Library·Matsya Purāṇa·119
*सूत उवाच तत्र यौ तौ महाशृङ्गौ महावर्णौ महाहिमौ । तृतीयं तु तयोर्मध्ये शृङ्गमत्यन्तमुच्छ्रितम्
*sūta uvāca tatra yau tau mahāśṛṅgau mahāvarṇau mahāhimau / tṛtīyaṃ tu tayormadhye śṛṅgamatyantamucchritam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नित्यातप्तशिलाजातं सदाभ्रपरिवर्जितम् । तस्याधस्ताद्वृक्षगणे दिशां भागे च पश्चिमे
nityātaptaśilājātaṃ sadābhraparivarjitam / tasyādhastādvṛkṣagaṇe diśāṃ bhāge ca paścime
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातीलतापरिक्षिप्तं विवरं चारुदर्शनम् । दृष्ट्वैव कौतुकाविष्टस् तं विवेश महीपतिः
jātīlatāparikṣiptaṃ vivaraṃ cārudarśanam / dṛṣṭvaiva kautukāviṣṭas taṃ viveśa mahīpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमसा चातिनिबिडं नल्वमात्रं सुसंकटम् । नल्वमात्रमतिक्रम्य स्वप्रभाभरणोज्ज्वलम्
tamasā cātinibiḍaṃ nalvamātraṃ susaṃkaṭam / nalvamātramatikramya svaprabhābharaṇojjvalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् उच्छ्रितम् अथात्यन्तं गम्भीरं परिवर्तुलम् । न तत्र सूर्यस्तपति न विराजति चन्द्रमाः
tam ucchritam athātyantaṃ gambhīraṃ parivartulam / na tatra sūryastapati na virājati candramāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथापि दिवसाकारं प्रकाशं तदहर्निशम् । क्रोशाधिकपरीमाणं सरसा च विराजितम्
tathāpi divasākāraṃ prakāśaṃ tadaharniśam / krośādhikaparīmāṇaṃ sarasā ca virājitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समन्तात्सरसस्तस्य शैललग्ना तु वेदिका । सौवर्णै राजतैर्वृक्षैर् विद्रुमैरुपशोभितम्
samantātsarasastasya śailalagnā tu vedikā / sauvarṇai rājatairvṛkṣair vidrumairupaśobhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नानामाणिक्यकुसुमैः सुप्रभाभरणोज्ज्वलैः । तस्मिन्सरसि पद्मानि पद्मरागच्छदानि तु
nānāmāṇikyakusumaiḥ suprabhābharaṇojjvalaiḥ / tasminsarasi padmāni padmarāgacchadāni tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वज्रकेसरजालानि सुगन्धीनि तथा युतम् । पत्त्रैर् मरकतैर् नीलैर् वैडूर्यस्य महीपते
vajrakesarajālāni sugandhīni tathā yutam / pattrair marakatair nīlair vaiḍūryasya mahīpate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्णिकाश्च तथा तेषां जातरूपस्य पार्थिव । तस्मिन्सरसि या भूमिर् न सा वज्रसमाकुला
karṇikāśca tathā teṣāṃ jātarūpasya pārthiva / tasminsarasi yā bhūmir na sā vajrasamākulā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नानारत्नैरुपचिता जलजानां समाश्रयः । कपर्दिकानां शुक्तीनां शङ्खानां च महीपते
nānāratnairupacitā jalajānāṃ samāśrayaḥ / kapardikānāṃ śuktīnāṃ śaṅkhānāṃ ca mahīpate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मकराणां च मत्स्यानां चण्डानां कच्छपैः सह । तत्र मरकतखण्डानि वज्राणां च सहस्रशः
makarāṇāṃ ca matsyānāṃ caṇḍānāṃ kacchapaiḥ saha / tatra marakatakhaṇḍāni vajrāṇāṃ ca sahasraśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पद्मरागेन्द्रनीलानि महानीलानि पार्थिव । पुष्परागाणि सर्वाणि तथा कर्कोटकानि च
padmarāgendranīlāni mahānīlāni pārthiva / puṣparāgāṇi sarvāṇi tathā karkoṭakāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुत्थकस्य तु खण्डानि तथा शेषस्य भागशः । राजावर्तस्य मुख्यस्य रुचिराक्षस्य चाप्यथ
tutthakasya tu khaṇḍāni tathā śeṣasya bhāgaśaḥ / rājāvartasya mukhyasya rucirākṣasya cāpyatha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूर्येन्दुकान्तयश्चैव नीलो वर्णान्तिमश्च यः । ज्योतीरसस्य रम्यस्य स्यमन्तस्य च भागशः
sūryendukāntayaścaiva nīlo varṇāntimaśca yaḥ / jyotīrasasya ramyasya syamantasya ca bhāgaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुरोरगवलक्षाणां स्फटिकस्य तथैव च । गोमेदपित्तकानां च धूलीमरकतस्य च
