Matsya Purāṇa 114

*ऋषय ऊचुः यदिदं भारतं वर्षं यस्मिन् स्वायम्भुवादयः । चतुर्दशैव मनवः प्रजासर्गं ससर्जिरे

*ṛṣaya ūcuḥ yadidaṃ bhārataṃ varṣaṃ yasmin svāyambhuvādayaḥ / caturdaśaiva manavaḥ prajāsargaṃ sasarjire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतद् वेदितुम् इच्छामः सकाशात्तव सुव्रत । उत्तरश्रवणं भूयः प्रब्रूहि वदतां वर

etad veditum icchāmaḥ sakāśāttava suvrata / uttaraśravaṇaṃ bhūyaḥ prabrūhi vadatāṃ vara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतच्छ्रुत्वा ऋषीणां तु प्राब्रवील्लौमहर्षणिः । पौराणिकस्तदा सूत ऋषीणां भावितात्मनाम्

etacchrutvā ṛṣīṇāṃ tu prābravīllaumaharṣaṇiḥ / paurāṇikastadā sūta ṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्ध्या विचार्य बहुधा विमृश्य च पुनः पुनः । तेभ्यस्तु कथयामास उत्तरश्रवणं तदा

buddhyā vicārya bahudhā vimṛśya ca punaḥ punaḥ / tebhyastu kathayāmāsa uttaraśravaṇaṃ tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*सूत उवाच अथाहं वर्णयिष्यामि वर्षे ऽस्मिन्भारते प्रजाः । भरणात्प्रजनाच्चैव मनुर्भरत उच्यते

*sūta uvāca athāhaṃ varṇayiṣyāmi varṣe 'sminbhārate prajāḥ / bharaṇātprajanāccaiva manurbharata ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निरुक्तवचनैश्चैव वर्षं तद्भारतं स्मृतम् । यतः स्वर्गश्च मोक्षश्च मध्यमश्चापि हि स्मृतः

niruktavacanaiścaiva varṣaṃ tadbhārataṃ smṛtam / yataḥ svargaśca mokṣaśca madhyamaścāpi hi smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न खल्वन्यत्र मर्त्यानां भूमौ कर्मविधिः स्मृतः । भारतस्यास्य वर्षस्य नव भेदान्निबोधत

na khalvanyatra martyānāṃ bhūmau karmavidhiḥ smṛtaḥ / bhāratasyāsya varṣasya nava bhedānnibodhata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्रद्वीपः कशेरुश्च ताम्रपर्णो गभस्तिमान् । नागद्वीपस्तथा सौम्यो गन्धर्वस्त्वथ वारुणः

indradvīpaḥ kaśeruśca tāmraparṇo gabhastimān / nāgadvīpastathā saumyo gandharvastvatha vāruṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं तु नवमस्तेषां द्वीपः सागरसंवृतः । योजनानां सहस्रं तु द्वीपो ऽयं दक्षिणोत्तरः

ayaṃ tu navamasteṣāṃ dvīpaḥ sāgarasaṃvṛtaḥ / yojanānāṃ sahasraṃ tu dvīpo 'yaṃ dakṣiṇottaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आयतस्तु कुमारीतो गङ्गायाः प्रवहावधिः । तिर्यगूर्ध्वं तु विस्तीर्णः सहस्राणि दशैव तु

āyatastu kumārīto gaṅgāyāḥ pravahāvadhiḥ / tiryagūrdhvaṃ tu vistīrṇaḥ sahasrāṇi daśaiva tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वीपो ह्युपनिविष्टो ऽयं म्लेच्छैरन्तेषु सर्वशः । यवनाश्च किराताश्च तस्यान्ते पूर्वपश्चिमे

dvīpo hyupaniviṣṭo 'yaṃ mlecchairanteṣu sarvaśaḥ / yavanāśca kirātāśca tasyānte pūrvapaścime

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या मध्ये शूद्राश्च भागशः । इज्यायुतवणिज्यादि वर्तयन्तो व्यवस्थिताः

