्योनौ प्रयास्यथ
pratijñātaṃ vaco mahyaṃ yasmānnaitat kariṣyatha / tasmānmacchāpanirdagdhāstiryagyonau prayāsyatha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमुक्त्वा तदा सो ऽस्मास्तं विहङ्गमथाब्रवीत् । अन्त्येष्टिमात्मनः कृत्वा शास्त्रतश्चौर्ध्वदेहिकम्
evamuktvā tadā so 'smāstaṃ vihaṅgamathābravīt / antyeṣṭimātmanaḥ kṛtvā śāstrataścaurdhvadehikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भक्षयस्व सुविश्रब्धौ मामत्र द्विजसत्तम । आहारीकृतमेतत् ते मया देहमिहात्मनः
bhakṣayasva suviśrabdhau māmatra dvijasattama / āhārīkṛtametat te mayā dehamihātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतावदेव विप्रस्य ब्राह्मणत्वं प्रचक्ष्यते । यावत् पतगजात्यग्रय स्वसत्यपरिपालनम्
etāvadeva viprasya brāhmaṇatvaṃ pracakṣyate / yāvat patagajātyagraya svasatyaparipālanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न यज्ञैर्दक्षिणावद्भिस्तत् पुण्यं प्राप्यते महत् । कर्मणान्येन वा विप्रैर्यत् सत्यपरिपालनात्
na yajñairdakṣiṇāvadbhistat puṇyaṃ prāpyate mahat / karmaṇānyena vā viprairyat satyaparipālanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यृषेर्वचनं श्रुत्वा सो ऽन्तर्विस्मयनिर्भरः । प्रत्युवाच मुनिं शक्रः पक्षिरूपधरस्तदा
ityṛṣervacanaṃ śrutvā so 'ntarvismayanirbharaḥ / pratyuvāca muniṃ śakraḥ pakṣirūpadharastadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योगमास्थाय विप्रेन्द्र त्यजेदं स्वं कलेवरम् । जीवज्जन्तुं हि विप्रेन्द्र न भक्षामि कदाचन
yogamāsthāya viprendra tyajedaṃ svaṃ kalevaram / jīvajjantuṃ hi viprendra na bhakṣāmi kadācana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मैतद्वचनं श्रुत्वा योगयुक्तो ऽभवन्मुनिः । तं तस्य निश्चयं ज्ञात्वा शक्रो ऽप्याह स्वदेहभृत्
tasmaitadvacanaṃ śrutvā yogayukto 'bhavanmuniḥ / taṃ tasya niścayaṃ jñātvā śakro 'pyāha svadehabhṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भो भो विप्रेन्द्र बुध्यस्व बुद्ध्या बोध्यं बुधात्मक । जिज्ञासार्थं मयायं ते अपराधः कृतो ऽनघ
bho bho viprendra budhyasva buddhyā bodhyaṃ budhātmaka / jijñāsārthaṃ mayāyaṃ te aparādhaḥ kṛto 'nagha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् क्षमस्वामलमते का चेच्छा क्रियतां तव । पालनात् सत्यवाक्यस्य प्रीतिर्मे परमा त्वयि
tat kṣamasvāmalamate kā cecchā kriyatāṃ tava / pālanāt satyavākyasya prītirme paramā tvayi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्यप्रभृति ते ज्ञानमैन्द्रं प्रादुर्भविष्यति । तपस्यथ तथा धर्मे न ते विघ्नो भविष्यति
adyaprabhṛti te jñānamaindraṃ prādurbhaviṣyati / tapasyatha tathā dharme na te vighno bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वा तु गते शक्रे पिता कोपसमन्वितः । प्रणम्य शिरसास्माभिरिदमुक्तो महामुनिः
ityuktvā tu gate śakre pitā kopasamanvitaḥ / praṇamya śirasāsmābhiridamukto mahāmuniḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बिभ्यतां मरणात् तात त्वमस्माकं महामते । क्षन्तुमर्हसि दीनानां जीवितप्रियता हि नः
bibhyatāṃ maraṇāt tāta tvamasmākaṃ mahāmate / kṣantumarhasi dīnānāṃ jīvitapriyatā hi naḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वगस्थिमांससङ्घाते पूयशोणितपूरिते । कर्तव्या न रतिर्यत्र तत्रास्माकमियं रतिः
tvagasthimāṃsasaṅghāte pūyaśoṇitapūrite / kartavyā na ratiryatra tatrāsmākamiyaṃ ratiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रूयतां च महाभाग यथा लोको विमुह्यति । कामक्रोधादिभिर्देषैरवशः प्रबलारिभिः
