Nīlakaṇṭha: Mātaṅgalīlā (the play of elephants) 10

वारीकर्मवशाविलोभनविधिभ्यां चानुगत्या तथै- वापातेन ततोऽवपातत इतीभग्रहः पञ्चधा । निन्द्यास्ते तु यथोत्तरं किल गजा नश्यन्ति यस्मात्ततो वर्ज्यावन्त्यभवावुभावपि विशेषादेतयोश्चान्तिमः

vārīkarmavaśāvilobhanavidhibhyāṃ cānugatyā tathai- vāpātena tato'vapātata itībhagrahaḥ pañcadhā | nindyāste tu yathottaraṃ kila gajā naśyanti yasmāttato varjyāvantyabhavāvubhāvapi viśeṣādetayoścāntimaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रोशप्रायवितानदीर्घमहिता वारी निखातैर्दृढै- र्वृक्षाद्यैः परितो वृतिं च परिखां कृत्वा बहिर्दुस्तराम् । द्वारस्योभयतः प्रकल्पितवृतिद्वन्द्वान्तरस्थां क्रमाद् विस्तीर्णां च बहिर्मुखां वितनुयाद्वीथीं च वेण्वादिभिः

krośaprāyavitānadīrghamahitā vārī nikhātairdṛḍhai- rvṛkṣādyaiḥ parito vṛtiṃ ca parikhāṃ kṛtvā bahirdustarām | dvārasyobhayataḥ prakalpitavṛtidvandvāntarasthāṃ kramād vistīrṇāṃ ca bahirmukhāṃ vitanuyādvīthīṃ ca veṇvādibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्धृत्योपरि सन्निबध्य च कवाटं द्वारि वार्यन्तरे दारुस्तम्भमितस्ततश्च सुदृढं कृत्वा सधारं बहुम् । इक्ष्वाद्यत्र विनिक्षिपेदथ गजान् संवार्य भेर्यादित- स्त्रस्तानत्र निवेश्य चार्गलशिखापाशांश्च भिन्द्याद् द्रुतम्

uddhṛtyopari sannibadhya ca kavāṭaṃ dvāri vāryantare dārustambhamitastataśca sudṛḍhaṃ kṛtvā sadhāraṃ bahum | ikṣvādyatra vinikṣipedatha gajān saṃvārya bheryādita- strastānatra niveśya cārgalaśikhāpāśāṃśca bhindyād drutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कक्ष्याबन्धककुन्तवेणुसृणिपाशाद्यैर्युता हस्तिपा- स्तस्मिन् द्वित्रदिनं प्रतीक्ष्य पुनरभ्येत्याशु वार्यन्तरम् । स्तम्भोपान्तगता गजानपि गृहीत्वोपायवन्तो दृढं सम्बध्यात्र गुणान्वितानथ बहिर्यूथं च विद्रावयेत्

kakṣyābandhakakuntaveṇusṛṇipāśādyairyutā hastipā- stasmin dvitradinaṃ pratīkṣya punarabhyetyāśu vāryantaram | stambhopāntagatā gajānapi gṛhītvopāyavanto dṛḍhaṃ sambadhyātra guṇānvitānatha bahiryūthaṃ ca vidrāvayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कक्ष्याभागे च कण्ठे मृदुतरदृढपाशैर्गजं चारु तूर्णं बध्नीयाच्चापराङ्गे निगळनमपि तत्पादयोरप्यमीषु । बध्वा पाशानथात्यायतसुदृढतरानग्रतो हस्तिपेन्द्रै- राकृष्याकृष्य मन्दं गमयतु शिथिलीकृत्य पाश्चात्यपाशम्

kakṣyābhāge ca kaṇṭhe mṛdutaradṛḍhapāśairgajaṃ cāru tūrṇaṃ badhnīyāccāparāṅge nigal̤anamapi tatpādayorapyamīṣu | badhvā pāśānathātyāyatasudṛḍhatarānagrato hastipendrai- rākṛṣyākṛṣya mandaṃ gamayatu śithilīkṛtya pāścātyapāśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्तम्भात् स्तम्भान्तरं त्वेवं यापयित्वा शनैर्गजान् । शालां प्रवेशयेदन्यैराप्तैर्दन्तिवरैः सह

stambhāt stambhāntaraṃ tvevaṃ yāpayitvā śanairgajān | śālāṃ praveśayedanyairāptairdantivaraiḥ saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आप्ताश्चर्मपटैर्निबद्धजठराः कृत्वा वशाः पञ्चषा- स्तच्चर्मान्तरशायिनो गजभटाः पाशादिभिः संयुताः । आराद्यूथमथाङ्गुलिप्रहरणैः प्रापय्य ताः पञ्चषान् बध्नीयुश्च गजान् जवादिति वशालोभो वशालोभनात्