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyā madhye śūdrāśca bhāgaśaḥ / ijyāyutavaṇijyādi vartayanto vyavasthitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां स व्यवहारो ऽयं वर्तनं तु परस्परम् । धर्मार्थकामसंयुक्तो वर्णानां तु स्वकर्मसु

teṣāṃ sa vyavahāro 'yaṃ vartanaṃ tu parasparam / dharmārthakāmasaṃyukto varṇānāṃ tu svakarmasu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संकल्पपञ्चमानां तु आश्रमाणां यथाविधि । इह स्वर्गापवर्गार्थं प्रवृत्तिरिह मानुषे

saṃkalpapañcamānāṃ tu āśramāṇāṃ yathāvidhi / iha svargāpavargārthaṃ pravṛttiriha mānuṣe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्त्वयं मानवो द्वीपस् तिर्यग्यामः प्रकीर्तितः । य एनं जयते कृत्स्नं स सम्राडिति कीर्तितः

yastvayaṃ mānavo dvīpas tiryagyāmaḥ prakīrtitaḥ / ya enaṃ jayate kṛtsnaṃ sa samrāḍiti kīrtitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं लोकस्तु वै सम्राड् अन्तरिक्षजितां स्मृतः । स्वराडसौ स्मृतो लोकः पुनर्वक्ष्यामि विस्तरात्

ayaṃ lokastu vai samrāḍ antarikṣajitāṃ smṛtaḥ / svarāḍasau smṛto lokaḥ punarvakṣyāmi vistarāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्त चास्मिन्महावर्षे विश्रुताः कुलपर्वताः । महेन्द्रो मलयः सह्यः शुक्तिमानृक्षवानपि

sapta cāsminmahāvarṣe viśrutāḥ kulaparvatāḥ / mahendro malayaḥ sahyaḥ śuktimānṛkṣavānapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विन्ध्यश्च पारियात्रश्च इत्येते कुलपर्वताः । तेषां सहस्रशश्चान्ये पर्वतास्तु समीपतः

vindhyaśca pāriyātraśca ityete kulaparvatāḥ / teṣāṃ sahasraśaścānye parvatāstu samīpataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिज्ञातास्ततश्चान्ये विपुलाश्चित्रसानवः । अन्ये तेभ्यः परिज्ञाता ह्रस्वा ह्रस्वोपजीविनः

abhijñātāstataścānye vipulāścitrasānavaḥ / anye tebhyaḥ parijñātā hrasvā hrasvopajīvinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैर्विमिश्रा जानपदा आर्या म्लेच्छाश्च सर्वतः । पिबन्ति बहुला नद्यो गङ्गा सिन्धुः सरस्वती

tairvimiśrā jānapadā āryā mlecchāśca sarvataḥ / pibanti bahulā nadyo gaṅgā sindhuḥ sarasvatī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शतद्रुश्चन्द्रभागा च यमुना सरयूस्तथा । ऐरावती वितस्ता च विशाला देविका कुहूः

śatadruścandrabhāgā ca yamunā sarayūstathā / airāvatī vitastā ca viśālā devikā kuhūḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोमती धौतपापा च बाहुदा च दृषद्वती । कौशिकी तु तृतीया च निश्चला गण्डकी तथा

gomatī dhautapāpā ca bāhudā ca dṛṣadvatī / kauśikī tu tṛtīyā ca niścalā gaṇḍakī tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इक्षुर्लौहितम् इत्येता हिमवत्पार्श्वनिःसृताः । वेदस्मृतिर् वेत्रवती वृत्रघ्नी सिन्धुरेव च । पर्णाशा नर्मदा चैव कावेरी महती तथा

ikṣurlauhitam ityetā himavatpārśvaniḥsṛtāḥ / vedasmṛtir vetravatī vṛtraghnī sindhureva ca / parṇāśā narmadā caiva kāverī mahatī tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पारा च धन्वतीरूपा विदुषा वेणुमत्यपि । शिप्रा ह्यवन्ती कुन्ती च पारियात्राश्रिताः स्मृताः

pārā ca dhanvatīrūpā viduṣā veṇumatyapi / śiprā hyavantī kuntī ca pāriyātrāśritāḥ smṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोणो महानदश्चैव नन्दना सुकृशा क्षमा । मन्दाकिनी दशार्णा च चित्रकूटा तथैव च । तमसा पिप्पली श्येनी तथा चित्रोत्पलापि च

