इति श्रीमार्कण्डेयपुराणेठमन्वन्तरकथनंऽ नाम त्रिपञ्चाशो ऽध्यायः चतुःपञ्चाशो ऽध्यायः- ५४ क्रौष्टुकिरुवाच कतिद्वीपाः समुद्रा वा पर्वता वा कति द्विज । कियन्ति चैव वर्षाणि तेषां नद्यश्च का मुने
iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇeṭhamanvantarakathanaṃ' nāma tripañcāśo 'dhyāyaḥ catuḥpañcāśo 'dhyāyaḥ- 54 krauṣṭukiruvāca katidvīpāḥ samudrā vā parvatā vā kati dvija / kiyanti caiva varṣāṇi teṣāṃ nadyaśca kā mune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महाभूतप्रमाणञ्च लोकालोकन्तथैव च । पर्यासं परिमाणञ्च गतिञ्चन्द्रार्कयोरपि
mahābhūtapramāṇañca lokālokantathaiva ca / paryāsaṃ parimāṇañca gatiñcandrārkayorapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत् प्रब्रूहि मे सर्वं विस्तरेण महामुने
etat prabrūhi me sarvaṃ vistareṇa mahāmune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मार्कण्डेय उवाच शतार्धकोटिविस्तारा पृथिवी कृत्स्त्रशो द्विज । तस्या हि स्थानमखिलं कथयामि शृणुष्व तत्
mārkaṇḍeya uvāca śatārdhakoṭivistārā pṛthivī kṛtstraśo dvija / tasyā hi sthānamakhilaṃ kathayāmi śṛṇuṣva tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये ते द्वीपा मया प्रोक्ता जम्बुद्वीपादयो द्विज । पुष्करान्ता महाभाग ! शृण्वेषां विस्तरं पुनः
ye te dvīpā mayā proktā jambudvīpādayo dvija / puṣkarāntā mahābhāga ! śṛṇveṣāṃ vistaraṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वीपात् तु द्विगुणो द्वीपो जम्बुः प्लक्षो ऽथ शाल्मलः । कुशः क्रौञ्चस्तथा शाकः पुष्करद्वीप एव च
dvīpāt tu dviguṇo dvīpo jambuḥ plakṣo 'tha śālmalaḥ / kuśaḥ krauñcastathā śākaḥ puṣkaradvīpa eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लवणेक्षु-सुरा-सर्पिर्दधि-दुग्धःजलाब्धिभिः । द्विगुणैर्द्विगुणैर्वृद्ध्या सर्वतः परिवेष्टिताः
lavaṇekṣu-surā-sarpirdadhi-dugdhaḥjalābdhibhiḥ / dviguṇairdviguṇairvṛddhyā sarvataḥ pariveṣṭitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जम्बुद्वीपस्य संस्थानं प्रवक्ष्ये ऽहं निबोध मे । लक्षमेकं योजनानां वृत्तौ विस्तारदैर्घ्यतः
jambudvīpasya saṃsthānaṃ pravakṣye 'haṃ nibodha me / lakṣamekaṃ yojanānāṃ vṛttau vistāradairghyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हिमवान् हेमकूटश्च ऋषभो मेरुरेव च । नीलः श्वेतस्तथा शृङ्गी सप्तास्मिन् वर्षपर्वताः
himavān hemakūṭaśca ṛṣabho merureva ca / nīlaḥ śvetastathā śṛṅgī saptāsmin varṣaparvatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वौ लक्षयोजनायामौ मध्ये तत्र महाचलौ । तयोर्दक्षिणतो यौ तु यौ तथोत्तरतो गिरी
dvau lakṣayojanāyāmau madhye tatra mahācalau / tayordakṣiṇato yau tu yau tathottarato girī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दशभिर्दशभिर्न्यूनैः सहस्रैस्तैः परस्परम् । द्विसाहस्त्रोच्छ्रयाः सर्वे तावद्विस्तारिणश्च ते
daśabhirdaśabhirnyūnaiḥ sahasraistaiḥ parasparam / dvisāhastrocchrayāḥ sarve tāvadvistāriṇaśca te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समुद्रान्तः प्रविष्टाश्च षडस्मिन् वर्षपर्वताः । दक्षिणोत्तरतो निम्ना मध्ये तुङ्गायता क्षितिः
samudrāntaḥ praviṣṭāśca ṣaḍasmin varṣaparvatāḥ / dakṣiṇottarato nimnā madhye tuṅgāyatā kṣitiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेद्यर्धे दक्षिमे त्रीणि त्रीणि वर्षाणि चोत्तरे । इलावृतं तयोर्मध्ये चन्द्रार्धाकारवत् स्थितम्
vedyardhe dakṣime trīṇi trīṇi varṣāṇi cottare / ilāvṛtaṃ tayormadhye candrārdhākāravat sthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः पूर्वेण भद्राश्वं केतुमालञ्च पश्चिमे । इलावृतस्य मध्ये तु मेरुः कनकपर्वतः
tataḥ pūrveṇa bhadrāśvaṃ ketumālañca paścime / ilāvṛtasya madhye tu meruḥ kanakaparvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुरशीतिसाहस्त्रस्तस्योच्छ्रायो महागिरेः । प्रविष्टः षोडशाधस्ताद्विस्तीर्णः षोडशैव तु
caturaśītisāhastrastasyocchrāyo mahāgireḥ / praviṣṭaḥ ṣoḍaśādhastādvistīrṇaḥ ṣoḍaśaiva tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शरावसंस्थितत्वाच्च द्वात्रिंशन्मूर्ध्नि विस्तृतः । शुक्लः पीतो ऽसितो रक्तः प्राच्यादिषु यथाक्रमम्