āptāścarmapaṭairnibaddhajaṭharāḥ kṛtvā vaśāḥ pañcaṣā- staccarmāntaraśāyino gajabhaṭāḥ pāśādibhiḥ saṃyutāḥ | ārādyūthamathāṅgulipraharaṇaiḥ prāpayya tāḥ pañcaṣān badhnīyuśca gajān javāditi vaśālobho vaśālobhanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वरागुरुक्षीरमहीरुहत्वङ्- मालेयकालेयकसेव्यलोध्रैः । स्नाता सुशीतैः कलशस्थिताद्भि- र्वशा गजानां तु विलोभनी सा

varāgurukṣīramahīruhatvaṅ- māleyakāleyakasevyalodhraiḥ | snātā suśītaiḥ kalaśasthitādbhi- rvaśā gajānāṃ tu vilobhanī sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षौद्रोशीरनतैश्च मद्यसहितैर्हस्तीन्द्रमूत्रेण वा लेपोऽयं तु वशावराङ्गनिहितो वश्यो गजानां वरः । तद्वद् बिल्वककुक्कुटाण्डककरञ्जोद्भूतबीजैस्तथा लेपोऽयं च वशं नयेद्गजवरान् सम्मिश्रितैर्धन्वनैः

kṣaudrośīranataiśca madyasahitairhastīndramūtreṇa vā lepo'yaṃ tu vaśāvarāṅganihito vaśyo gajānāṃ varaḥ | tadvad bilvakakukkuṭāṇḍakakarañjodbhūtabījaistathā lepo'yaṃ ca vaśaṃ nayedgajavarān sammiśritairdhanvanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पथ्यावायसचाषपत्रनखमञ्जिष्ठासहाशारिबा- गोशृङ्गालसितेषुपुङ्खसुवहाक्षोणीकदम्बाम्बुजैः । पुत्रञ्जीवरिनताजरोमखुरमूत्राद्यैर्मयूरीशिखा- मालेयाञ्जननागपुष्पमधुभिर्वश्याञ्जनं योजयेत्

pathyāvāyasacāṣapatranakhamañjiṣṭhāsahāśāribā- gośṛṅgālasiteṣupuṅkhasuvahākṣoṇīkadambāmbujaiḥ | putrañjīvarinatājaromakhuramūtrādyairmayūrīśikhā- māleyāñjananāgapuṣpamadhubhirvaśyāñjanaṃ yojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भेरीतूर्यककाहलादिनिनदैर्विद्राव्य नागान् भृशं भीतानाशु सदा ससैन्यमनुधावन्तो भटा निर्भयाः । यावत् पादपरिश्रमेण कळभाः स्तब्धाः स्युरेतांस्तदा बध्नीयुश्चतुरा जवादनुगताख्योऽयं गजानां ग्रहः

bherītūryakakāhalādininadairvidrāvya nāgān bhṛśaṃ bhītānāśu sadā sasainyamanudhāvanto bhaṭā nirbhayāḥ | yāvat pādapariśrameṇa kal̤abhāḥ stabdhāḥ syuretāṃstadā badhnīyuścaturā javādanugatākhyo'yaṃ gajānāṃ grahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बह्वग्रास्तथ वर्तुळीकृतनिबद्धाग्राः पृथग् रज्जवः केरीवल्कशलाकिकादिरचिताः पूगद्रुनाहोन्मिताः । प्रायः षष्टिकरायताः सुनिहिताश्चेतस्ततः पांसुभिः संच्छन्नाः करमात्रनिम्नधरणीगर्तेऽतिविस्तारिते

bahvagrāstatha vartul̤īkṛtanibaddhāgrāḥ pṛthag rajjavaḥ kerīvalkaśalākikādiracitāḥ pūgadrunāhonmitāḥ | prāyaḥ ṣaṣṭikarāyatāḥ sunihitāścetastataḥ pāṃsubhiḥ saṃcchannāḥ karamātranimnadharaṇīgarte'tivistārite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निक्षिप्यात्र मृणाळवेणुकदलीपुण्ड्रेक्षुकाण्डादिकं तान् पाशानपि सन्निबध्य सुदृढे वृक्षेऽत्र दक्षा भटाः । संछन्नाः प्रतिपाल्य भक्षणपरान् बध्नीयुराशु द्विपान् पाशाकर्षणतो निपात्य दृढमित्यापातसंज्ञो ग्रहः

nikṣipyātra mṛṇāl̤aveṇukadalīpuṇḍrekṣukāṇḍādikaṃ tān pāśānapi sannibadhya sudṛḍhe vṛkṣe'tra dakṣā bhaṭāḥ | saṃchannāḥ pratipālya bhakṣaṇaparān badhnīyurāśu dvipān pāśākarṣaṇato nipātya dṛḍhamityāpātasaṃjño grahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गर्तं हस्तचतुष्कनिम्नकरयुग्मव्यासदोःपञ्चका- यामं वेणुदलैः कटैश्च पिहितं कृत्वा मृदाच्छाद्य तम् । तस्मिन् भक्ष्यपरिस्तृते तु कलभान् आपातयित्वा भटा बध्नीयुः सुदृढं गजग्रह इति प्रोक्तोऽवपाताह्वयः

gartaṃ hastacatuṣkanimnakarayugmavyāsadoḥpañcakā- yāmaṃ veṇudalaiḥ kaṭaiśca pihitaṃ kṛtvā mṛdācchādya tam | tasmin bhakṣyaparistṛte tu kalabhān āpātayitvā bhaṭā badhnīyuḥ sudṛḍhaṃ gajagraha iti prokto'vapātāhvayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.