śoṇo mahānadaścaiva nandanā sukṛśā kṣamā / mandākinī daśārṇā ca citrakūṭā tathaiva ca / tamasā pippalī śyenī tathā citrotpalāpi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विमला चञ्चला चैव तथा च धूतवाहिनी । शुक्तिमन्ती शुनी लज्जा मुकुटा ह्रादिकापि च । ऋष्यवन्तप्रसूतास् ता नद्यो ऽमलजलाः शुभाः

vimalā cañcalā caiva tathā ca dhūtavāhinī / śuktimantī śunī lajjā mukuṭā hrādikāpi ca / ṛṣyavantaprasūtās tā nadyo 'malajalāḥ śubhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तापी पयोष्णी निर्विन्ध्या क्षिप्रा च ऋषभा नदी । वेणा वैतरणी चैव विश्वमाला कुमुद्वती

tāpī payoṣṇī nirvindhyā kṣiprā ca ṛṣabhā nadī / veṇā vaitaraṇī caiva viśvamālā kumudvatī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तोया चैव महागौरी दुर्गमा तु शिला तथा । विन्ध्यपादप्रसूतास् ताः सर्वाः शीतजलाः शुभाः

toyā caiva mahāgaurī durgamā tu śilā tathā / vindhyapādaprasūtās tāḥ sarvāḥ śītajalāḥ śubhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोदावरी भीमरथी कृष्णवेणी च वञ्जुला । तुङ्गभद्रा सुप्रयोगा वाह्या कावेरी चैव तु । दक्षिणापथनद्यस्ताः सह्यपादाद्विनिःसृताः

godāvarī bhīmarathī kṛṣṇaveṇī ca vañjulā / tuṅgabhadrā suprayogā vāhyā kāverī caiva tu / dakṣiṇāpathanadyastāḥ sahyapādādviniḥsṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतमाला ताम्रपर्णी पुष्पजा ह्युत्पलावती । मलयप्रसूता नद्यस् ताः सर्वाः शीतजलाः शुभाः

kṛtamālā tāmraparṇī puṣpajā hyutpalāvatī / malayaprasūtā nadyas tāḥ sarvāḥ śītajalāḥ śubhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिभागा ऋषिकुल्या च इक्षुदा त्रिदिवाचला । ताम्रपर्णी तथा मूली शरवा विमला तथा । महेन्द्रतनयाः सर्वाः प्रख्याताः शुभगामिनीः

tribhāgā ṛṣikulyā ca ikṣudā tridivācalā / tāmraparṇī tathā mūlī śaravā vimalā tathā / mahendratanayāḥ sarvāḥ prakhyātāḥ śubhagāminīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काशिका सुकुमारी च मन्दगा मन्दवाहिनी । कृपा च पाशिनी चैव शुक्तिमन्तात्मजास् तु ताः

kāśikā sukumārī ca mandagā mandavāhinī / kṛpā ca pāśinī caiva śuktimantātmajās tu tāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वाः पुण्यजलाः पुण्याः सर्वगाश्च समुद्रगाः । विश्वस्य मातरः सर्वाः सर्वपापहराः शुभाः

sarvāḥ puṇyajalāḥ puṇyāḥ sarvagāśca samudragāḥ / viśvasya mātaraḥ sarvāḥ sarvapāpaharāḥ śubhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तासां नद्युपनद्यश्च शतशो ऽथ सहस्रशः । तास्विमे कुरुपाञ्चालाः शाल्वाश्चैव सजाङ्गलाः

tāsāṃ nadyupanadyaśca śataśo 'tha sahasraśaḥ / tāsvime kurupāñcālāḥ śālvāścaiva sajāṅgalāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शूरसेना भद्रकारा बाह्याः सहपटच्चराः । मत्स्याः किराताः कुल्याश्च कुन्तलाः काशिकोशलाः

śūrasenā bhadrakārā bāhyāḥ sahapaṭaccarāḥ / matsyāḥ kirātāḥ kulyāśca kuntalāḥ kāśikośalāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आवन्ताश्च कलिङ्गाश्च मूकाश्चैवान्धकैः सह । मध्यदेशा जनपदाः प्रायशः परिकीर्तिताः