suroragavalakṣāṇāṃ sphaṭikasya tathaiva ca / gomedapittakānāṃ ca dhūlīmarakatasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैडूर्यसौगन्धिकयोस् तथा राजमणेर्नृप । वज्रस्यैव च मुख्यस्य तथा ब्रह्ममणेरपि
vaiḍūryasaugandhikayos tathā rājamaṇernṛpa / vajrasyaiva ca mukhyasya tathā brahmamaṇerapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुक्ताफलानि मुक्तानां ताराविग्रहधारिणाम्
muktāphalāni muktānāṃ tārāvigrahadhāriṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखोष्णं चैव तत्तोयं स्नानाच्छीतविनाशनम् । वैडूर्यस्य शिला मध्ये सरसस्तस्य शोभना
sukhoṣṇaṃ caiva tattoyaṃ snānācchītavināśanam / vaiḍūryasya śilā madhye sarasastasya śobhanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रमाणेन तथा सा च द्वे च राजन्धनुःशते । चतुरस्रा तथा रम्या तपसा निर्मितात्रिणा
pramāṇena tathā sā ca dve ca rājandhanuḥśate / caturasrā tathā ramyā tapasā nirmitātriṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बिलद्वारसमो देशो यत्र यत्र हिरण्मयः । प्रदेशः स तु राजेन्द्र द्वीपे तस्मिन्मनोहरे
biladvārasamo deśo yatra yatra hiraṇmayaḥ / pradeśaḥ sa tu rājendra dvīpe tasminmanohare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा पुष्करिणी रम्या तस्मिन्राजञ्शिलातले । सुशीतामलपानीया जलजैश्च विराजिता
tathā puṣkariṇī ramyā tasminrājañśilātale / suśītāmalapānīyā jalajaiśca virājitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आकाशप्रतिमा राजंश् चतुरस्रा मनोहरा । तस्यास्तदुदकं स्वादु लघु शीतं सुगन्धिकम्
ākāśapratimā rājaṃś caturasrā manoharā / tasyāstadudakaṃ svādu laghu śītaṃ sugandhikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न क्षिणोति यथा कण्ठं कुक्षिं नापूरयत्यपि । तृप्तिं विधत्ते परमां शरीरे च महत्सुखम्
na kṣiṇoti yathā kaṇṭhaṃ kukṣiṃ nāpūrayatyapi / tṛptiṃ vidhatte paramāṃ śarīre ca mahatsukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मध्ये तु तस्याः प्रासादं निर्मितं तपसात्रिणा । रुक्मसेतुप्रवेशान्तं सर्वरत्नमयं शुभम्
madhye tu tasyāḥ prāsādaṃ nirmitaṃ tapasātriṇā / rukmasetupraveśāntaṃ sarvaratnamayaṃ śubham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शशाङ्करश्मेः संकाशं प्रासादं राजतं हितम् । रम्यवैडूर्यसोपानं विद्रुमामलसारकम्
śaśāṅkaraśmeḥ saṃkāśaṃ prāsādaṃ rājataṃ hitam / ramyavaiḍūryasopānaṃ vidrumāmalasārakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्रनीलमहास्तम्भं मरकतासक्तवेदिकम् । वज्रांशुजालैः स्फुरितं रम्यं दृष्टिमनोरमम्
indranīlamahāstambhaṃ marakatāsaktavedikam / vajrāṃśujālaiḥ sphuritaṃ ramyaṃ dṛṣṭimanoramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रासादे तत्र भगवान् देवदेवो जनार्दनः । भोगिभोगावलीसुप्तः सर्वालंकारभूषितः
prāsāde tatra bhagavān devadevo janārdanaḥ / bhogibhogāvalīsuptaḥ sarvālaṃkārabhūṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जानुनाकुञ्चितस्त्वेको देवदेवस्य चक्रिणः । फणीन्द्रसंनिविष्टो ऽङ्घ्रिर् द्वितीयश्च तथानघ
jānunākuñcitastveko devadevasya cakriṇaḥ / phaṇīndrasaṃniviṣṭo 'ṅghrir dvitīyaśca tathānagha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लक्षयुत्सङ्गगतो ऽङ्घ्रिस्तु शेषभोगप्रशायिनः । फणीन्द्रभोगसंन्यस्त-बाहुः केयूरभूषणः
lakṣayutsaṅgagato 'ṅghristu śeṣabhogapraśāyinaḥ / phaṇīndrabhogasaṃnyasta-bāhuḥ keyūrabhūṣaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अङ्गुलीपृष्ठविन्यस्त-देवशीर्षधरं भुजम् । एकं वै देवदेवस्य द्वितीयं तु प्रसारितम्
