Matsya Purāṇa 100

*नन्दिकेश्वर उवाच पुरा रथंतरे कल्पे राजासीत्पुष्पवाहनः । नाम्ना लोकेषु विख्यातस् तेजसा सूर्यसंनिभः

*nandikeśvara uvāca purā rathaṃtare kalpe rājāsītpuṣpavāhanaḥ / nāmnā lokeṣu vikhyātas tejasā sūryasaṃnibhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तपसा तस्य तुष्टेन चतुर्वक्त्रेण नारद । कमलं काञ्चनं दत्तं यथाकामगमं मुने

tapasā tasya tuṣṭena caturvaktreṇa nārada / kamalaṃ kāñcanaṃ dattaṃ yathākāmagamaṃ mune

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोकैः समस्तैर् नगर-वासिभिः सहितो नृपः । द्वीपानि सुरलोकं च यथेष्टं व्यचरत्तदा

lokaiḥ samastair nagara-vāsibhiḥ sahito nṛpaḥ / dvīpāni suralokaṃ ca yatheṣṭaṃ vyacarattadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कल्पादौ सप्तमं द्वीपं तस्य पुष्करवासिनः । लोके च पूजितं यस्मात् पुष्करद्वीपमुच्यते

kalpādau saptamaṃ dvīpaṃ tasya puṣkaravāsinaḥ / loke ca pūjitaṃ yasmāt puṣkaradvīpamucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवेन ब्रह्मणा दत्तं यानमस्य यतो ऽम्बुजम् । पुष्पवाहनमित्याहुस् तस्मात्तं देवदानवाः

devena brahmaṇā dattaṃ yānamasya yato 'mbujam / puṣpavāhanamityāhus tasmāttaṃ devadānavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नागम्यमस्यास्ति जगत्त्रये ऽपि ब्रह्माम्बुजस्थस्य तपो ऽनुभावात् । पत्नी च तस्याप्रतिमा मुनीन्द्र नारीसहस्रैरभितो ऽभिनन्द्या । नाम्ना च लावण्यवती बभूव सा पार्वतीवेष्टतमा भवस्य

nāgamyamasyāsti jagattraye 'pi brahmāmbujasthasya tapo 'nubhāvāt / patnī ca tasyāpratimā munīndra nārīsahasrairabhito 'bhinandyā / nāmnā ca lāvaṇyavatī babhūva sā pārvatīveṣṭatamā bhavasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यात्मजानामयुतं बभूव धर्मात्मनाम् अग्र्यधनुर्धराणाम् । तदात्मनः सर्वमवेक्ष्य राजा मुहुर्मुहुर् विस्मयमाससाद । सो ऽभ्यागतं वीक्ष्य मुनिप्रवीरं प्राचेतसं वाक्यमिदं बभाषे

tasyātmajānāmayutaṃ babhūva dharmātmanām agryadhanurdharāṇām / tadātmanaḥ sarvamavekṣya rājā muhurmuhur vismayamāsasāda / so 'bhyāgataṃ vīkṣya munipravīraṃ prācetasaṃ vākyamidaṃ babhāṣe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्माद्विभूतिर् अमलामरमर्त्यपूज्या जाता च सर्वविजितामरसुन्दरीणाम् । भार्या ममाल्पतपसा परितोषितेन दत्तं ममाम्बुजगृहं च मुनीन्द्र धात्रा

kasmādvibhūtir amalāmaramartyapūjyā jātā ca sarvavijitāmarasundarīṇām / bhāryā mamālpatapasā paritoṣitena dattaṃ mamāmbujagṛhaṃ ca munīndra dhātrā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्मिन्प्रविष्टमपि कोटिशतं नृपाणां सामात्यकुञ्जररथौघजनावृतानाम् । नो लक्ष्यते क्व गतमम्बरमध्य इन्दुस् तारागणैरिव गतः परितः स्फुरद्भिः

yasminpraviṣṭamapi koṭiśataṃ nṛpāṇāṃ sāmātyakuñjararathaughajanāvṛtānām / no lakṣyate kva gatamambaramadhya indus tārāgaṇairiva gataḥ paritaḥ sphuradbhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात्किमन्यजननीजठरोद्भवेन धर्मादिकं कृतमशेषफलाप्तिहेतुः । भगवन्मयाथ तनयैर् अथवानयापि भद्रं यदेतदखिलं कथय प्रचेतः

tasmātkimanyajananījaṭharodbhavena dharmādikaṃ kṛtamaśeṣaphalāptihetuḥ / bhagavanmayātha tanayair athavānayāpi bhadraṃ yadetadakhilaṃ kathaya pracetaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुनिरभ्यधादथ भवान्तरितं समीक्ष्य पृथ्वीपतेः प्रसभमद्भुतहेतुवृत्तम् । जन्माभवत्तव तु लुब्धकुले ऽतिघोरे जातस्त्वमप्यनुदिनं किल पापकारी