āvantāśca kaliṅgāśca mūkāścaivāndhakaiḥ saha / madhyadeśā janapadāḥ prāyaśaḥ parikīrtitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सह्यस्यानन्तरे चैते तत्र गोदावरी नदी । पृथिव्यामपि कृत्स्नायां स प्रदेशो मनोरमः

sahyasyānantare caite tatra godāvarī nadī / pṛthivyāmapi kṛtsnāyāṃ sa pradeśo manoramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र गोवर्धनो नाम मन्दरो गन्धमादनः । रामप्रियार्थं स्वर्गीया वृक्षा दिव्यास्तथौषधीः

yatra govardhano nāma mandaro gandhamādanaḥ / rāmapriyārthaṃ svargīyā vṛkṣā divyāstathauṣadhīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भरद्वाजेन मुनिना प्रियार्थमवतारिताः । ततः पुष्पवरो देशस् तेन जज्ञे मनोरमः

bharadvājena muninā priyārthamavatāritāḥ / tataḥ puṣpavaro deśas tena jajñe manoramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाह्लीका वाटधानाश्च आभीराः कालतोयकाः । पुरंध्राश्चैव शूद्राश्च पल्लवाश् चात्तखण्डिकाः

vāhlīkā vāṭadhānāśca ābhīrāḥ kālatoyakāḥ / puraṃdhrāścaiva śūdrāśca pallavāś cāttakhaṇḍikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गान्धारा यवनाश्चैव सिन्धुसौवीरमद्रकाः । शका द्रुह्याः पुलिन्दाश्च पारदाहारमूर्तिकाः

gāndhārā yavanāścaiva sindhusauvīramadrakāḥ / śakā druhyāḥ pulindāśca pāradāhāramūrtikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रामठाः कण्टकाराश्च कैकेया दशनामकाः । क्षत्रियोपनिवेश्याश्च वैश्याः शूद्रकुलानि च

rāmaṭhāḥ kaṇṭakārāśca kaikeyā daśanāmakāḥ / kṣatriyopaniveśyāśca vaiśyāḥ śūdrakulāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रयो ऽथ भरद्वाजाः प्रस्थलाः सदसेरकाः । लम्पकास् तलगानाश्च सैनिकाः सह जाङ्गलैः । एते देशा उदीच्यास्तु प्राच्यान्देशान्निबोधत

atrayo 'tha bharadvājāḥ prasthalāḥ sadaserakāḥ / lampakās talagānāśca sainikāḥ saha jāṅgalaiḥ / ete deśā udīcyāstu prācyāndeśānnibodhata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गा वङ्गा मद्गुरका अन्तर्गिरिबहिर्गिरी । ततः प्लवंगमातंगा यमका मल्लवर्णकाः । सुह्मोत्तराः प्रविजया मार्गवा गेयमालवाः

aṅgā vaṅgā madgurakā antargiribahirgirī / tataḥ plavaṃgamātaṃgā yamakā mallavarṇakāḥ / suhmottarāḥ pravijayā mārgavā geyamālavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राग्ज्योतिषाश्च पुण्ड्राश्च विदेहास्ताम्रलिप्तकाः । शाल्वमागधगोनर्दाः प्राच्या जनपदाः स्मृताः

prāgjyotiṣāśca puṇḍrāśca videhāstāmraliptakāḥ / śālvamāgadhagonardāḥ prācyā janapadāḥ smṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां परे जनपदा दक्षिणापथवासिनः । पाण्ड्याश्च केरलाश्चैव चोलाः कुल्यास्तथैव च

teṣāṃ pare janapadā dakṣiṇāpathavāsinaḥ / pāṇḍyāśca keralāścaiva colāḥ kulyāstathaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सेतुकाः सूतिकाश्चैव कुपथां वाजिवासिकाः । नवराष्ट्रा माहिषिकाः कलिङ्गाश्चैव सर्वशः

setukāḥ sūtikāścaiva kupathāṃ vājivāsikāḥ / navarāṣṭrā māhiṣikāḥ kaliṅgāścaiva sarvaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कारूषाश्च सहैषीका आटव्याः शबरास्तथा । पुलिन्दा विन्ध्यपुषिका वैदर्भा दण्डकैः सह

kārūṣāśca sahaiṣīkā āṭavyāḥ śabarāstathā / pulindā vindhyapuṣikā vaidarbhā daṇḍakaiḥ saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुलीयाश्च सिरालाश्च रूपसास् तापसैः सह । तथा तैत्तिरिकाश्चैव सर्वे कारस्करास्तथा