aṅgulīpṛṣṭhavinyasta-devaśīrṣadharaṃ bhujam / ekaṃ vai devadevasya dvitīyaṃ tu prasāritam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समाकुञ्चितजानुस्थ-मणिबन्धेन शोभितम् । किंचिदाकुञ्चितं चैव नाभिदेशकरस्थितम्
samākuñcitajānustha-maṇibandhena śobhitam / kiṃcidākuñcitaṃ caiva nābhideśakarasthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृतीयं तु भुजं तस्य चतुर्थं तु तथा शृणु । आत्तसंतानकुसुमं घ्राणदेशानुसर्पिणम्
tṛtīyaṃ tu bhujaṃ tasya caturthaṃ tu tathā śṛṇu / āttasaṃtānakusumaṃ ghrāṇadeśānusarpiṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लक्ष्म्या संवाह्यमानाङ्घ्रिः पद्मपत्त्रनिभैः करैः । संतानमालामुकुटं हारकेयूरभूषितम्
lakṣmyā saṃvāhyamānāṅghriḥ padmapattranibhaiḥ karaiḥ / saṃtānamālāmukuṭaṃ hārakeyūrabhūṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूषितं च तथा देवम् अङ्गदैरङ्गुलीयकैः । फणीन्द्रफणविन्यस्त-चारुरत्नशिरोज्ज्वलम्
bhūṣitaṃ ca tathā devam aṅgadairaṅgulīyakaiḥ / phaṇīndraphaṇavinyasta-cāruratnaśirojjvalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अज्ञातवस्तुचरितं प्रतिष्ठितम् अथात्रिणा । सिद्धानुपूज्यं सततं संतानकुसुमार्चितम्
ajñātavastucaritaṃ pratiṣṭhitam athātriṇā / siddhānupūjyaṃ satataṃ saṃtānakusumārcitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिव्यगन्धानुलिप्ताङ्गं दिव्यधूपेन धूपितम् । सुरसैः सुफलैर्हृद्यैः सिद्धैरुपहृतैः सदा
divyagandhānuliptāṅgaṃ divyadhūpena dhūpitam / surasaiḥ suphalairhṛdyaiḥ siddhairupahṛtaiḥ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शोभितोत्तमपार्श्वं तं देवमुत्पलशीर्षकम् । ततः सम्मुखम् उद्वीक्ष्य ववन्दे स नराधिपः
śobhitottamapārśvaṃ taṃ devamutpalaśīrṣakam / tataḥ sammukham udvīkṣya vavande sa narādhipaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जानुभ्यां शिरसा चैव गत्वा भूमिं यथाविधि । नाम्नां सहस्रेण तदा तुष्टाव मधुसूदनम्
jānubhyāṃ śirasā caiva gatvā bhūmiṃ yathāvidhi / nāmnāṃ sahasreṇa tadā tuṣṭāva madhusūdanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रदक्षिणमथो चक्रे स तूत्थाय पुनः पुनः । रम्यमायतनं दृष्ट्वा तत्रोवासाश्रमे पुनः
pradakṣiṇamatho cakre sa tūtthāya punaḥ punaḥ / ramyamāyatanaṃ dṛṣṭvā tatrovāsāśrame punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बिलाद्बहिर्गुहां कांचिद् आश्रित्य सुमनोहराम् । तपश्चकार तत्रैव पूजयन्मधुसूदनम्
bilādbahirguhāṃ kāṃcid āśritya sumanoharām / tapaścakāra tatraiva pūjayanmadhusūdanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नानाविधैस्तथा पुष्पैः फलमूलैः सगोरसैः । नित्यं त्रिषवणस्नायी वह्निपूजापरायणः
nānāvidhaistathā puṣpaiḥ phalamūlaiḥ sagorasaiḥ / nityaṃ triṣavaṇasnāyī vahnipūjāparāyaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देववापीजलैः कुर्वन् सततं प्राणधारणम् । सर्वाहारपरित्यागं कृत्वा तु मनुजेश्वरः
devavāpījalaiḥ kurvan satataṃ prāṇadhāraṇam / sarvāhāraparityāgaṃ kṛtvā tu manujeśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनास्तृतगुहाशायी कालं नयति पार्थिवः । त्यक्ताहारक्रियश्चैव केवलं तोयतो नृपः । न तस्य ग्लानिमायाति शरीरं च तदद्भुतम्
anāstṛtaguhāśāyī kālaṃ nayati pārthivaḥ / tyaktāhārakriyaścaiva kevalaṃ toyato nṛpaḥ / na tasya glānimāyāti śarīraṃ ca tadadbhutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं स राजा तपसि प्रसक्तः सम्पूजयन्देववरं सदैव । तत्राश्रमे कालमुवास कंचित् स्वर्गोपमे दुःखम् अविन्दमानः
evaṃ sa rājā tapasi prasaktaḥ sampūjayandevavaraṃ sadaiva / tatrāśrame kālamuvāsa kaṃcit svargopame duḥkham avindamānaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.