munirabhyadhādatha bhavāntaritaṃ samīkṣya pṛthvīpateḥ prasabhamadbhutahetuvṛttam / janmābhavattava tu lubdhakule 'tighore jātastvamapyanudinaṃ kila pāpakārī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वपुरप्यभूत्तव पुनः पुरुषाङ्गसंधिर् दुर्गन्धिसत्त्वभुजगावरणं समन्तात् । न च ते सुहृन् न सुतबन्धुजनो न तातस् त्व् आदृक्स्वसा न जननी च तदाभिशस्ता

vapurapyabhūttava punaḥ puruṣāṅgasaṃdhir durgandhisattvabhujagāvaraṇaṃ samantāt / na ca te suhṛn na sutabandhujano na tātas tv ādṛksvasā na jananī ca tadābhiśastā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिसंगता परमभीष्टतमा विमुखी महीश तव योषिदियम् । अभूदनावृष्टिरतीव रौद्रा कदाचिदाहारनिमित्तमस्मिन् । क्षुत्पीडितेनाथ तदा न किंचिद् आसादितं धान्यफलामिषाद्यम्

abhisaṃgatā paramabhīṣṭatamā vimukhī mahīśa tava yoṣidiyam / abhūdanāvṛṣṭiratīva raudrā kadācidāhāranimittamasmin / kṣutpīḍitenātha tadā na kiṃcid āsāditaṃ dhānyaphalāmiṣādyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाभिदृष्टं महदम्बुजाढ्यं सरोवरं पङ्कपरीतरोधः । पद्मान्यथादाय ततो बहूनि गतः पुरं वैदिशनामधेयम्

athābhidṛṣṭaṃ mahadambujāḍhyaṃ sarovaraṃ paṅkaparītarodhaḥ / padmānyathādāya tato bahūni gataḥ puraṃ vaidiśanāmadheyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्मौल्यलाभाय पुरं समस्तं भ्रान्तं त्वयाशेषम् अहस् तदासीत् । क्रेता न कश्चित्कमलेषु जातः श्रान्तो भृशं क्षुत्परिपीडितश्च

tanmaulyalābhāya puraṃ samastaṃ bhrāntaṃ tvayāśeṣam ahas tadāsīt / kretā na kaścitkamaleṣu jātaḥ śrānto bhṛśaṃ kṣutparipīḍitaśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपविष्टस्त्वमेकस्मिन् सभार्यो भवनाङ्गणे । अथ मङ्गलशब्दश्च त्वया रात्रौ महाञ्श्रुतः

upaviṣṭastvamekasmin sabhāryo bhavanāṅgaṇe / atha maṅgalaśabdaśca tvayā rātrau mahāñśrutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सभार्यस्तत्र गतवान् यत्रासौ मङ्गलध्वनिः । तत्र मण्डपमध्यस्था विष्णोरर्चावलोकिता

sabhāryastatra gatavān yatrāsau maṅgaladhvaniḥ / tatra maṇḍapamadhyasthā viṣṇorarcāvalokitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेश्यानङ्गवती नाम विभूतिद्वादशीव्रतम् । समाप्तौ माघमासस्य लवणाचलमुत्तमम्

veśyānaṅgavatī nāma vibhūtidvādaśīvratam / samāptau māghamāsasya lavaṇācalamuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निवेदयन्ती गुरवे शय्यां चोपस्करान्विताम् । अलंकृत्य हृषीकेशं सौवर्णामरपादपम्

nivedayantī gurave śayyāṃ copaskarānvitām / alaṃkṛtya hṛṣīkeśaṃ sauvarṇāmarapādapam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां तु दृष्ट्वा ततस्ताभ्याम् इदं च परिचिन्तितम् । किमेभिः कमलैः कार्यं वरं विष्णुरलंकृतः

tāṃ tu dṛṣṭvā tatastābhyām idaṃ ca paricintitam / kimebhiḥ kamalaiḥ kāryaṃ varaṃ viṣṇuralaṃkṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति भक्तिस्तदा जाता दम्पत्योस्तु नराधिप । तत्प्रसङ्गात्समभ्यर्च्य केशवं लवणाचलम् । शय्या च पुष्पप्रकरैः पूजिता भूश्च सर्वतः

iti bhaktistadā jātā dampatyostu narādhipa / tatprasaṅgātsamabhyarcya keśavaṃ lavaṇācalam / śayyā ca puṣpaprakaraiḥ pūjitā bhūśca sarvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथानङ्गवती तुष्टा तयोर्धनशतत्रयम् । दीयतामादिदेशाथ कलधौतशतत्रयम्

athānaṅgavatī tuṣṭā tayordhanaśatatrayam / dīyatāmādideśātha kaladhautaśatatrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न गृहीतं ततस्ताभ्यां बहुसत्त्वावलम्बनात् । अनङ्गवत्या च पुनस् तयोरन्नं चतुर्विधम् । आनीय व्याहृतं चात्र भुज्यतामिति भूपते