kulīyāśca sirālāśca rūpasās tāpasaiḥ saha / tathā taittirikāścaiva sarve kāraskarāstathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वासिक्याश्चैव ये चान्ये ये चैवान्तरनर्मदाः । भारुकच्छाः समाहेयाः सह सारस्वतैस्तथा

vāsikyāścaiva ye cānye ye caivāntaranarmadāḥ / bhārukacchāḥ samāheyāḥ saha sārasvataistathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काच्छीकाश्चैव सौराष्ट्रा आनर्ता अर्बुदैः सह । इत्येते अपरान्तास्तु शृणु ये विन्ध्यवासिनः

kācchīkāścaiva saurāṣṭrā ānartā arbudaiḥ saha / ityete aparāntāstu śṛṇu ye vindhyavāsinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मालवाश्च करूषाश्च मेकलाश्चोत्कलैः सह । औण्ड्रा माषा दशार्णाश्च भोजाः किष्किन्धकैः सह

mālavāśca karūṣāśca mekalāścotkalaiḥ saha / auṇḍrā māṣā daśārṇāśca bhojāḥ kiṣkindhakaiḥ saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्तोशलाः कोसलाश्चैव त्रैपुरा वैदिशास्तथा । तुमुरास् तुम्बराश्चैव पद्गमा नैषधैः सह

stośalāḥ kosalāścaiva traipurā vaidiśāstathā / tumurās tumbarāścaiva padgamā naiṣadhaiḥ saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अरूपाः शौण्डिकेराश्च वीतिहोत्रा अवन्तयः । एते जनपदाः ख्याता विन्ध्यपृष्ठनिवासिनः

arūpāḥ śauṇḍikerāśca vītihotrā avantayaḥ / ete janapadāḥ khyātā vindhyapṛṣṭhanivāsinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतो देशान्प्रवक्ष्यामि पर्वताश्रयिणश्च ये । निराहाराः सर्वगाश्च कुपथा अपथास्तथा

ato deśānpravakṣyāmi parvatāśrayiṇaśca ye / nirāhārāḥ sarvagāśca kupathā apathāstathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुथप्रावरणाश्चैव ऊर्णादवाः समुद्गकाः । त्रिगर्ता मण्डलाश्चैव किराताश्चामरैः सह

kuthaprāvaraṇāścaiva ūrṇādavāḥ samudgakāḥ / trigartā maṇḍalāścaiva kirātāścāmaraiḥ saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चत्वारि भारते वर्षे युगानि मुनयो ऽब्रुवन् । कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश्चेति चतुर्युगम् । तेषां निसर्गं वक्ष्यामि उपरिष्टाच्च कृत्स्नशः

catvāri bhārate varṣe yugāni munayo 'bruvan / kṛtaṃ tretā dvāparaṃ ca kaliśceti caturyugam / teṣāṃ nisargaṃ vakṣyāmi upariṣṭācca kṛtsnaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*मत्स्य उवाच एतच्छ्रुत्वा तु ऋषय उत्तरं पुनरेव ते । शुश्रूषवस्तमूचुस्ते प्रकामं लौमहर्षणिम्

*matsya uvāca etacchrutvā tu ṛṣaya uttaraṃ punareva te / śuśrūṣavastamūcuste prakāmaṃ laumaharṣaṇim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*ऋषय ऊचुः यच्च किम्पुरुषं वर्षं हरिवर्षं तथैव च । आचक्ष्व नो यथातत्त्वं कीर्तितं भारतं त्वया

*ṛṣaya ūcuḥ yacca kimpuruṣaṃ varṣaṃ harivarṣaṃ tathaiva ca / ācakṣva no yathātattvaṃ kīrtitaṃ bhārataṃ tvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जम्बूखण्डस्य विस्तारं तथान्येषां विदांवर । द्वीपानां वासिनां तेषां वृक्षाणां प्रब्रवीहि नः

jambūkhaṇḍasya vistāraṃ tathānyeṣāṃ vidāṃvara / dvīpānāṃ vāsināṃ teṣāṃ vṛkṣāṇāṃ prabravīhi naḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृष्टस्त्वेवं तदा विप्रैर् यथाप्रश्नं विशेषतः । उवाच ऋषिभिर्दृष्टं पुराणाभिमतं तथा

pṛṣṭastvevaṃ tadā viprair yathāpraśnaṃ viśeṣataḥ / uvāca ṛṣibhirdṛṣṭaṃ purāṇābhimataṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*सूत उवाच शुश्रूषवस्तु यद्विप्राः शुश्रूषध्वमतन्द्रिताः । जम्बूवर्षः किम्पुरुषः सुमहानन्दनोपमः