śrūyatāṃ ca mahābhāga yathā loko vimuhyati / kāmakrodhādibhirdeṣairavaśaḥ prabalāribhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रज्ञाप्राकारसंयुक्तमस्थिस्थूणं परं महत् । चर्मभित्तिमहारोधं मांसशोणितलेपनम्
prajñāprākārasaṃyuktamasthisthūṇaṃ paraṃ mahat / carmabhittimahārodhaṃ māṃsaśoṇitalepanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नवद्वारं महायामं सर्वतः स्नायुवेष्टितम् । नृपश्च पुरुषस्तत्र चेतनावानवस्थितः
navadvāraṃ mahāyāmaṃ sarvataḥ snāyuveṣṭitam / nṛpaśca puruṣastatra cetanāvānavasthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्रिणौ तस्य बुद्धिश्च मनश्चैव विरोधिनौ । यतेते वैरनाशाय तावुभावितरेतरम्
mantriṇau tasya buddhiśca manaścaiva virodhinau / yatete vairanāśāya tāvubhāvitaretaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नृपस्य तस्य चत्वारो नाशमिच्छन्ति विद्विषः । कामः क्रोधस्तथा लोभो मोहश्चान्यस्तथा रिपुः
nṛpasya tasya catvāro nāśamicchanti vidviṣaḥ / kāmaḥ krodhastathā lobho mohaścānyastathā ripuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा तु स नृपस्तानि द्वाराण्यावृत्य तिष्ठति । सदा सुस्थबलश्चैव निरातङ्कश्च जायते
yadā tu sa nṛpastāni dvārāṇyāvṛtya tiṣṭhati / sadā susthabalaścaiva nirātaṅkaśca jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातानुरागो भवति शत्रुभिर्नाभिभूयते
jātānurāgo bhavati śatrubhirnābhibhūyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा तु सर्वद्वाराणि विवृतानि स मुञ्चति । रागो नाम तदा शत्रुर्नेत्रादिद्वारमृच्छति
yadā tu sarvadvārāṇi vivṛtāni sa muñcati / rāgo nāma tadā śatrurnetrādidvāramṛcchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वव्यापी महायामः पञ्चद्वारप्रवेशनः । तस्यानुमार्गं विशति तद्वै घोरं रिपुत्रयम्
sarvavyāpī mahāyāmaḥ pañcadvārapraveśanaḥ / tasyānumārgaṃ viśati tadvai ghoraṃ riputrayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रविश्याथ स वै तत्र द्वारैरिन्द्रियसंज्ञकैः । रागः शंश्लेषमायाति मनसा च सहेतरैः
praviśyātha sa vai tatra dvārairindriyasaṃjñakaiḥ / rāgaḥ śaṃśleṣamāyāti manasā ca sahetaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्रियाणि मनश्चैव वशे कृत्वा दुरासदः । द्वाराणि च वशे कृत्वा प्राकारं नाशयत्यथ
indriyāṇi manaścaiva vaśe kṛtvā durāsadaḥ / dvārāṇi ca vaśe kṛtvā prākāraṃ nāśayatyatha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनस्तस्याश्रितं दृष्ट्वा बुद्धिर्नश्यति तत्क्षणात् । अमात्यरहितस्तत्र पौरवर्गोज्झितस्तथा
manastasyāśritaṃ dṛṣṭvā buddhirnaśyati tatkṣaṇāt / amātyarahitastatra pauravargojjhitastathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रिपुभिर्लब्धविवरः स नृपो नाशमृच्छति । एवं रागस्तथा मोहो लोभः क्रोधस्तथैव च
ripubhirlabdhavivaraḥ sa nṛpo nāśamṛcchati / evaṃ rāgastathā moho lobhaḥ krodhastathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रवर्तन्ते दुरात्मानो मनुष्यस्मृतिनाशकाः । रागात्तु क्रोधः प्रभवति क्रोधाल्लोभो ऽभिजायते
pravartante durātmāno manuṣyasmṛtināśakāḥ / rāgāttu krodhaḥ prabhavati krodhāllobho 'bhijāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोभाद्भवति संमोहः संमोहात् स्मृतिविभ्रमः । स्मृतिभ्रंशाद् बुद्धिनाशो बुद्धिनाशात् प्रणश्यति
lobhādbhavati saṃmohaḥ saṃmohāt smṛtivibhramaḥ / smṛtibhraṃśād buddhināśo buddhināśāt praṇaśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं प्रणष्टबुद्धीनां रागलोभानुवर्तिनाम् । जीविते च सलोभानां प्रसादं कुरु सत्तम