śarāvasaṃsthitatvācca dvātriṃśanmūrdhni vistṛtaḥ / śuklaḥ pīto 'sito raktaḥ prācyādiṣu yathākramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विप्रो वैश्यस्तथा शूद्रः क्षत्रियश्च स्ववर्णतः । तस्योपरि तथैवाष्टौ पुर्यो दिक्षु यथाक्रमम्
vipro vaiśyastathā śūdraḥ kṣatriyaśca svavarṇataḥ / tasyopari tathaivāṣṭau puryo dikṣu yathākramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्रादिलोकपालानां तन्मध्ये ब्रह्मणः सभा । योजनानां सहस्राणि चतुर्दश समुच्छ्रिता
indrādilokapālānāṃ tanmadhye brahmaṇaḥ sabhā / yojanānāṃ sahasrāṇi caturdaśa samucchritā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयुतोच्छ्रायास्तस्याधस्तथा विषकम्भवर्वताः । प्राच्यादिषु क्रमेणैव मन्दरो गन्धमादनः
ayutocchrāyāstasyādhastathā viṣakambhavarvatāḥ / prācyādiṣu krameṇaiva mandaro gandhamādanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विपुलश्च सुपार्श्वश्च केतुपादपशोभिताः । कदम्बो मन्दरे केतुर्जम्बुव गन्धमादने
vipulaśca supārśvaśca ketupādapaśobhitāḥ / kadambo mandare keturjambuva gandhamādane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विपुले च तथाश्वत्थः सुपार्श्वे च वटो महान् । एकादशशतायामा योजनानामिमे नगाः
vipule ca tathāśvatthaḥ supārśve ca vaṭo mahān / ekādaśaśatāyāmā yojanānāmime nagāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जठरो देवकूटश्च पूर्वस्यां दिशि पर्वतौ । आनीलनिषधौ प्राप्तौ परस्परनिरन्तरौ
jaṭharo devakūṭaśca pūrvasyāṃ diśi parvatau / ānīlaniṣadhau prāptau parasparanirantarau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निषधः पारियात्रश्च मेरोः पार्श्वे तु पश्चिमे । यथा पूर्वौ तथा चैतावानीलनिषधायतौ
niṣadhaḥ pāriyātraśca meroḥ pārśve tu paścime / yathā pūrvau tathā caitāvānīlaniṣadhāyatau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कैलासो हिमवांश्चैव दक्षिणेन महाचलौ । पूर्वपश्चायतावेतावर्णवान्तर्व्यवस्थितौ
kailāso himavāṃścaiva dakṣiṇena mahācalau / pūrvapaścāyatāvetāvarṇavāntarvyavasthitau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शृङ्गवान् जारुधिश्चैव तथैवोत्तरपर्वतौ । यतैव दक्षिणे तद्वदर्णप्वान्तर्व्यवस्थितौ
śṛṅgavān jārudhiścaiva tathaivottaraparvatau / yataiva dakṣiṇe tadvadarṇapvāntarvyavasthitau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मर्यादापर्वता ह्येते कथ्यन्ते ऽष्टौ द्विजोत्तम । हिमवद्धेमकूटादिपर्वतानां परस्परम्
maryādāparvatā hyete kathyante 'ṣṭau dvijottama / himavaddhemakūṭādiparvatānāṃ parasparam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नवयोजनसाहस्त्रं प्रागुदग्दक्षिणोत्तरम् । मेरोरिलावृते तद्वदन्तरे वै चतुर्दिशम्
navayojanasāhastraṃ prāgudagdakṣiṇottaram / merorilāvṛte tadvadantare vai caturdiśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फलानि यानि वै जम्ब्वाः गन्धमादनपर्वते । गजदेहप्रमाणानि पतन्ति गिरिमूर्धनि
phalāni yāni vai jambvāḥ gandhamādanaparvate / gajadehapramāṇāni patanti girimūrdhani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां स्त्रावात् प्रभवति ख्याता जम्बूनदीति वै । यत्र जाम्बूनदं नाम कनकं सम्प्रजायते
teṣāṃ strāvāt prabhavati khyātā jambūnadīti vai / yatra jāmbūnadaṃ nāma kanakaṃ samprajāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा परिक्रम्य वै मेरुं जम्बूमूलं पुनर्नदी । विशति द्विजशार्दूल ! पीयमाना जनैश्च तैः
sā parikramya vai meruṃ jambūmūlaṃ punarnadī / viśati dvijaśārdūla ! pīyamānā janaiśca taiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भद्राश्वे ऽश्वशिरा विष्णुर्भारते कूर्मसंस्थितिः । वराहः केतुमाले च मत्स्यरूपस्तथोत्तरे
bhadrāśve 'śvaśirā viṣṇurbhārate kūrmasaṃsthitiḥ / varāhaḥ ketumāle ca matsyarūpastathottare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषु नक्षत्रविन्यासाद्विषयाः समवस्थिताः । चतुर्ष्वपि द्विजश्रेष्ठ ! ग्रहाभिभवपाठकाः
teṣu nakṣatravinyāsādviṣayāḥ samavasthitāḥ / caturṣvapi dvijaśreṣṭha ! grahābhibhavapāṭhakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.