*sūta uvāca śuśrūṣavastu yadviprāḥ śuśrūṣadhvamatandritāḥ / jambūvarṣaḥ kimpuruṣaḥ sumahānandanopamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दश वर्षसहस्राणि स्थितिः किम्पुरुषे स्मृता । जायन्ते मानवास्तत्र सुतप्तकनकप्रभाः

daśa varṣasahasrāṇi sthitiḥ kimpuruṣe smṛtā / jāyante mānavāstatra sutaptakanakaprabhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्षे किम्पुरुषे पुण्ये प्लक्षो मधुवहः स्मृतः । तस्य किम्पुरुषाः सर्वे पिबन्तो रसमुत्तमम्

varṣe kimpuruṣe puṇye plakṣo madhuvahaḥ smṛtaḥ / tasya kimpuruṣāḥ sarve pibanto rasamuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनामया ह्यशोकाश्च नित्यं मुदितमानसाः । सुवर्णवर्णाश्च नराः स्त्रियश्चाप्सरसः स्मृताः

anāmayā hyaśokāśca nityaṃ muditamānasāḥ / suvarṇavarṇāśca narāḥ striyaścāpsarasaḥ smṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः परं किम्पुरुषाद् धरिवर्षं प्रचक्षते । महारजतसंकाशा जायन्ते यत्र मानवाः

tataḥ paraṃ kimpuruṣād dharivarṣaṃ pracakṣate / mahārajatasaṃkāśā jāyante yatra mānavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवलोकच्युताः सर्वे बहुरूपाश्च सर्वशः । हरिवर्षे नराः सर्वे पिबन्तीक्षुरसं शुभम्

devalokacyutāḥ sarve bahurūpāśca sarvaśaḥ / harivarṣe narāḥ sarve pibantīkṣurasaṃ śubham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न जरा बाधते तत्र तेन जीवन्ति ते चिरम् । एकादश सहस्राणि तेषामायुः प्रकीर्तितम्

na jarā bādhate tatra tena jīvanti te ciram / ekādaśa sahasrāṇi teṣāmāyuḥ prakīrtitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्यमं तन्मया प्रोक्तं नाम्ना वर्षमिलावृतम् । न तत्र सूर्यस्तपति न च जानन्ति मानवाः

madhyamaṃ tanmayā proktaṃ nāmnā varṣamilāvṛtam / na tatra sūryastapati na ca jānanti mānavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चन्द्रसूर्यौ सनक्षत्राव् अप्रकाशाविलावृते । पद्मप्रभाः पद्मवर्णाः पद्मपत्त्रनिभेक्षणाः

candrasūryau sanakṣatrāv aprakāśāvilāvṛte / padmaprabhāḥ padmavarṇāḥ padmapattranibhekṣaṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पद्मगन्धाश्च जायन्ते तत्र सर्वे च मानवाः । जम्बूफलरसाहारा अनिष्पन्दाः सुगन्धिनः

padmagandhāśca jāyante tatra sarve ca mānavāḥ / jambūphalarasāhārā aniṣpandāḥ sugandhinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवलोकच्युताः सर्वे महारजतवाससः । त्रयोदश सहस्राणि वर्षाणां ते नरोत्तमाः

devalokacyutāḥ sarve mahārajatavāsasaḥ / trayodaśa sahasrāṇi varṣāṇāṃ te narottamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आयुष्प्रमाणं जीवन्ति ये तु वर्ष इलावृते । मेरोस्तु दक्षिणे पार्श्वे निषधस्योत्तरेण वा