na gṛhītaṃ tatastābhyāṃ bahusattvāvalambanāt / anaṅgavatyā ca punas tayorannaṃ caturvidham / ānīya vyāhṛtaṃ cātra bhujyatāmiti bhūpate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताभ्यां तु तदपि त्यक्तं भोक्ष्यावो वै वरानने । प्रसङ्गादुपवासेन तवाद्य सुखमावयोः

tābhyāṃ tu tadapi tyaktaṃ bhokṣyāvo vai varānane / prasaṅgādupavāsena tavādya sukhamāvayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जन्मप्रभृति पापिष्ठौ कुकर्माणौ दृढव्रते । तत्प्रसङ्गात्तयोर्मध्ये धर्मलेशस्तु ते ऽनघ

janmaprabhṛti pāpiṣṭhau kukarmāṇau dṛḍhavrate / tatprasaṅgāttayormadhye dharmaleśastu te 'nagha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति जागरणं ताभ्यां तत्प्रसङ्गादनुष्ठितम् । प्रभाते च तदा दत्ता शय्या सलवणाचला

iti jāgaraṇaṃ tābhyāṃ tatprasaṅgādanuṣṭhitam / prabhāte ca tadā dattā śayyā salavaṇācalā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रामाश्च गुरवे भक्त्या विप्रेषु द्वादशैव तु । वस्त्रालंकारसंयुक्ता गावश्च करकान्विताः

grāmāśca gurave bhaktyā vipreṣu dvādaśaiva tu / vastrālaṃkārasaṃyuktā gāvaśca karakānvitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भोजनं च सुहृन्मित्र-दीनान्धकृपणैः समम् । तच्च लुब्धकदाम्पत्यं पूजयित्वा विसर्जितम्

bhojanaṃ ca suhṛnmitra-dīnāndhakṛpaṇaiḥ samam / tacca lubdhakadāmpatyaṃ pūjayitvā visarjitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स भवांल् लुब्धको जातः सपत्नीको नृपेश्वरः । पुष्करप्रकरात्तस्मात् केशवस्य न पूजनात्

sa bhavāṃl lubdhako jātaḥ sapatnīko nṛpeśvaraḥ / puṣkaraprakarāttasmāt keśavasya na pūjanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विनष्टाशेषपापस्य तव पुष्करमन्दिरम् । तस्य सत्त्वस्य माहात्म्याद् अल्पेन तपसा नृप

vinaṣṭāśeṣapāpasya tava puṣkaramandiram / tasya sattvasya māhātmyād alpena tapasā nṛpa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथाकामगमं जातं लोकनाथश्चतुर्मुखः । संतुष्टस्तव राजेन्द्र ब्रह्मरूपी जनार्दनः

yathākāmagamaṃ jātaṃ lokanāthaścaturmukhaḥ / saṃtuṣṭastava rājendra brahmarūpī janārdanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साप्यनङ्गवती वेश्या कामदेवस्य साम्प्रतम् । पत्नी सपत्नी संजाता रत्याः प्रीतिरिति श्रुता । लोकेष्वानन्दजननी सकलामरपूजिता

sāpyanaṅgavatī veśyā kāmadevasya sāmpratam / patnī sapatnī saṃjātā ratyāḥ prītiriti śrutā / lokeṣvānandajananī sakalāmarapūjitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मादुत्सृज्य राजेन्द्र पुष्करं तन्महीतले । गङ्गातटं समाश्रित्य विभूतिद्वादशीव्रतम् । कुरु राजेन्द्र निर्वाणम् अवश्यं समवाप्स्यसि

tasmādutsṛjya rājendra puṣkaraṃ tanmahītale / gaṅgātaṭaṃ samāśritya vibhūtidvādaśīvratam / kuru rājendra nirvāṇam avaśyaṃ samavāpsyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्त्वा स मुनिर् ब्रह्मंस् तत्रैवान्तरधीयत । राजा यथोक्तं च पुनर् अकरोत्पुष्पवाहनः

ityuktvā sa munir brahmaṃs tatraivāntaradhīyata / rājā yathoktaṃ ca punar akarotpuṣpavāhanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदमाचरतो ब्रह्मन्न् अखण्डव्रतम् आचरेत् । यथाकथंचित् कमलैर् द्वादश द्वादशीर् मुने

idamācarato brahmann akhaṇḍavratam ācaret / yathākathaṃcit kamalair dvādaśa dvādaśīr mune

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्तव्याः शक्तितो देया विप्रेभ्यो दक्षिणानघ । न वित्तशाठ्यं कुर्वीत भक्त्या तुष्यति केशवः

kartavyāḥ śaktito deyā viprebhyo dakṣiṇānagha / na vittaśāṭhyaṃ kurvīta bhaktyā tuṣyati keśavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.