evaṃ praṇaṣṭabuddhīnāṃ rāgalobhānuvartinām / jīvite ca salobhānāṃ prasādaṃ kuru sattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो ऽयं शापो भगवता दत्तः स न भवेत् तथा । न तामसीं गतिं कष्टां व्रजेम मुनिसत्तम
yo 'yaṃ śāpo bhagavatā dattaḥ sa na bhavet tathā / na tāmasīṃ gatiṃ kaṣṭāṃ vrajema munisattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यन्मयोक्तं न तन्मिथ्या भविष्यति कदाचन । न मे वागनृतं प्राह यावदद्येति पुत्रकाः
yanmayoktaṃ na tanmithyā bhaviṣyati kadācana / na me vāganṛtaṃ prāha yāvadadyeti putrakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दैवमत्र परं मन्ये धिक् पौरुषमनर्थकम् । अकार्यं कारितो येन बलादहमचिन्तितम्
daivamatra paraṃ manye dhik pauruṣamanarthakam / akāryaṃ kārito yena balādahamacintitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्माच्च युष्माभिरहं प्रणिपत्य प्रसादितः । तस्मात् तिर्यक्त्वमापन्नाः परं ज्ञानमवाप्स्यथ
yasmācca yuṣmābhirahaṃ praṇipatya prasāditaḥ / tasmāt tiryaktvamāpannāḥ paraṃ jñānamavāpsyatha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानदर्शितमार्गाश्च निर्धूतक्लेशकल्मषाः । मत्प्रसादादसन्दिग्धाः परां सिद्धिमवाप्स्यथ
jñānadarśitamārgāśca nirdhūtakleśakalmaṣāḥ / matprasādādasandigdhāḥ parāṃ siddhimavāpsyatha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं शप्ताः स्म भगवन् पित्रा दैववशात् पुरा । ततः कालेन महता योन्यन्तरमुपागताः
evaṃ śaptāḥ sma bhagavan pitrā daivavaśāt purā / tataḥ kālena mahatā yonyantaramupāgatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जाताश्च रणमध्ये वै भवता परिपालिताः । वयमित्थं द्विजश्रेष्ठ खगत्वं समुपागताः । नास्त्यसाविह संसारे यो न दिष्टेन बाध्यते
jātāśca raṇamadhye vai bhavatā paripālitāḥ / vayamitthaṃ dvijaśreṣṭha khagatvaṃ samupāgatāḥ / nāstyasāviha saṃsāre yo na diṣṭena bādhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मार्कण्डेय उवाच इति तेषां वचः श्रुत्वा शमीको भगवान् मुनिः । प्रत्युवाच महाभागः समीपस्थायिनो द्विजान्
mārkaṇḍeya uvāca iti teṣāṃ vacaḥ śrutvā śamīko bhagavān muniḥ / pratyuvāca mahābhāgaḥ samīpasthāyino dvijān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वमेव मया प्रोक्तं भवतां सन्निधाविदम् । सामान्यपक्षिणो नैते के ऽप्येते द्विजसत्तमाः । ये युद्धे ऽपि न सम्प्राप्ताः पञ्चत्वमतिमानुषे
pūrvameva mayā proktaṃ bhavatāṃ sannidhāvidam / sāmānyapakṣiṇo naite ke 'pyete dvijasattamāḥ / ye yuddhe 'pi na samprāptāḥ pañcatvamatimānuṣe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रीतिमता तेन ते ऽनुज्ञाता महात्मना । जग्मुः शिखरिणां श्रेष्टं विन्ध्यं द्रुमलतायुतम्
tataḥ prītimatā tena te 'nujñātā mahātmanā / jagmuḥ śikhariṇāṃ śreṣṭaṃ vindhyaṃ drumalatāyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावदद्य स्थितास्तस्मिन्नचले धर्मपक्षिणः । तपः स्वाध्यायनिरताः समाधौ कृतनिश्चयाः
yāvadadya sthitāstasminnacale dharmapakṣiṇaḥ / tapaḥ svādhyāyaniratāḥ samādhau kṛtaniścayāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति मुनिवरलब्धसत्क्रियास्ते मुनितनया विहगत्वमभ्युपेताः । गिरिवरगहने ऽतिपुण्यतोये यतमनसो निवसन्ति विन्ध्यपृष्ठे
iti munivaralabdhasatkriyāste munitanayā vihagatvamabhyupetāḥ / girivaragahane 'tipuṇyatoye yatamanaso nivasanti vindhyapṛṣṭhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.