āyuṣpramāṇaṃ jīvanti ye tu varṣa ilāvṛte / merostu dakṣiṇe pārśve niṣadhasyottareṇa vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुदर्शनो नाम महाञ् जम्बूवृक्षः सनातनः । नित्यपुष्पफलोपेतः सिद्धचारणसेवितः

sudarśano nāma mahāñ jambūvṛkṣaḥ sanātanaḥ / nityapuṣpaphalopetaḥ siddhacāraṇasevitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य नाम्ना समाख्यातो जम्बूद्वीपो वनस्पतेः । योजनानां सहस्रं च शतधा च महान्पुनः

tasya nāmnā samākhyāto jambūdvīpo vanaspateḥ / yojanānāṃ sahasraṃ ca śatadhā ca mahānpunaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्सेधो वृक्षराजस्य दिवम् आवृत्य तिष्ठति । तस्य जम्बूफलरसो नदी भूत्वा प्रसर्पति

utsedho vṛkṣarājasya divam āvṛtya tiṣṭhati / tasya jambūphalaraso nadī bhūtvā prasarpati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेरुं प्रदक्षिणं कृत्वा जम्बूमूलगता पुनः । तं पिबन्ति सदा हृष्टा जम्बूरसमिलावृते

meruṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā jambūmūlagatā punaḥ / taṃ pibanti sadā hṛṣṭā jambūrasamilāvṛte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जम्बूफलरसं पीत्वा न जरा बाधते ऽपि तान् । न क्षुधा न क्लमो वापि न दुःखं च तथाविधम्

jambūphalarasaṃ pītvā na jarā bādhate 'pi tān / na kṣudhā na klamo vāpi na duḥkhaṃ ca tathāvidham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र जाम्बूनदं नाम कनकं देवभूषणम् । इन्द्रगोपकसंकाशं जायते भासुरं च यत्

tatra jāmbūnadaṃ nāma kanakaṃ devabhūṣaṇam / indragopakasaṃkāśaṃ jāyate bhāsuraṃ ca yat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वेषां वर्षवृक्षाणां शुभः फलरसस्तु सः । स्कन्नं तु काञ्चनं शुभ्रं जायते देवभूषणम्

sarveṣāṃ varṣavṛkṣāṇāṃ śubhaḥ phalarasastu saḥ / skannaṃ tu kāñcanaṃ śubhraṃ jāyate devabhūṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां मूत्रं पुरीषं वा दिक्ष्वष्टासु च सर्वशः । ईश्वरानुग्रहाद्भूमिर् मृतांश्च ग्रसते तु तान्

teṣāṃ mūtraṃ purīṣaṃ vā dikṣvaṣṭāsu ca sarvaśaḥ / īśvarānugrahādbhūmir mṛtāṃśca grasate tu tān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्षःपिशाचा यक्षाश्च सर्वे हैमवतास्तु ते । हेमकूटे तु विज्ञेया गन्धर्वाः साप्सरोगणाः

rakṣaḥpiśācā yakṣāśca sarve haimavatāstu te / hemakūṭe tu vijñeyā gandharvāḥ sāpsarogaṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वे नागा निषेवन्ते शेषवासुकितक्षकाः । महामेरौ त्रयस्त्रिंशत् क्रीडन्ते यज्ञियाः शुभाः

sarve nāgā niṣevante śeṣavāsukitakṣakāḥ / mahāmerau trayastriṃśat krīḍante yajñiyāḥ śubhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीलवैडूर्ययुक्ते ऽस्मिन् सिद्धा ब्रह्मर्षयो ऽवसन् । दैत्यानां दानवानां च श्वेतः पर्वत उच्यते

nīlavaiḍūryayukte 'smin siddhā brahmarṣayo 'vasan / daityānāṃ dānavānāṃ ca śvetaḥ parvata ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृङ्गवान् पर्वतश्रेष्ठः पितॄणां प्रतिसंचरः । इत्येतानि मयोक्तानि नववर्षाणि भारते

śṛṅgavān parvataśreṣṭhaḥ pitṝṇāṃ pratisaṃcaraḥ / ityetāni mayoktāni navavarṣāṇi bhārate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूतैरपि निविष्टानि गतिमन्ति ध्रुवाणि च । तेषां वृद्धिर्बहुविधा दृश्यते देवमानुषैः । अशक्या परिसंख्यातुं श्रद्धेया च बुभूषता

bhūtairapi niviṣṭāni gatimanti dhruvāṇi ca / teṣāṃ vṛddhirbahuvidhā dṛśyate devamānuṣaiḥ / aśakyā parisaṃkhyātuṃ śraddheyā ca bubhūṣatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.